ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΚΗΝΙΤΩΝ ΡΟΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ*

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΤΟΥ ΟΑΣΕ

22 Σεπτεμβρίου 1999

Γενική Εικόνα

Το Νοέμβριο 1998, στη "Συνάντηση για Θέματα Ανθρώπινης Διάστασης σχετικά με την Εφαρμογή των Συμφωνιών του ΟΑΣΕ" στη Βαρσοβία, η επίσημη ελληνική αντιπροσωπεία, απαντώντας σε σχετική παρουσίαση της Ελληνικής Ομάδας για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων, περιέγραψε και ερμήνευσε με ασυνήθιστη ειλικρίνεια και ακρίβεια την κατάσταση των Ρομά στην Ελλάδα:

"Επιθυμώ να αναφέρω με κάθε ειλικρίνεια πως δεν μπορώ ούτε θα προσπαθήσω να δικαιολογήσω τα αδικαιολόγητα. Ακόμα και αν υπάρχει κάποια δόση υπερβολής στη δήλωση της ελληνικής ΜΚΟ, αναγνωρίζουμε πως η κατάσταση των Ρομά στην Ελλάδα παραμένει κάθε άλλο παρά ικανοποιητική. Για την ακρίβεια, είναι απαράδεκτη. Υπάρχει δε ακόμα πολύς δρόμος να διανυθεί στην προσπάθεια να βελτιωθεί η κατάσταση.

Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει επανειλημμένα εκφράσει τη βούλησή της να πάρει όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομά και να φέρει τις συνθήκες διαβίωσης στο ίδιο επίπεδο με των άλλων Ελλήνων πολιτών. Αυτό που δυσκολεύει τις προσπάθειες της κεντρικής κυβέρνησης είναι η επίμονη νοοτροπία προκατάληψης στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης και μερικών μελών της αστυνομίας. Ιδιαίτερα μας προβληματίζουν, και περισσότερο δύσκολο να ελεγχθούν, είναι μερικές εκλεγμένες τοπικές αρχές.

Πριν πέντε χρόνια, σε μια προσπάθεια αποκέντρωσης των προγραμμάτων βελτίωσης της κατάστασης των Ρομά στη χώρα, δημιουργήθηκε ένα Διαδημοτικό Δίκτυο ΡΟΜ με συμμετοχή 33 δήμων και κοινοτήτων. Όμως, η μέθοδος της ανάθεσης στην τοπική αυτοδιοίκηση της αντιμετώπισης του προβλήματος αποδείχθηκε πραγματικά αναποτελεσματική.

Αναγνωρίζοντάς το, η Κυβέρνηση, το 1996, εξήγγειλε ένα Πρόγραμμα Κοινωνικής Ένταξης των Ελλήνων Ρομά, με το οποίο η κεντρική Κυβέρνηση θα έχει μεγαλύτερο έλεγχο στην εφαρμογή του προγράμματος στο τοπικό επίπεδο.

Ελπίζεται επίσης ότι θα βοηθήσει και ο νέος θεσμός του Συνηγόρου του Πολίτη, ιδιαίτερα στην καταπολέμηση περιπτώσεων διακρίσεων και περιστατικών αστυνομικής βίας κατά των Ρομά.

Θα ήθελα επίσης να προσθέσω ότι η Ελλάδα λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη Σύσταση ΙΙΙ -για το Ρατσισμό και την Ξενοφοβία Κατά των Ρομά και των Σίντι- της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κατά του Ρατσισμού και της Ξενοφοβίας."

Δυστυχώς, το παραπάνω κείμενο αντανακλά μόνο τη, διαπιστωμένη και από την Σύμπραξη, ειλικρινή βούληση ηγεσίας και διπλωματών του, αναρμόδιου πάντως, Υπουργείου Εξωτερικών, καθώς και του Γραφείου Ποιότητας Ζωής του Γραφείου του Πρωθυπουργού (ΓΠΖΓΠ). Αντίθετα τα αρμόδια υπουργεία, με πρώτο το Υπουργείο Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης (ΥΠΕΣ), δεν έχουν ακόμη δείξει την απαραίτητη βούληση να υλοποιήσουν την εξαγγελθείσα πολιτική και το σεβασμό των δικαιωμάτων των Ρομά. Το αναφερόμενο μεγαλόπνοο Πρόγραμμα του 1996, η ειλικρινής υλοποίηση του οποίου έστω και κατά 50% θα είχε αλλάξει ριζικά τις συνθήκες διαβίωσης των Ρομά στην Ελλάδα, φαίνεται να περιορίστηκε κυρίως σε αναθέσεις πλουσιοπάροχων προγραμμάτων και επιχορηγήσεων κονδυλίων, συνολικού κόστους μερικών δισεκατομμυρίων δρχ. ($1=300 δρχ. περίπου).

Δεν υπάρχει σήμερα περίπτωση εξαθλιωμένου καταυλισμού Ρομά που να έχει μεταστεγαστεί με ικανοποιητικό τρόπο. Αντίθετα, δεκάδες κοινότητες σκηνιτών Ρομά εκδιώχθηκαν ή απειλήθηκαν με εκδιώξεις ή, το χειρότερο, μεταστεγάστηκαν σε υποτιθέμενους "πρότυπους οικισμούς", που δεν αποτελούν παρά "πρότυπα παραπλάνησης" της κυβέρνησης από την τοπική αυτοδιοίκηση σε συνεργασία με άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι ακόμα και εξαθλιωμένοι καταυλισμοί Ρομά που είχαν ενταχθεί σε πανεπιστημιακά ερευνητικά προγράμματα δις δραχμών δέχθηκαν παρόμοια μήνη της τοπικής αυτοδιοίκησης, χωρίς η πολιτεία ή η πανεπιστημιακή κοινότητα να αντιδράσει, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Αναφέρεται εδώ πως η μεταστέγαση της μεγαλύτερης κοινότητας σκηνιτών Ρομά του Ευόσμου -από το Γαλλικό ποταμό όπου βρίσκονται εδώ και ένα χρόνο στο πρώην στρατόπεδο Γκόνου - η πρώτη που ελπίζεται να αποτελέσει πραγματικό "πρότυπο", έχει αποφασιστεί υπεύθυνα αλλά δεν έχει ακόμα πραγματοποιηθεί. Η πολιτεία, κάτω από την πίεση της Σύμπραξης και του πολιτικού κόμματος Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου, δηλώνει από το Σεπτέμβρη 1998 πως τα έργα υποδομής απαιτούν 3-4 μήνες: πέρασαν 12 μήνες και τα σχετικά έργα απλώς έχουν ξεκινήσει.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο μεγαλύτερος αριθμός εκδιώξεων έχει γίνει στην Περιοχή της Πρωτεύουσας που θα φιλοξενήσει την Ολυμπιάδα του 2004: η τοπική αυτοδιοίκηση επικαλείται σχεδόν πάντα την ανάγκη κατασκευής αθλητικών εγκαταστάσεων για να εκδιώξει από ένα χώρο ή να αρνηθεί την εγκατάσταση σε άλλο χώρο των Ρομά. Θα επιτρέψει η διεθνής κοινότητα και η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή παρόμοια "κάθαρση" της Αθήνας, ανάλογη με εκείνη του Μεξικού το 1968; Τέλος, ενδεικτική της απουσίας βούλησης αρμόδιων υπηρεσιών να συνεργαστούν με τους άμεσα ενδιαφερόμενους σκηνίτες Ρομά και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που προωθούν την επίλυση των προβλημάτων τους είναι η αυθαίρετη απόφαση του ΥΠΕΣ να ματαιώσει τη σύσταση Επιτροπής για τα Προβλήματα των Σκηνιτών Ρομά που είχε αποφασιστεί να σχηματισθεί από κυβερνητικούς παράγοντες, μη κυβερνητικές οργανώσεις και οργανώσεις Ρομά, μετά από σύσκεψή τους στο ΥΠΕΣ, στα μέσα Ιουνίου 1999.

Πρόκειται επίσης για το Υπουργείο που είναι αρμόδιο να ελέγχει τη νομιμότητα των ενεργειών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Όπως και για τη δημιουργία νομοθετικού πλαισίου δεσμευτικού για τις τοπικές αρχές. Η εξασφάλιση στέγης στους Έλληνες πολίτες αποτελεί άλλωστε συνταγματική επιταγή (άρθρο 21, παράγραφος 4): η πολιτεία όφειλε να είχε μεν - αλλά δεν έχει εδώ και 25 χρόνια - σχετική νομοθεσία υλοποίησης της επιταγής αυτής. Την άνοιξη του 1999, η Σύμπραξη, σε συνεργασία με το Συνασπισμό, υπέβαλαν στο ΓΠΖΓΠ σχέδιο πρότασης νόμου -προϊόν της μακροχρόνιας εμπειρίας τους σε καταυλισμούς- για τη δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων οικισμών Ρομά, με όλες τις προϋποθέσεις για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής τους και για την ομαλή σύνδεσή τους με την κοινωνία. Η πρόταση αυτή ήδη υλοποιείται, έστω και με σημαντική καθυστέρηση και ύστερα από πολλές πιέσεις, στο πρώην στρατόπεδο Γκόνου της Θεσσαλονίκης. Η προώθηση του σχεδίου νόμου θα ήταν το πρώτο μέλημα της Επιτροπής, η σύσταση της οποίας ματαιώθηκε με αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις του ΥΠΕΣ.

Παράλληλα, η κατάχρηση βίας από αστυνομικούς σε βάρος των Ρομά συνεχίζεται: ακόμα και σε περιπτώσεις που αστυνομικοί διώκονται ποινικά για δολοφονίες ή βασανισμούς, η υπηρεσία τους αφήνει στη θέση τους ενώ οι Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις (ΕΔΕ) και οι δικαστικές διώξεις προχωρούν με "ρυθμούς χελώνας." Σ' ό,τι αφορά την εκπαίδευση, ελάχιστοι Ρομά σε ηλικία υποχρεωτικής παιδείας (6-15 χρονών) πηγαίνουν σχολείο, όχι βέβαια κυρίως λόγω δικής τους επιλογής αλλά λόγω αδιαφορίας αν όχι ρατσιστικής νοοτροπίας αρμοδίων της πολιτείας. Ενώ συγκριτικές διεθνείς έρευνες των Γιατρών του Κόσμου έδειξαν ότι και τα προβλήματα υγείας των σκηνιτών Ρομά στην Ελλάδα είναι από τα χειρότερα στην Ευρώπη. Όπως, διαπιστώνουν οι Γιατροί του Κόσμου, και πολλοί από τους καταυλισμούς που θα αναφερθούν στη συνέχεια είναι χειρότεροι και από προσφυγικούς καταυλισμούς σε περιοχές της Ασίας και της Αφρικής που έχουν επισκεφθεί.

Εξαθλιωμένοι Καταυλισμοί Ρομά Συνήθως σε Διωγμό ή Εγκατάλειψη (26)

Α. Καταυλισμοί που εκδιώχτηκαν (5)

Εύοσμος (Θεσσαλονίκης) Με δικαστική απόφαση, μετά από προσφυγή των δημοτικών αρχών και των ιδιοκτητών γης όπου βρισκόταν ο καταυλισμός, 3.500 σκηνίτες υποχρεώθηκαν το 1997 να φύγουν από περιοχή χωρίς καμιά υποδομή όπου έμεναν για 30 χρόνια. Με παρέμβαση μη κυβερνητικών οργανώσεων, η πολιτεία δεσμεύθηκε τότε να τους μεταφέρει σε κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο, στο πρώην στρατόπεδο Γκόνου, και η έξωση αναβλήθηκε. Ένα χρόνο αργότερα, καμιά εργασία δεν είχε γίνει, ενώ οι παρακείμενοι δήμοι εξέδωσαν απόφαση πως θα εμποδίσουν ακόμα και με χρήση βίας τη μεταστέγαση: καμιά αρχή δεν τους τιμώρησε για την παράνομη και φυσικά ρατσιστική αυτή πράξη τους. Παράλληλα, μετά από ενέργειες του Δήμου Ευόσμου, οι Ρομά απειλήθηκαν με φυλάκιση, πληρωμή προστίμων αλλά και χρήση αστυνομικής βίας αν δεν έφευγαν. Ύστερα από άρνηση παρακείμενων δήμων να τους δεχθούν, κατέληξαν μετά από ένα μήνα περιπλανήσεων, τον Αύγουστο 1998, στην αποξηραμένη κοίτη του Γαλλικού ποταμού. Μετά από συνεχείς πιέσεις της Σύμπραξης, μηνύσεις εναντίον των υπευθύνων, δημοσιοποίηση της κατάστασης σε ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ, αλλεπάλληλες κοινοβουλευτικές ερωτήσεις του Συνασπισμού, και αφού δύο φορές οι Ρομά κινδύνευσαν σοβαρά από πλημμύρες του ποταμού, τα έργα στου Γκόνου ξεκίνησαν από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης, αλλά προχωρούν με αργούς ρυθμούς και σημαντικές καθυστερήσεις. Η μετεγκατάσταση αυτή είναι η πρώτη που γίνεται από Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση σύμφωνα με την Πρόταση Νόμου για τη δημιουργία Αυτοδιαχειριζόμενων Οικισμών της Σύμπραξης και υλοποιείται με την εποπτεία του ΓΠΖΓΠ και σε συνεργασία με τις οργανώσεις της Σύμπραξης.

Άνω Λιόσια (Αττικής) Τον Οκτώβριο 1996, με το πρόσχημα έρευνας για ναρκωτικά, η αστυνομία εισέβαλε στον καταυλισμό Ρομά. Η φημολογία περί διακίνησης ναρκωτικών διευκόλυνε την πολιτική των τοπικών αρχών να διώξουν τους Ρομά τον Απρίλιο 1997. 25 από τις 70 οικογένειες –οι δημότες και μόνιμοι κάτοικοι- μεταφέρθηκαν σε μεταλλικά προκατασκευασμένα σπίτια σε γειτονική περιοχή. Στους λοιπούς σκηνίτες δόθηκε τελεσίγραφο να φύγουν. Η νέα περιοχή είναι εξαιρετικά απομονωμένη χωρίς υποδομή (τα σπίτια δεν συνδέθηκαν ποτέ με ύδρευση και αποχέτευση) και περιφράχτηκε με συρματόπλεγμα. Ο νέος καταυλισμός ήταν ένα από τα παραπλανητικά "πρότυπα."

Ιωάννινα (Ηπείρου) Τον Αύγουστο 1999 οι τοπικές αρχές προέβησαν σε εκδίωξη 30 οικογενειών Ρομά (Ελλήνων και Αλβανών) από χώρο χωρίς υποδομή, όπου διέμεναν για 7 χρόνια. Οι πρώτες απειλές έξωσης άρχισαν το Μάιο 1999. Με παρέμβαση ερευνητών του Προγράμματος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για τους Ρομά, στο οποίο είχε ενταχθεί ο καταυλισμός, οι αρχές αναδιπλώθηκαν και δεσμεύτηκαν να εξετάσουν τη μετεγκατάσταση σε άλλη περιοχή, υπόσχεση που φυσικά δεν τηρήθηκε.

Τρίκαλα - περιοχή Πύργος ή Αγροβίζ (Θεσσαλίας) Στις 29/5/1997 οι δημοτικές αρχές, παρουσία και της αστυνομίας, εκδίωξαν 20 οικογένειες Ρομά από την περιοχή Πύργου και Αγροβίζ, μετά από πίεση ιδιοκτητών παρακείμενων νυκτερινών κέντρων. Πριν 8 χρόνια, είχαν εκδιωχθεί πάλι από άλλη περιοχή των Τρικάλων.

Φοίνικας (Θεσσαλονίκης). Το Μάιο 1997 οι παράγκες μιας 30μελούς οικογένειας Ρομά γκρεμίστηκαν ως παράνομες από τις τοπικές αρχές οι οποίες, ωστόσο, άφησαν ανέπαφες τις εξίσου παράνομες, πολυτελείς κατοικίες μη Ρομά στην ίδια περιοχή.

Β. Καταυλισμοί που απειλούνται με εκδίωξη (9)

Αγία Παρασκευή (Αττικής) Τον Ιούλιο 1997 ο δήμος Αγίας Παρασκευής κατέστρεψε 10 από τις 28 παράγκες των Ρομά που έμεναν στην περιοχή μέχρι και 30 χρόνια. Οι Ρομά κατηγορήθηκαν για καταπάτηση ιδιωτικής περιουσίας και αυθαίρετη δόμηση. Μερικές ημέρες μετά, ο δήμαρχος επιχείρησε καταστρέψει και τις υπόλοιπες παράγκες, παρουσία και της αστυνομίας, κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε λόγω παρέμβασης μη κυβερνητικών οργανώσεων. Ωστόσο, το ζήτημα διωγμού των Ρομά εκκρεμεί, γιατί υπάρχουν δικαστικές αποφάσεις έξωσης. Ο δήμος ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει διαθέσιμη γη, ενώ παρακείμενα διαθέσιμα 23 στρέμματα υποτίθεται πως προορίζονται για αθλητικές εγκαταστάσεις στα πλαίσια της Ολυμπιάδας.

Νέα Αλικαρνασσός (Κρήτης) Χρησιμοποιώντας απόφαση του δημοτικού συμβουλίου από το 1997 και με το επιχείρημα της επικείμενης ανάπλασης του χώρου, το Μάρτιο 1999 ο δήμος ξεκίνησε τη διαδικασία έξωσης των Ρομά. Εξωστικά παραδόθηκαν σε 102 οικογένειες και το θέμα παραμονής τους μένει εκκρεμές όπως και τα χρόνια αιτήματα για παροχή στοιχειώδους υποδομής στον καταυλισμό. Η μετεγκατάσταση των Ρομά σε άλλη περιοχή δεν προχώρησε μια και κανείς από τους γειτονικούς δήμους δεν θέλησε σκηνίτες στα όριά του. Η μεταφορά τους σε πρώην στρατόπεδο εντός των ορίων του δήμου και η δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενου οικισμού, σύμφωνα με σχέδιο της Σύμπραξης με τη συνεργασία του ΓΠΖΓΠ, συναντά τη σθεναρή αντίδραση του δημάρχου, που διαδηλώνει την πρόθεσή του να μην επιτρέψει την παρουσία Ρομά στο δήμο. Το Νοέμβριο 1997 έγινε βίαιη επιδρομή της αστυνομίας στον καταυλισμό ύστερα από έντονη φημολογία για διακίνηση ναρκωτικών.

Τρίκαλα – περιοχή Κόκκινος Πύργος (Θεσσαλίας) Σκηνίτες Ρομά που, κατασκήνωσαν κοντά σε οικισμό Ρουντάρηδων (Ρουμανόφωνων που μερικοί τους θεωρούν Ρομά) –σε χώρο χωρίς καμιά υποδομή- το Μάιο 1998 απειλήθηκαν για δεύτερη φορά από τις δημοτικές αρχές με εκδίωξη, χωρίς καμιά δικαστική απόφαση έξωσης. Την πρώτη φορά συνεργείο του δήμου, παρουσία ισχυρής αστυνομικής δύναμης, κατέστρεψε τα αντίσκηνα των Ρομά οι οποίοι τα ξαναέστησαν.

Σπάτα (Αττικής) Το Νοέμβριο 1997 έγινε απόπειρα εκδίωξης, ύστερα από έξωση, 100 Ρομά από περιοχή όπου έμεναν από το 1992. Η απόπειρα διωγμού έγινε με το αιτιολογικό αυθαίρετης δόμησης και με βάση δικαστική απόφαση που εκδόθηκε ερήμην των Ρομά. Η απόπειρα είχε την υποστήριξη των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι δεν ήθελαν τον καταυλισμό κοντά σε νεόκτιστο βρεφονηπιακό κέντρο και θα γινόταν με την παρουσία αστυνομίας. Μετά από κινητοποίηση, η επιχείρηση δεν πραγματοποιήθηκε και οι δημοτικές αρχές δεσμεύτηκαν να μελετήσουν ενδεχόμενα μετεγκατάστασης σε άλλη περιοχή. Στους Ρομά προτάθηκε να μεταφερθούν σε χώρο απομακρυσμένο χωρίς εγγυήσεις για διαμόρφωση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης. Στο μεταξύ και ενώ η έξωσή εκκρεμεί παραμένουν στα Σπάτα χωρίς καμιά υποδομή.

Χαλάνδρι (Αττικής) 13 από τις 30 οικογένειες του καταυλισμού καταδικάστηκαν ερήμην σε έξωση από περιοχή χωρίς καμία υποδομή, όπου διαμένουν για περίπου 20 χρόνια, κατηγορούμενοι για καταπάτηση ξένης περιουσίας. Έντονες διαπραγματεύσεις με τον εισαγγελέα και την αστυνομία που θα εκτελούσαν την απόφαση είχαν ως αποτέλεσμα να δοθεί ολιγοήμερη προθεσμία μέχρι το τέλος Απριλίου 1999. Μετά από αλλεπάλληλες διαπραγματεύσεις Σύμπραξης, ΓΠΖΓΠ και Συνασπισμού με τη δημοτική αρχή, υιοθετήθηκε η πρόταση να νοικιαστεί ο χώρος στους Ρομά για ένα διάστημα 6-12 μηνών μέχρι να βρεθεί μόνιμος χώρος μετεγκατάστασης. Η κυβέρνηση δεσμεύτηκε στο Κοινοβούλιο, κατά τη συζήτηση σχετικής ερώτησης του Συνασπισμού, ότι θα υποστηρίξει οικονομικά την ενοικίαση. Ενώ οι ιδιοκτήτες δέχτηκαν τη λύση αυτή, ο Δήμος δεν έχει ακόμη προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες, ισχυριζόμενος ότι δεν τους βρίσκει.

Ασπρόπυργος (Αττικής) Το Φεβρουάριο 1999 οι δημοτικές αρχές με τη συνοδεία αστυνομίας έβαλαν φωτιά σε 5 καταλύματα Ρομά του καταυλισμού Νέας Ζωής Ασπροπύργου, όπου 100 περίπου οικογένειες έχουν εγκατασταθεί από το 1990. Η ενέργεια έγινε χωρίς παρουσία εισαγγελέα και χωρίς δικαστική απόφαση έξωσης, παρά μόνο με επιλεκτική σε βάρος των Ρομά απόφαση κατεδάφισης της πολεοδομίας, μολονότι ολόκληρη η κατοικημένη -από Ρομά και μη Ρομά- περιοχή βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλεως. Για την υπόθεση έχει υποβληθεί μηνυτήρια αναφορά στον Εισαγγελέα από την Σύμπραξη και τη βουλευτή του Συνασπισμού Στέλλα Αλφιέρη, ενώ διεθνείς οργανώσεις διαμαρτυρήθηκαν στο ελληνικό κράτος για παραβίαση διεθνών συνθηκών και συμφωνιών που δεσμεύουν την Ελλάδα. Το γεγονός αυτό δεν εμπόδισε ωστόσο τον Υφυπουργό Εσωτερικών Γ. Φλωρίδη, σε απάντηση σχετικής κοινοβουλευτικής ερώτησης, να επιχειρήσει να προκαταλάβει τη δικαιοσύνη και να δικαιολογήσει την ωμή βία του Δήμου, με το επιχείρημα ότι οι Ρομά είχαν καταλάβει το χώρο αυθαίρετα. Λίγες ημέρες μετά, οι Ρομά απειλήθηκαν με επανάληψη της επιχείρησης. Προεκλογικές υποσχέσεις του Δήμου για βελτίωση των συνθηκών ζωής στον καταυλισμό έμειναν κενό γράμμα. Στο μεταξύ, η Σύμπραξη και το ΓΠΖΓΠ έχουν προτείνει χώρο για τη δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενου οικισμού για τους Ρομά της ευρύτερης περιφέρειας, μια δασική περιοχή που υπάγεται στο γειτονικό δήμο των Άνω Λιοσίων. Ο εκεί Δήμαρχος κ. Παπαδήμας αρνείται τη λύση, ενώ ο προϊστάμενός του εκλεγμένος Νομάρχης κ. Παπαπέτρου αδιαφορεί: πρόφαση αποτελεί εδώ η κατασκευή ολυμπιακών εγκαταστάσεων τόσο στη Νέα Ζωή όσο και στη δασική περιοχή. Για τους Ρομά Ασπροπύργου η εν λόγω επιχείρηση αποτέλεσε τη δεύτερη τραυματική εμπειρία μετά τη βίαιη αστυνομική επέμβαση του 1996- με αυτόματα όπλα και μαχαίρια - παρουσία τηλεοπτικών συνεργείων τα οποία και μετέφεραν τις εικόνες των Ρομά με το πιστόλι στον κρόταφο να δέχονται απειλές των αστυνομικών: οι σκηνές αυτές είχαν οδηγήσει στην εξαγγελία του Προγράμματος του 1996.

Λάρισα - περιοχή Νεάπολη (Θεσσαλίας) Οι Ρομά του καταυλισμού (περίπου 50 νομαδικές οικογένειες) το Μάιο του 1998 απειλήθηκαν με διωγμό από την αστυνομία και με εντολή του δημάρχου. Στην πλειοψηφία τους είναι δημότες της περιοχής και διαμένουν στον καταυλισμό για 30 χρόνια.

Τύρναβος (Θεσσαλίας) 400 οικογένειες Ρομά, αν και ιδιοκτήτες της γης όπου διαμένουν, παραμένουν σε αντίσκηνα λόγω της άρνησης των αρχών να εντάξουν την περιοχή στο σχέδιο πόλης σε μια προσπάθεια αποθάρρυνσης μόνιμης εγκατάστασης. Δεν υπάρχει νερό, ηλεκτρικό και τουαλέτες. Οι Ρομά έχουν αποπειραθεί να χτίσουν τουαλέτες ή δωμάτια για να βελτιώσουν οι ίδιοι τις συνθήκες διαβίωσής τους χωρίς αποτέλεσμα. Οι δημοτικές αρχές τα γκρεμίζουν επιβάλλοντας υψηλά πρόστιμα για παράνομη δόμηση.

Ταρσινά Κορινθίας (Πελοπόνησος) Ανάλογη με τον Τύρναβο προσπάθεια εκβιασμού των Ρομά. 60 Ρομά αν και νόμιμοι κάτοχοι της γης του καταυλισμού εξακολουθούν να ζουν χωρίς καμιά υποδομή.

Γ. Καταυλισμοί σε πλήρη εξαθλίωση (5)

Αιτωλικό (Στερεάς Ελλάδας) Σε 3 οικισμούς της περιοχής διαμένουν 600 άτομα. Οι 2 οικισμοί έχουν νερό. Η νομαρχία έχει υποσχεθεί καταυλισμό με όλη την αναγκαία υποδομή, χωρίς ωστόσο το θέμα να έχει προχωρήσει.

Πάτρα – περιοχή Κάτω Σούλι (Πελοπόνησος) Κοντά στο σκουπιδότοπο 30 οικογένειες ζουν για περισσότερο από 20 χρόνια χωρίς καμιά υποδομή. Ο δήμος αρνήθηκε να καθαρίσει έναντι αμοιβής την περιοχή από τα σκουπίδια και να παράσχει νερό στον καταυλισμό. Ακριβώς δίπλα, μέρος της χωματερής που φυτεύτηκε με δενδρύλλια ποτίζεται με σύστημα αυτόματης άρδευσης.

Λαμία - περιοχή Νταμάρια (Στερεά Ελλάδα) Στα παλιά νταμάρια της πόλης και κοντά σε ποτάμι 100 περίπου οικογένειες -εκ των οποίων οι 60 δημότες- διαμένουν σε παραπήγματα, μέσα στα σκουπίδια με λιγοστό νερό και χωρίς άλλη υποδομή.

Κομοτηνή – περιοχή Τενεκέ Μαχαλά (Θράκη) Για περισσότερο από 70 χρόνια ζουν σε τσίγκινες παράγκες 350 οικογένειες Μουσουλμάνων Ρομά. Υπάρχουν λιγοστές δημόσιες τουαλέτες σε κακή κατάσταση. Εκκρεμεί επί χρόνια απόφαση μετεγκατάστασής τους σε άλλη περιοχή μέσω του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας.

Χαλάστρα (Θεσσαλονίκης) Σε δημοτική έκταση έχουν καταλύσει, από το 1989, 38 οικογένειες Μουσουλμάνων Ρομά η οποίοι διαμένουν στην περιοχή για 35-40 χρόνια. Ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες με μόνο μια βρύση και χωρίς άλλη υποδομή.

Δ. Καταυλισμοί με κάποια θετική συμβολή των τοπικών αρχών (4)

Καλαμάτα (Πελοπόννησος) Εκτός από το πρώην στρατόπεδο Γκόνου, η υπόθεση των Ρομά Καλαμάτας είναι η μόνη που φαίνεται να εξελίσσεται θετικά προς την κατεύθυνση οριστικής επίλυσης του στεγαστικού προβλήματος των Ρομά της πόλης. Το 1997 ο Δήμος Καλαμάτας κατέθεσε ασφαλιστικά μέτρα σε βάρος 70 οικογενειών Ρομά στη βιομηχανική ζώνη Καλαμάτας όπου και διέμεναν για περίπου 5 χρόνια. Η αιτιολογία για τη δίωξη ήταν ότι υπάρχουν σχέδια ανάπλασης της περιοχής. Μετά την αντίδραση παρακείμενης κοινότητας να δεχτεί τους Ρομά και μετά από συνεχείς και έντονες πιέσεις μη κυβερνητικών οργανώσεων της περιοχής, υιοθετήθηκε η πρόταση αγοράς οικοπέδων σε άλλη περιοχή, αξίας 70 εκατομμυρίων δρχ., από τη Νομαρχία και με επιχορήγηση του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων. Η διαδικασία για την μετεγκατάσταση έχει δρομολογηθεί.

Αργοστόλι Κεφαλλονιάς (Ιόνια Νησιά) Με πρωτοβουλία των δημοτικών αρχών και, αφού εκδιώχθηκαν από την παραλία, 11 οικογένειες -περίπου 100 άτομα- μεταφέρθηκαν στο χώρο των σφαγείων. Η οσμή των σφαγείων και το αμμώδες έδαφος που συγκέντρωνε όλη την ηλιακή θερμότητα το καλοκαίρι έκαναν τη ζωή στις τενεκεδοπαράγκες αφόρητη. Με την ανάληψη των σφαγείων από το δήμο η οσμή περιορίστηκε σημαντικά. Παράλληλα ο Δήμος κατέβαλε προσπάθειες βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης, αν και η κατάσταση παραμένει δυσάρεστη. Υπάρχουν τουαλέτες, δυο κεντρικές βρύσες και ηλεκτρικό ρεύμα. Πέρα όμως από τη σχετική προσπάθεια που έχει γίνει στο θέμα προσωρινής στέγασης, τα υγειονομικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ρομά συνεχίζουν να υφίστανται και σε μερικές περιπτώσεις να χειροτερεύουν.

Σοφάδες Καρδίτσας (Θεσσαλία) 500 οικογένειες -συνολικά 2.500 άτομα- ζουν σε οικισμό όπου πέρα από 100 μονοκατοικίες υπάρχουν παράγκες και αντίσκηνα. Οι δρόμοι του καταυλισμού ασφαλτώθηκαν, έγινε εγκατάσταση νερού, ηλεκτρικού τουαλετών και κάδων απορριμμάτων. Για τους σκηνίτες έχει προβλεφθεί να τους δοθεί από το 2000 η έκταση της χωματερής μόλις αυτή παύσει να λειτουργεί.

Xίος (Νησιά Αιγαίου) Στις αρχές του 1997 με πρωτοβουλία του δημάρχου παραχωρήθηκε από τις εκκλησιαστικές αρχές του νησιού έκταση σε 10 οικογένειες Ρομά. Η εγκατάστασή τους στην περιοχή προκάλεσε την αντίδραση κατοίκων του νησιού και του αστυνομικού διευθυντή.

Ε. Καταυλισμοί "επίσημα γκέτο" (3)

Τρίκαλα – περιοχή Ράξα (Θεσσαλία) Ρομά από διάφορες περιοχές των Τρικάλων μεταφέρθηκαν στην περιοχή Ράξα με την υπόσχεση ο χώρος να λειτουργήσει ως οργανωμένο κάμπινγκ. Το Μάιο 1998 η παροχή νερού και ρεύματος διακόπηκε χωρίς προειδοποίηση και οι δημοτικές αρχές αμέλησαν να αποκαταστήσουν τις βλάβες που πιθανότατα προκλήθηκαν από κατοίκους της περιοχής που θέλουν να απομακρύνουν τους Ρομά. Αποχετευτικό δίκτυο και τουαλέτες δεν υπάρχουν.

Πάτρα – περιοχή Μακρυγιάννη (Πελοπόνησος) Το Νοέμβριο 1997 οι δημοτικές αρχές κατεδάφισαν, με τη συναίνεση 25 οικογενειών - δημοτών Πατρών, 23 παραπήγματα και ξαναέστησαν τον καταυλισμό αφού πρώτα εκδίωξαν όλους τους Ρομά μη δημότες της περιοχής. Οι Ρομά περιορίστηκαν σε μια μικρή έκταση που, παρά την εγκατάσταση τουαλετών και την παροχή νερού, τους περιόριζε αρκετά. Το Μάιο 1998 ο καταυλισμός ήταν γεμάτος σκουπίδια και ψόφια ποντίκια. Ένα χρόνο πριν, είχαν καταγραφεί 15 περιστατικά μηνιγγίτιδας στον καταυλισμό.

Μενεμένη (Θεσσαλονίκης) Καταυλισμός–"πρότυπο" στήθηκε σε περιοχή επιβαρημένη από χημικές βιομηχανίες και δίπλα σε αγωγό πετρελαίων. 24 οικογένειες Ρομά -περίπου 120 άτομα- μεταφέρθηκαν μετά από υποσχέσεις των αρχών ότι θα τους παραχωρηθούν μέσα για αξιοπρεπή διαβίωση. Ο καταυλισμός αρχικά διέθετε δυο τουαλέτες και νερό αλλά όχι ηλεκτρικό αναγκάζοντας τους Ρομά να κλέβουν ρεύμα από κοντινό στύλο. Από το 1996 μέχρι σήμερα δεν είχε σημειωθεί καμιά βελτίωση.

Αστυνομική βία

Η υπόθεση κακοποίησης δυο συλληφθέντων -για απόπειρα κλοπής παγωτού- νεαρών Ρομά, του Ε. Κοτρόπουλου και Λ. Μπέκου, στο αστυνομικό τμήμα Μεσολογγίου (5/1998), παρά τη σαφή ιατροδικαστική γνωμάτευση, τη μήνυση που υποβλήθηκε από τα θύματα, την κινητοποίηση ελληνικών και διεθνών μη κυβερνητικών οργανώσεών με επιστολές διαμαρτυρίας και υπομνήματα σε υπευθύνους και την εισαγγελική δίωξη που ακολούθησε - "για βασανιστήρια και άλλες πράξεις που προσβάλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια" - δεν έχει οδηγήσει ακόμα ούτε καν στην απομάκρυνση των διωκόμενων αστυνομικών από το τμήμα της περιοχής. Τα θύματα επανειλημμένα έχουν αναφερθεί σε πιέσεις που έχουν δεχθεί από τους αστυνομικούς να παύσουν τη δίωξη. Στο μεταξύ, η ένορκη διοικητική εξέταση που διατάχτηκε από την υπηρεσία και το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, δεν έχει καταλήξει σε πόρισμα ένα χρόνο μετά, ούτε έχει οριστεί δικάσιμος.

Στην υπόθεση της δολοφονίας του Ρομ Α. Τζελάλ από αστυνομικούς στο Παρθένι Θεσσαλονίκης χρειάστηκε η κινητοποίηση ελληνικών και διεθνών μη κυβερνητικών οργανώσεών και η υποβολή μήνυσης από τον πατέρα του θύματος για να γίνει ένορκη διοικητική εξέταση από την υπηρεσία, το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης καθώς και ιατροδικαστική έκθεση. Η αρμόδια εισαγγελία γνωστοποίησε την άσκηση δίωξης κατά τριών αστυνομικών - μεταξύ άλλων - για φόνο, απόπειρα δολοφονίας, παράνομη οπλοφορία και οπλοχρησία. Και σε αυτή την περίπτωση, η ένορκη εξέταση μετά από ένα χρόνο δεν έχει καταλήξει σε πόρισμα, ούτε έχει οριστεί δικάσιμος.

Τέλος, το Νοέμβριο του 1996, σε αστυνομικό μπλόκο στη Βοιωτία, δολοφονήθηκε εν ψυχρώ ο Ρομ Α. Μουράτης πατέρας 6 παιδιών. Ενώ βρισκόταν στο έδαφος υπό την απειλή όπλου, ο Μουράτης σήκωσε το κεφάλι προκειμένου να δει τα παιδιά του που ήταν επίσης ξαπλωμένα από αστυνομικούς στο έδαφος. Η κίνηση αυτή εκλήφθηκε ως "απειλητική", ο αστυνομικός πυροβόλησε και σκότωσε το θύμα. Στη διάρκεια της διοικητικής εξέτασης ο αστυνομικός τέθηκε σε διαθεσιμότητα. Δίωξη ασκήθηκε και από εισαγγελέα αλλά τελικά ο θύτης αφέθηκε ελεύθερος.

Εκπαίδευση

Το ποσοστό αναλφαβητισμού στους Έλληνες Ρομά παραμένει στα ίδια ψηλά επίπεδα -80%, αγγίζοντας κατά περίπτωση το 90%. Από συγκριτικά στοιχεία των Γιατρών του Κόσμου, το ποσοστό σκηνιτών Ρομά που γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση είναι 6% στην Αθήνα και 60% στο Μονπελιέ της Γαλλίας. Δείγμα ρατσιστικής νοοτροπίας είναι το τρίτο δημοτικό σχολείο Ζεφυρίου (Αττικής) που από μικτό έγινε σχολείο αποκλειστικά για παιδιά Ρομά αφού παράνομα οι μη Ρομά έγραψαν τα παιδιά τους σε άλλα σχολείο δηλώνοντας ψεύτικες διευθύνσεις. Άλλη διάκριση παρατηρείται στην Ξάνθη (Θράκης). Η Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων και το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι διαπίστωσαν ότι παιδιά Ρομά μουσουλμανικού θρησκεύματος παρακολουθούν ελληνικό πρόγραμμα παρά την υποχρέωση της Ελλάδας, με βάση τη Συνθήκη της Λωζάννης, να τους παρέχει, όπως και σε όλους τους άλλους μουσουλμάνους, μειονοτική εκπαίδευση: τα παιδιά αυτά δεν εξαιρούνται από την πρωινή προσευχή ούτε το μάθημα των θρησκευτικών, και παρελαύνουν στις εθνικές γιορτές με ελληνικές εθνικές φορεσιές (φουστανέλα).

Στην Ελλάδα, οι περισσότεροι Ρομά και σχεδόν όλοι οι σκηνίτες Ρομά έχουν ως μητρική γλώσσα τη Ρομανές. Γι' αυτό είναι απαραίτητη η διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας στα σχολεία που φοιτούν, παράλληλα με παροχή ενισχυτικής διδασκαλίας. Το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει παρόμοιο συστηματικό πρόγραμμα, παρόλο που έχει χορηγήσει απλόχερα δισεκατομμύρια δραχμές σε έρευνες για την εκπαίδευση τσιγγανόπαιδων με ασαφή αποτελέσματα. Σποραδικές μεμονωμένες εξαιρέσεις οφείλονται στην πρωτοβουλία και τη θέληση των ίδιων των δασκάλων των σχολείων, όπως στο 6ο Δημοτικό Σχολείο Ευόσμου και στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Ζωής Ασπροπύργου. Το Δίκτυο DROM για τα Κοινωνικά Δικαιώματα των Τσιγγάνων εφαρμόζει επίσης πειραματικά με εθελοντές το ανάλογα προσαρμοσμένο πρόγραμμα στους Ρομά του Γαλλικού ποταμού (πρώην καταυλισμός Ευόσμου).

Υγεία

Διεθνής έρευνα των Γιατρών του Κόσμου (Πρόγραμμα ROMEUROPE, Medecins du Monde, Juin 1999) σχετίζει άμεσα τις απεχθείς συνθήκες διαβίωσης στους καταυλισμούς με την προβληματική υγεία των σκηνιτών Ρομά. Τα αποτελέσματα εξετάσεων για ηπατίτιδα σε Νέα Λιόσια και Ασπρόπυργο είναι ενδεικτικά: ποσοστό 99% του πληθυσμού έχει εκτεθεί σε ηπατίτιδα Α. Το ίδιο ποσοστό για ηπατίτιδα Β είναι 50%: 18% είναι φορείς ενώ το υπόλοιπο υγιές 32% αφορά εφήβους 10 – 18 ετών που πηγαίνουν στην πλειοψηφία τους σχολείο. Tα ποσοστά αυτά δεν παρουσιάζονται αυξημένα μόνο σε σχέση με αυτά του λοιπού πληθυσμού. Συγκριτικά στοιχεία από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις παρουσιάζουν τα ποσοστά των σκηνιτών Ρομά στην Ελλάδα που δηλώνουν προβλήματα υγείας αυξημένα (42% για τις γυναίκες, 32% για τους άνδρες). Η πρόσβαση των Ρομά στο σύστημα υγείας είναι σχεδόν μηδαμινή. Οι Γιατροί του Κόσμου διαπίστωσαν παντελή έλλειψη παροχής πρώτων βοηθειών, έλλειψη εμβολιασμών και ιατρικής πληροφόρησης. Οι Ρομά δεν εμπιστεύονται τα νοσοκομεία και τις υπηρεσίες Πρώτων Βοηθειών και αδυνατούν να ακολουθήσουν το ρυθμό και τις διαδικασίες που ισχύουν στα ιδρύματα αυτά (εκτός από περιπτώσεις όπου ο γιατρός έχει δημιουργήσει κλίμα εμπιστοσύνης). Επιδόματα λαμβάνει μόνο το 15%. Από το 40% των Ρομά που έχει ασφάλιση, μόνο το 30% έχει πλήρη κάλυψη. Τα ποσοστά αυτά είναι κάτω του μισού του αντίστοιχου μέσου όρου για τους Ρομά σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΘΗΚΗ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

14/9/1999

ΘΕΜΑ: ΕΚΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΩΝ ΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΖΕΦΥΡΙΟΥ

Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις Γιατροί του Κόσμου, Δίκτυο Drom για τα Κοινωνικά Δικαιώματα των Τσιγγάνων, Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων, Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι και Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά καλούν κυβέρνηση, ΚΕΔΚΕ, πολιτικά κόμματα και δημοτικές παρατάξεις του Δήμου Ζεφυρίου να καταδικάσουν τις χθεσινές ρατσιστικές δηλώσεις του Δημάρχου Ζεφυρίου Απόστολου Ζέρβα για τους Ρομά (Τσιγγάνους) που ζουν στο Δήμο Ζεφυρίου και, σε περίπτωση που δεν τις ανακαλέσει, να τον απομονώσουν πολιτικά.

Απαντώντας σε καταγγελίες σεισμόπληκτων Ρομά του Δήμου Ζεφυρίου για συστηματικό παραγκωνισμό τους στην παροχή βοήθειας, ο Δήμαρχος δήλωσε: "Γύφτικες ιστορίες. Μη με απασχολείτε άλλο με τους Τσιγγάνους. Εξαιτίας τους δεν είναι αποτελεσματικός ο μηχανισμός που έχει κινηθεί. Εχουν κατακλέψει τον κόσμο" ("Ελευθεροτυπία" 14/9/1999, σ. 53).

Οι δηλώσεις είναι ρατσιστικές γιατί αποτελούν "συλλογική συκοφάντηση" τμήματος του πληθυσμού με ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά. Με δεδομένη την αφάνταστη ταλαιπωρία όλων των σεισμόπληκτων, Ρομά και μη, και την εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση στην οποία είναι σήμερα, οι δηλώσεις αυτές αποτελούν επιπλέον "απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση," παραβιάζοντας το Αρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων. Ο ισχυρισμός ότι οι Ρομά είναι ένοχοι εγκλημάτων κλοπής παραβιάζει το τεκμήριο της αθωότητας ομάδας πολιτών με ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά (άρθρο 6.2 σε συνδυασμό με άρθρο 14 της ίδιας Σύμβασης). Προερχόμενος δε από Δήμαρχο παραβιάζει και το άρθρο 4γ της Διεθνούς Σύμβασης για την Κατάργηση Κάθε Μορφής Φυλετικών Διακρίσεων που δεσμεύει "τα Κράτη μέλη (…) να εφαρμόσουν άμεσα και θετικά μέτρα ενδεδειγμένα για την εξάλειψη κάθε παρότρυνσης ή ενεργειών προς φυλετική διάκριση (…) όπως μεταξύ των άλλων (…) να μην επιτρέπουν στις δημόσιες Αρχές ούτε στους δημόσιους φορείς, εθνικούς ή τοπικούς, την παρότρυνση προς φυλετική διάκριση ή ενθάρρυνσή της."

Κατόπιν αυτών, καλούνται:

1. Κυβέρνηση και ΚΕΔΚΕ να καταδικάσουν απερίφραστα τις δηλώσεις αυτές και να δηλώσουν τι άλλα μέτρα θα πάρουν σε εφαρμογή του παραπάνω άρθρου 4γ. 2. Ολες οι δημοτικές παρατάξεις του Δήμου Ζεφυρίου και όλα τα πολιτικά κόμματα, ιδιαίτερα δε όσοι στήριξαν στην πρόσφατη εκλογή του το Δήμαρχο, να καταδικάσουν τις δηλώσεις αυτές και να απαιτήσουν να τις ανακαλέσει και να ζητήσει συγγνώμη από τους Ρομά, αλλιώς να τον απομονώσουν πολιτικά.

Παράρτημα

Στις 12/9/1999 ο ίδιος Δήμαρχος είχε προβεί σε ανάλογες δηλώσεις και για το ίδιο θέμα στην εφημερίδα "Αυγή". Παραθέτουμε ολόκληρο το σχετικό απόσπασμα που κάνει ακόμη περισσότερο σαφή τη ρατσιστική αντιμετώπιση των Ρομά κατοίκων Ζεφυρίου από το Δήμαρχο της περιοχής:

"Νομίζω ότι πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι από την κινητοποίηση του δήμου Ζεφυρίου. Όλοι δουλεύουμε σε εικοσιτετράωρη βάση. Τα μόνα προβλήματα που αντιμετωπίσαμε ήταν με τους Τσιγγάνους, οι οποίοι έκαναν πλιάτσικο στις σκηνές, έκαναν εμπόριο με αυτές, συνεπλάκησαν με δημότες, ξυλοκόπησαν εργαζομένους του δήμου και δημιούργησαν αρκετά προβλήματα στη διανομή της βοήθειας. Αναγκαστήκαμε να έχουμε την ανάγκη των ΜΑΤ για να κάνουμε τη δουλειά μας."

ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΘΗΚΗ

ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Κύριο Κώστα Σημίτη
Πρωθυπουργό

Αθήνα, 20 Σεπτεμβρίου 1999

ΘΕΜΑ: ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΟΙ ΡΟΜΑ (ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ) ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ…

Κύριε Πρωθυπουργέ,

Οι συνεργαζόμενες μη κυβερνητικές οργανώσεις Γιατροί του Κόσμου, Δίκτυο Drom για τα Κοινωνικά Δικαιώματα των Τσιγγάνων, Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων, Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι και Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά πληροφορήθηκαν με ικανοποίηση την ακόλουθη δήλωσή σας για τη στέγαση των σεισμόπληκτων:

"Είναι μια προσωρινή ρύθμιση που θα κρατήσει μερικές εβδομάδες. Μετά θα υπάρξει η δεύτερη φάση, με μονιμότερες κατασκευές, την οποία, όμως, επίσης θα προσπαθήσουμε να περιορίσουμε στο ελάχιστο, γιατί δεν θέλουμε να δημιουργήσουμε μια κατηγορία πολιτών η οποία ζει δίπλα και έξω από την κοινωνία. Επιθυμία της κυβέρνησης είναι να μην αφήσει με κανένα τρόπο να υπάρχει μια χρόνια εκκρεμότητα σεισμοπαθών, ανθρώπων που ταλαιπωρούνται, ανθρώπων που έχουν μια χειρότερη τύχη" (Ελευθεροτυπία, 11/9/1999, σ. 4).

Καλοδεχούμενη επίσης η δήλωση της Υπουργού Εσωτερικών Βάσως Παπανδρέου:

"Πρόθεση του Υπουργείου Εσωτερικών είναι να εγκατασταθούν και να παραμείνουν σε σκηνές οι σεισμόπληκτοι για τις επόμενες τρεις εβδομάδες και στη συνέχεια να υπάρξει η ενδιάμεση λύση των οικισμών με λυόμενα σπίτια σε περιοχές που θα υποδείξουν οι αντίστοιχοι δήμοι, αφού προηγουμένως ανοιχτούν δρόμοι και γίνουν οι συνδέσεις στα δίκτυα για να εξασφαλιστεί αξιοπρεπής διαμονή για τους κατοίκους. Και αυτοί οι οικισμοί, όμως θα έχουν προσωρινό χαρακτήρα και προγραμματίζεται μέσα σε χρονικό ορίζοντα τριων μηνών οι σεισμόπληκτοι να επιστρέψουν στα σπίτια τους" (Ελευθεροτυπία, 14/9/1999, σ. 50).

Οπως και η κυβερνητική δέσμευση ότι:

"Οι καταυλισμοί θα διαθέτουν εκτός από τις σκηνές χημικές τουαλέτες, πόσιμο νερό, παροχή ηλεκτρικού από το δίκτυο της ΔΕΗ και από στρατιωτικές γεννήτριες, καθώς και νοσηλευτικό προσωπικό και ασθενοφόρα των Ενόπλων Δυνάμεων" (Αυγή, 10/9/1999, σ. 7).

Πιστεύουμε ότι αυτές οι σωστές θέσεις, που υλοποιούνται σήμερα με ταχείς ρυθμούς, παρά τις δυσκολίες που προκύπτουν από τη δυστυχώς συνηθισμένη αναποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, ήταν αυτές που σας οδήγησαν πριν τρία χρόνια να εξαγγείλετε ανάλογο πρόγραμμα αποκατάστασης των σκηνιτών Ρομά της Ελλάδας.

Δυστυχώς, όπως μπορεί να διαπιστωθεί σήμερα ακόμα και ελάχιστα χιλιόμετρα μακριά από τους καταυλισμούς για τους σεισμόπληκτους των Ανω Λιοσίων (όπως και σε δεκάδες άλλους οικισμούς στην υπόλοιπη χώρα), οι σκηνίτες Ρομά διαβιούν "δίπλα και έξω από την κοινωνία" και συνεχίζουν "να ταλαιπωρούνται, να έχουν χειρότερη τύχη" για να χρησιμοποιήσουμε εκφράσεις σας. Πρόκειται για "κοινωνιόπληκτους" συμπολίτες μας, προφανώς θύματα του εκτεταμένου ρατσισμού σε βάρος τους, τον οποίο και σεις είχατε καταγγείλει δημόσια πριν δύο χρόνια. Οπως πιθανώς δεν σας έχουν ενημερώσει δε, κάποιοι δήμοι που βρίσκουν αμέσως χώρους για τους σεισμόπληκτους κατοίκους τους, μόλις πριν ένα μήνα αρνήθηκαν πως υπάρχουν τέτοιοι χώροι για τους κοινωνικά αποκλεισμένους Ρομά.

Σήμερα η πολιτεία δηλώνει και δείχνει ικανή να υλοποιήσει τη συνταγματική επιταγή του Αρθρου 21.4 για τη στέγαση των αστέγων με γοργούς ρυθμούς. Αυτό ενισχύει τη διεθνώς διαμορφωμένη εντύπωση ότι η εκκρεμότητα με τους Ρομά είναι αποτέλεσμα απουσίας πολιτικής βούλησης να υλοποιηθούν οι εξαγγελίες σας σε συνδυασμό με έντονο ρατσισμό φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο τελευταίος δυστυχώς εκδηλώθηκε και τις ημέρες αυτές με τη στάση μερικών απέναντι σε σεισμοπαθείς, μέχρι τώρα εγκαταστημένους, Ρομά, και έκαναν ειδησεογραφικά το γύρο του κόσμου.

Επισημαίνουμε ότι, το Μάρτη 1999, οι οργανώσεις μας, μαζί με το Συνασπισμό, υπέβαλαν στο Γραφείο Ποιότητας Ζωής του Γραφείου του Πρωθυπουργού σχέδιο πρότασης νόμου -προϊόν της μακροχρόνιας εμπειρίας τους σε καταυλισμούς- για τη δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων οικισμών Ρομά, με όλες τις προϋποθέσεις για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής τους και για την ομαλή σύνδεσή τους με την κοινωνία. Η πρόταση αυτή ήδη υλοποιείται, έστω και με σημαντική καθυστέρηση και ύστερα από πολλές πιέσεις, στον οικισμό Αγίας Σοφίας Γκόνου (Θεσσαλονίκης). Δυστυχώς, το Υπουργείο Εσωτερικών, υπεύθυνο για την προώθηση ενός παρόμοιου σχεδίου νόμου στη Βουλή δεν προχωρά στην εξέτασή του σχεδίου αυτού και ματαίωσε αυθαίρετα ακόμα και τη σύσταση Επιτροπής για τα Προβλήματα των Σκηνιτών Ρομά που είχε αποφασιστεί από κυβερνητικούς παράγοντες, μη κυβερνητικές οργανώσεις και οργανώσεις Ρομά, μετά από σύσκεψή τους στο Υπουργείο Εσωτερικών, στα μέσα Ιουνίου 1999.

Γι' αυτό, ελπίζουμε πως θα φροντίσετε ο ίδιος τώρα προσωπικά να υπάρξει η ίδια αντιμετώπιση για τους χρόνια κοινωνιόπληκτους Ρομά με τους πρόσφατα σεισμόπληκτους συμπολίτες μας, και να μην υπάρξει καμιά διάκριση μεταξύ των τελευταίων. Ετσι ώστε σε τρεις, ή έστω σε έξη ή εννέα μήνες, να έχουν σπίτια όλοι αυτοί οι Ελληνες πολίτες, και να διασκεδαστεί η εντύπωση ότι η ελληνική πολιτεία και κοινωνία είναι αδιάφορη αν όχι συνεργός της περιθωριοποίησης δεκάδων χιλιάδων Ρομά.

Ελπίζουμε, λοιπόν, ότι, την Τετάρτη 22/9/1999, που θα συζητηθεί ξανά το θέμα στην ετήσια σύνοδο του ΟΑΣΕ στη Βιέννη, η πολιτεία θα δώσει πειστικές και αυστηρά δεσμευτικές απαντήσεις στο αίτημα αυτό.

Με τιμή

Οι εκπρόσωποι των οργανώσεων:

Γιατροί του Κόσμου (Γιάννης Μπουκοβίνας)
Δίκτυο Drom για τα Κοινωνικά Δικαιώματα των Τσιγγάνων (Θανάσης Τριαρίδης)
Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων (Ναυσικά Παπανικολάτου)
Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (Παναγιώτης Δημητράς)
Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά (Dimitrina Petrova)

Το κείμενο αυτό είναι διαθέσιμο στις ακόλουθες διευθύνσεις του Ιντερνέτ: http://www.greekhelsinki.gr/pdf/osce-roma-gr.PDF   http://www.greekhelsinki.gr/greek/reports/osce-roma-sept-99.html  

ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

Το Δίκτυο DROM για τα Κοινωνικά Δικαιώματα των Τσιγγάνων ιδρύθηκε το 1995. Πρόκειται για μη κυβερνητική οργάνωση που λειτουργεί σε αποκλειστικά εθελοντική βάση, για την παρακολούθηση, υπεράσπιση και προώθηση των δικαιωμάτων των Ρομά. Με άξονα τα παραπάνω, το DROM εστιάζει κυρίως το ενδιαφέρον και τη λειτουργία του σε τρεις κατευθύνσεις: 1) ακτιβιστική δράση στους καταυλισμούς με εκπαιδευτικά και άλλα προγράμματα, 2) παρακολούθηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ρομά και 3) αναπτυξιακές προτάσεις. Διεύθυνση: Φραγκίνη 7, Θεσσαλονίκη 54264, τηλ. Ο93-7160705, 093-2788696.

Η Ελληνική Αντιπροσωπεία των Γιατρών του Κόσμου ιδρύθηκε το 1990. Είναι μια μη κυβερνητική οργάνωση που σκοπό έχει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε πληθυσμούς που πλήττονται από μαζικές καταστροφές ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας ή οποιασδήποτε άλλης διάκρισης. Έχουν στείλει αποστολές στον Καύκασο, τα Βαλκάνια, τη Λατινική Αμερική και, φυσικά, την Ελλάδα με προγράμματα πρωτοβάθμιας περίθαλψης (εμβολιασμούς, επιδημιολογικές μελέτες για ηπατίτιδες) των σκηνιτών Ρομά, των μεταναστών (πολυιατρείο Αθηνών) και των Κούρδων προσφύγων. To 1999 δημοσίευσαν τα πορίσματα συγκριτικής διεθνούς έρευνας που διεξήγαγαν σε διάφορες χώρες της Ευρώπης για τους σκηνίτες Ρομά. (Πρόγραμμα ROMEUROPE), με καταγραφή και συγκριτική παρουσίαση δεδομένων για τις συνθήκες διαβίωσης και την υγειονομική περίθαλψη των σκηνιτών Ρομά σε Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία. Διεύθυνση: Αθήνα: Λεωφόρος Αλεξάνδρας 207, 11523, τηλ. 0030-1- 6440300, φαξ 6440310. Θεσσαλονίκη: Ζεύξιδος 4, 54622, τηλ./φαξ: 003031- 278900

Η Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων (ΕΟΔΜ) δημιουργήθηκε το 1992 ως ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Ομάδας για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων (Minority Rights Group International). Ασχολείται με τη μελέτη των μειονοτήτων σε Ελλάδα και Βαλκάνια και παράλληλα έχει συντάξει λεπτομερείς εκθέσεις για εθνικές, εθνογλωσσικές, θρησκευτικές και μεταναστευτικές κοινότητες στην Ελλάδα καθώς και τις ελληνικές μειονότητες σε Αλβανία και Τουρκία. Το 1998, η ΕΟΔΜ υπήρξε μια από τις οργανώσεις που ίδρυσαν το "Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφοριών για τις Μειονότητες στην Ευρώπη - Νοτιοανατολική Ευρώπη" [Center of Documentation and Information on Minorities in Europe – Southeast Europe (CEDIME-SE)], με μια ιστοσελίδα που καλύπτει θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων καθώς και αναλυτικές και συγκριτικές παρουσιάσεις όλων των μειονοτήτων στην περιοχή. Διεύθυνση: Τ.Θ. 51393, 14510 Κηφισιά, τηλ. 01-6200120 fax : 01-8075767 e-mail : Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης. ιστοσελίδα: Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης.

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) αποτελεί από το 1993 το ελληνικό μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ελσίνκι (International Helsinki Federation) και από το 1998 του Διεθνούς Δικτύου Ανταλλαγής Πληροφοριών για Ζητήματα Ελευθερίας της Έκφρασης (International Freedom of Expression Exchange). Το ΕΠΣΕ παρακολουθεί, καταγράφει, δημοσιοποιεί και προωθεί ζητήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ελλάδα και, μερικές φορές, στα Βαλκάνια. Έχει συμμετάσχει και συχνά συντονίσει την παρακολούθηση ελληνικών και βαλκανικών ΜΜΕ με σκοπό την ανίχνευση και καταγραφή στερεοτύπων και ρητορικής του μίσους. Είναι συνεκδότης των βιβλίων "Ρητορική του Μίσους" στα Βαλκάνια (ΕΤΕΠΕ, 1998) και Ελλάδα κατά Μακεδονικής Μειονότητας: Η Δίκη του Ουρανίου Τόξου (ΕΤΕΠΕ 1998). Από το 1997, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά (European Roma Rights Center), η οργάνωση λειτουργεί Γραφείο Ρομά για την Ελλάδα. Διεύθυνση: Τ.Θ. 51393, 14510 Κηφισιά, τηλ. 01-3472259 fax: 01-8075767 e-mail : Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης. ιστοσελίδα: Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά (ERRC) είναι μια διεθνής οργάνωση, με καθεστώς νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, η οποία παρακολουθεί τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ρομά και εξασφαλίζει νομική υπεράσπιση σε περιπτώσεις παραβίασής τους. Το ERRC αποτελεί συνεργαζόμενο μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ελσίνκι για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Διεύθυνση: P.O. Box 10/24, 1525 Budapest 114, Hungary, τηλ. (36-1) 428 2351, φαξ (36-1) 428 2356, ιστοσελίδα: http://errc.org/  e-mail: 100263.1130@compuserve.com