Α. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤOΝ ΕΛΛΑΔIKO ΧΩΡΟ

1. Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1453

2. ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

3. ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΑΡΥΘΜΙΣΗ - ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΡΙΔΕΝΤΟΥ

4. ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ (18ος αιώνας)

5. ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

6. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

7. Α' ΚΑΙ Β' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΕΡΕΙΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΧΙΚΑ ΤΑΓΜΑΤΑ

Στο πρώτο αυτό, αρχικό, δοκίμιο, παρουσιάζονται περιληπτικά τα στοιχεία που συλλέχτηκαν από διάφορες πηγές της ίδιας της Καθολικής Εκκλησίας. Σε δεύτερη φάση, το κείμενο θα εμπλουτισθεί και τροποποιηθεί ανάλογα με τις κατευθύνσεις που θα δοθούν, ιδιαίτερα στο θέμα της αναφοράς στα προβλήματα των Καθολικών στην Ελλάδα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Καθολική Εκκλησία της Ελλάδος έχει μακραίωνη ιστορία και τα μέλη της συνιστούν τη μεγαλύτερη θρησκευτική μειονότητα στην Ελλάδα. Ο αριθμός των Ελλήνων Καθολικών ανέρχεται σε 50.000 Ελληνες -κυρίως νησιώτικης καταγωγής- ενώ των αλλοδαπών Καθολικών στις 200.000 -κυρίως από Ανατολική Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Καθώς οι περισσότεροι από τους τελευταίους είναι μετανάστες, η αρωγή των φορέων κοινωνικής συμπαράστασης της Καθολικής Εκκλησίας αυξάνει τις ποιμαντικές της υποχρεώσεις.

A. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ

Η εμφάνιση και εξέλιξη της Καθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα, ακολούθησε τα εξής στάδια:

A. Ηδη από τον 8ο αιώνα και πριν από το Σχίσμα, υπάρχουν Επισκοπές στην Ελλάδα, υπαγόμενες στη Ρώμη. Μέχρι την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, το 1204, είχαν δημιουργηθεί και νέες Καθολικές κοινότητες σε πολλές περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αφού λατινικές ομάδες εγκαταστάθηκαν στην Ανατολή μετά την εγκατάσταση των Σταυροφόρων, για εμπορικούς κυρίως λόγους. Η επιχείρηση εκλατινισμού, όπως επιχειρήθηκε με το διορισμό Λατίνων Επισκόπων στην Ανατολή, δεν σημείωσε επιτυχία εξαιτίας της αντίδρασης αφενός των Βυζαντινών (που αντιμετώπισαν ως εισβολείς τους Λατίνους Επισκόπους) και αφετέρου της Ορθόδοξης Εκκλησίας (όσοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι δεν υπέγραψαν την αναγνώριση του Παπικού πρωτείου διώχθηκαν από την έδρα τους και στη θέση τους ορίστηκαν Ορθόδοξοι Πρωτόπαπες). Ωστόσο, οι κοινότητες που δημιουργήθηκαν όπου οι ντόπιοι πληθυσμοί ασπάστηκαν τον Καθολικισμό, συνεχίζουν να υφίστανται μέχρι σήμερα. Χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα είναι η ελληνική γλώσσα, ελληνικά τοπωνύμια, επίθετα βυζαντινής καταγωγής, κοινά οικογενειακά επίθετα, θρησκευτικά ήθη και έθιμα. Αντίθετα οι κοινότητες που αποτελούνταν από ξένους (Ενετούς, Γενουάτες, κλπ) έσβησαν σχεδόν ολοσχερώς.

Β. Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι Καθολικοί αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, επειδή θεωρούνταν εξαρτώμενοι από τον Πάπα της Ρώμης, ο οποίος φιλοδοξούσε να συνενώσει τους Χριστιανούς της Δύσης και της Ανατολής εναντίον του κράτους των Οθωμανών. Αλλά και η Ορθόδοξη Εκκλησία δοθείσης της ευκαιρίας , δεν παρέλειπε να καταπιέζει την Καθολική κατά την Οθωμανική περίοδο. Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια, οι ηγεμόνες της Δύσης ανέλαβαν την προστασία και της ελεύθερης άσκησης της λατρείας και της διαβίωσης των Καθολικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ιδιαίτερα η Γαλλία, με διακρατική συμφωνία -διομολόγηση- έθεσε υπό την προστασία της τα κάθε είδους εκκλησιαστικά ιδρύματα και κοινότητες και φρόντιζε για την έκδοση του οθωμανικού "βερατίου" με το οποίο καθοριζόταν η δικαιοδοσία του Επισκόπου επί των πιστών της επαρχίας του.

Ε. Απέναντι στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821, οι Ελληνες Καθολικοί τήρησαν ουδέτερη στάση, κυρίως επειδή ζούσαν απομονωμένοι από τον περίγυρό τους που τους συμπεριφερόταν εχθρικά. Ετσι, αντιμετώπιζαν με έντονη δυσπιστία τη σύσταση ελεύθερου ελληνικού κράτους αφού επανειλημμένα είχε θιγεί από τους Ορθόδοξους το θρησκευτικό τους συναίσθημα, ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν απαντήσει θετικά στο αίτημα τους για τη χορήγηση προστασίας. Γι' αυτό οι Συριανοί πλήρωναν φόρο στους Οθωμανούς, αλλά και στο Ναυτικό της Ελληνικής Επανάστασης.

Ζ. Σημαντική υπήρξε η εθνική δράση των Ελλήνων μελών και στελεχών της Καθολικής Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας, του Πρώτου και Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, όπως μαρτυρούν και τα ηρώα στα Καθολικά χωριά των Κυκλάδων. Ιδιαίτερα αξιόλογο επισιτιστικό έργο πρόσφεραν οι "Εστίες Θείας Πρόνοιας" στις οποίες έβρισκαν καθημερινή περίθαλψη κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του Εμφυλίου, περίπου 30.000 άτομα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Επιπλέον, η ίδρυση Γραφείου Πληροφοριών το 1942 από τον ημιεπίσημο εκπρόσωπο της Αγίας Εδρας σε Τουρκία και Ελλάδα, τον Αγγελο Ιωσήφ Ρονκάλλι, μετέπειτα Πάπα Ιωάννη (που συγκάλεσε την τελευταία Βατικανή Σύνοδο) έφερε σε επικοινωνία χιλιάδες ελληνικές οικογένειες με συγγενείς και φυγάδες στο εξωτερικό.

Ι. Εκκλησιαστική και Διοικητική Οργάνωση της Καθολικής Εκκλησίας

Οι ένδεκα Καθολικές Επισκοπές της Καθολικής Εκκλησίας της Ελλάδος, διακρίνονται στις αναγνωρισμένες και τις μη αναγνωρισμένες από το ελληνικό κράτος. Οι τελευταίες δεν αναγνωρίζονται επειδή η σύστασή τους έγινε μετά το 1830, δηλαδή μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου το οποίο - όπως αναφέρθηκε - αφορούσε την ελεύθερη άσκηση της θρησκευτικής λατρείας καθώς και την ισοπολιτεία των ελλήνων Καθολικών. Ως αποτέλεσμα, υπάρχουν σήμερα εκκλησιαστικές "επαρχίες" με ελάχιστους πιστούς οι οποίες έχουν επίσημη αναγνώριση, ενώ "επαρχίες" με χιλιάδες πιστούς δεν αναγνωρίζονται από το ελληνικό κράτος. Οι εκκλησιαστικές "επαρχίες" στις οποίες διαιρείται σήμερα η ελληνική Καθολική Εκκλησία, είναι οι ακόλουθες:

1. Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Ιδρύθηκε το 1835 και περιλαμβάνει την Αθήνα, Πελο-πόννησο και Στερεά Ελλάδα έχοντας περίπου 30.000 μέλη. Διαθέτει τρία δημοτικά σχολεία και έναν οίκο ευγηρίας. Υπάρχει έντονη παρουσία ιερομοναχικών και γυναικείων ταγμάτων που συμπαρίστανται στο ενοριακό έργο. Αρχιεπίσκοπος από το 1973 είναι ο Σεβασμιότατος Νικόλαος Φώσκολος. Πρόκειται για μη αναγνωρισμένη από το επίσημο κράτος επαρχία.

2. Αρχιεπισκοπή Ρόδου. Ιδρύθηκε το 1897 και περιλαμβάνει τα Δωδεκάνησα. Καθώς δεν υπάρχει τοπικός κλήρος, την φροντίδα έχουν αναλάβει Φραγκισκιανοί ιερομόναχοι, οι οποίοι είναι αλλοδαποί όπως και οι περισσότεροι πιστοί. Είναι επόμενο, λοιπόν, οι εκκλησιαστικές τελετές να τελούνται ταυτόχρονα σε πολλές γλώσσες. Λόγω του μικρού αριθμού των καθολικών (προ εικοσαετίας είχαν καταμετρηθεί σχεδόν 400 μέλη), δεν έχει διοριστεί Ιεράρχης αλλά προϊσταται, ως Αποστολικός τοποτηρητής, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σεβασμιότατος Ν.Φώσκολος.

3. Αρχιεπισκοπή Νάξου-Τήνου. (Με ουσιαστική έδρα την Τήνο). Περιλαμβάνει τα νησιά Νάξο, Πόρο, Αντίπαρο, Αμοργό, Τήνο, Μύκονο, Ανδρο και Δήλο. Παράλληλα, λειτουργεί ως Μητρόπολη για όλο το Αιγαίο, αποτελώντας ένα από τα λίκνα του ελληνικού καθολικισμού. Υπολογίζονται πάνω από 3.000 πιστοί, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι συγκεντρωμένοι στην Τήνο. Τις θρησκευτικές ανάγκες των πιστών, καλύπτουν επτά ιερείς και δύο ιησουίτες ιερομόναχοι. Ειδικότερα, στην Τήνο υπάρχουν περίπου 30 Καθολικές εκκλησίες, εκατοντάδες εξωκκλήσια, καλοκαιρινές κατασκηνώσεις παιδιών από διάφορους φορείς της Καθολικής Εκκλησίας, Σύλλογος Καθολικών Αγροτών. Επιπλέον, υπάρχει η εμπειρία της ομάδας των Νεοκατηχουμένων. Πρόκειται για συντηρητικής κατεύθυνσης διεθνές καθολικό κίνημα, οι ιερείς του οποίου προσπαθούν να εμβαθύνουν την πίστη τους με προσευχή, τελετές και μελέτη του Ευαγγελίου. Θρησκευτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η τέλεση δύο παντηνιακών προσκυνημάτων: α) τον Ιούλιο, όταν τιμάται "η ιερή καρδιά του Ιησού" και β) την πρωτομαγιά, όταν γίνεται "ευλογία των αυτοκινήτων". Το τάγμα των Ιησουιτών είναι υπεύθυνο για το πρώτο προσκύνημα. Το τάγμα των Ουρσουλινών ασχολείται με την οργάνωση πνευματικών συναντήσεων για κοπέλες, την κατήχηση, το κέντημα κτλ.. Αρχιεπίσκοπος Νάξου-Τήνου, είναι ο Σεβασμιώτατος Νικόλαος Πρίντεζης.

4. Επισκοπή Χίου. Ιδρύθηκε το 13ο αιώνα. Περιλαμβάνει τα νησιά Χίο, Μυτιλήνη, Σάμο και τα υπόλοιπα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Καθώς η Επισκοπή δεν έχει σχεδόν καθόλου ελληνικό ποίμνιο, οργανώθηκε τακτική ποιμαντική παρουσία με ιερείς από την Τήνο ύστερα από πρωτοβουλία του Διαχειριστή της, Αρχιεπισκόπου Αθηνών Σεβασμιότατου Νικολάου Φώσκολου.

5. Αρχιεπισκοπή Κέρκυρας. Καλύπτει τα νησιά του Ιονίου. Περιλαμβάνει περίπου 3.000 μέλη, κυρίως μαλτέζικης καταγωγής στην Κέρκυρα. Πρόκειται για τους Καθολικούς με τα λιγότερα προβλήματα στις σχέσεις τους με την Ορθόδοξη πλειοψηφία, γεγονός που οφείλεται στην ευρωπαϊκή νοοτροπία των Επτανησίων. Η εκκλησιαστική αυτή επαρχία περιλαμβάνει έξη ενορίες, δύο στην Κέρκυρα και από μια σε Κεφαλλονιά, Ζάκυνθο, Πρέβεζα και Ιωάννινα. Ακόμα, στην Κέρκυρα δρουν τα γυναικεία μοναχικά τάγματα των Φραγκισκανίδων και των Αδελφών του Αγίου Ιωσήφ της Λυών. Αρχιεπίσκοπος είναι ο Σεβασμιότατος Αντώνιος Βαρθαλίτης.

6. Αποστολικό Βικαριάτο Θεσσαλονίκης. Ιδρύθηκε το 1926. Σύμφωνα με το Κανονικό Δίκαιο της Καθολικής Εκκλησίας, η επαρχία αυτή δεν πληρεί όλες τις προϋποθέσεις για να αναδειχθεί σε αυτοτελή Επισκοπή. Η βασική ενορία του Βικαριάτου βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη και στη δικαιοδοσία του ανήκουν οι Καθολικές Εκκλησίες της Θεσσαλίας, Καβάλας και Αλεξανδρούπολης. Αριθμεί περισσότερα από 2.000 μέλη και απασχολεί τα τάγματα των Αδελφών Χριστιανικών Σχολών, των Αδελφών του Ελέους και των Αδελφών του Αγίου Ιωσήφ. Ως τοποτηρητής, προϊσταται ο Αρχιεπίσκοπος Κέρκυρας Σεβασμιότατος Αντώνιος Βαρθαλίτης ενώ την ποιμαντική φροντίδα έχουν οι Πατέρες της Ιεραποστολής, γνωστοί και ως Λαζαριστές. Η εκκλησιαστική αυτή επαρχία δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη.

7. Επισκοπή Σύρου. Ιδρύθηκε το 13ο αιώνα. Περιλαμβάνει περίπου 8.000 μέλη και έχει υπό την ευθύνη της τις δύο Εκκλησίες και το Καθολικό κοιμητήριο της Μήλου. Δεδομένου ότι τα τρία τέταρτα του Καθολικού κλήρου και των μοναχών στην Ελλάδα προέρχονται από τη Σύρο, το "νησί του Πάπα", όπως ονομάζεται, αποτελεί το γνωστότερο κέντρο του ελληνικού καθολικισμού. Η διάρθρωση της Επισκοπής θεωρείται η καλύτερη στο χώρο της ελληνικής Καθολικής Εκκλησίας χάρη στο συνδυασμό μικρών αποστάσεων, μεγάλου αριθμού μορφωμένων Καθολικών και ικανοποιητικού αριθμού ιερέων. Στη Σύρο λειτουργεί Σύνδεσμος Ελλήνων Καθολικών, τοπικό παράρτημα της Κίνησης Καθολικών Επιστημόνων, Κοινότητα Νεοκατηχουμένων, το Ποιμαντικό Κέντρο "Αγιος Παύλος" καθώς και Κέντρο Ιστορικών Μελετών στους χώρους της Επισκοπής. Ως Επίσκοπος, προίσταται ο Σεβασμιότατος Φραγκίσκος Παπαμανώλης.

8. Επισκοπή Θήρας. Ιδρύθηκε το 1204 και έχει περίπου 150 μέλη. Η Καθολική παρουσία σηματοδοτείται με την παρουσία του τάγματος των Δομηνικανίδων μοναχών ήδη από το 1596. Ωστόσο, η μείωση του καθολικού πληθυσμού άρχισε με την υποταγή του στους Τούρκους και συνεχίστηκε με την αναχώρηση των επιφανέστερων μελών του στο εξωτερικό. Ως Επίσκοπος προϊσταται ο Σεβασμιότατος Φραγκίσκος Παπαμανώλης.

9. Επισκοπή Κρήτης. Ιδρύθηκε το 1874 και αριθμεί 1.000 σχεδόν μέλη (ξένοι εργαζόμενοι, τουρίστες, μικτοί γάμοι). Η ποιμαντική εξυπηρέτηση της τοπικής καθολικής κοινότητας γίνεται από τους Ιταλούς Καππουκίνους. Η Καθολική Εκκλησία της Κρήτης αντιμετωπίζει νομικά προβλήματα κατοχύρωσης της περιουσίας της, η εκδίκαση των οποίων έχει παραπεμφθεί από τον Αποστολικό τοποτηρητή, Σεβασμιότατο Φραγκίσκο Παπαμανώλη, στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου.

10. Εξαρχία των Αρμενορύθμων Καθολικών. Ιδρύθηκε το 1925 με την έλευση προσφύγων στη χώρα μας, μετά τη γενοκτονία του αρμενικού λαού από τους Τούρκους το 1918. Τα μέλη της δεν ξεπερνούν τις λίγες εκατοντάδες. Προϊσταται ο εκάστοτε Εξαρχος που ορίζει η Αγία Εδρα. Δεν αποτελεί αναγνωρισμένη από το ελληνικό κράτος Εξαρχία.

11. Αποστολική Εξαρχία των Ελληνόρυθμων Καθολικών ("Ουνιτών"). Ιδρύθηκε το 1923. Τα μέλη της προέρχονται από μιαν προσπάθεια που ξεκίνησε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του περασμένου αιώνα. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, μεγάλο μέρος από αυτούς εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, ενώ οι ομόδοξοί τους κάτοικοι της Ανατολικής Θράκης εγκαταστάθηκαν στα Γιαννιτσά όπου δημιουργήθηκε η ελληνόρυθμη ενορία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Οι Ελληνόρυθμοι Καθολικοί που δεν ξεπερνούν τους 3.000, ακολουθούν το βυζαντινό τυπικό αλλά διοικητικά υπάγονται στην Καθολική Εκκλησία. Στα πλαίσια της Ελληνικής Καθολικής Εκκλησίας, η Εξαρχία αυτή έχει αναλάβει σημαντικό "εκδοτικό-ενημερωτικό" ρόλο:

α) διαχειρίζεται το "Γραφείο Καλού Τύπου".

β) εκδίδει την εβδομαδιαία εφημερίδα "Καθολική" και εκκλησιαστικά βιβλία.

γ) είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία του καθολικού βιβλιοπωλείου στο κέντρο της Αθήνας.

δ) κυκλοφορεί δελτίο θρησκευτικών ειδήσεων στα γαλλικά.

Στην Εξαρχία υπάγεται και το εδώ τμήμα του γυναικείου και φιλανθρωπικού μοναχικού τάγματος των Μικρών Αδελφών του Ιησού. Έξαρχος είναι ο Σεβασμιότατος Ανάργυρος Πρίντεζης.

II. To Πρόβλημα Αναγνώρισης της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

Όταν το 1835 η Αγία Έδρα διόρισε τον τότε Επίσκοπο Σύρου, Λουδοβίκο Βλάγκη, ως Αποστολικό Επιτετραμένο για τις περιοχές της Ελλάδας που δεν είχαν Ιεράρχη, η ελληνική κυβέρνηση αναγνώρισε αυτή την ιδιότητά του, επεκτείνοντας έτσι σιωπηρά την ισχύ του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου στις περιοχές που δεν διέθεταν Επίσκοπο το 1830. Ωστόσο, η επανίδρυση της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Αθηνών το 1875, ως απόροια της μετανάστευσης Καθολικών κυρίως από τα νησιά στην Πρωτεύουσα, δεν αναγνωρίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση, με την αιτιολογία ότι το Πρωτόκολλο του 1830 αφορούσε μόνο τις μέχρι τότε υφιστάμενες Καθολικές επαρχίες.

Εως σήμερα, θέμα έχει επίσης ανακύψει και με τον τίτλο που μπορεί να χρησιμοποιεί ο Καθολικός Ιεράρχης της Αθήνας, αφού "Αρχιεπίσκοπος Αθηνών" σύμφωνα με την Ορθόδοξη Εκκλησία, καλείται μόνον ο Ορθόδοξος Πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Τα προβλήματα αυτά συνεχίζουν να παραμένουν άλυτα και κατά συνέπεια ενώ από τη μια η Καθολική Αρχιεπισκοπή Αθηνών και ο Επίσκοπος δεν τυγχάνουν νομικής αναγνώρισης, από την άλλη το επίσημο κράτος αναγνωρίζει τις Καθολικές ενορίες της Αθήνας και τους διοριζόμενους από τον Επίσκοπο εφημέριους.

Οι ίδιοι οι Ορθόδοξοι -όπως είχε επισημάνει ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σεραφείμ το 1983- θεωρούν ότι η στάση αυτή πηγάζει από το φόβο για ανεξέλεγκτη δραστηριότητα της Καθολικής Εκκλησίας ανάμεσα στους Ορθόδοξους και τον κίνδυνο που η δραστηριότητα αυτή ενέχει κατά της Ορθόδοξης Ελληνικής Εκκλησίας. Επιπλέον, η προπαγάνδα κατά του Βατικανού και η συσχέτισή του με τα γεγονότα στην πρώην Γιουγκοσλαβία, σε συνδυασμό με τη ρευστότητα στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας που προκαλεί η αναμενόμενη διαδοχή του ασθενούντος Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, δυσχεραίνουν περισσότερο την αναγνώριση της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

ΙΙΙ. Η Ιερά Σύνοδος της Καθολικής Ιεραρχίας στην Ελλάδα

Η Ιερά Σύνοδος ιδρύθηκε το 1965, ενώ το τελευταίο Καταστατικό της εγκρίθηκε από την Αγία Εδρα το 1983 αφού προσαρμόστηκε στο Νέο Κώδικα Κανονικού Δικαίου της Καθολικής Εκκλησίας. Αποτελεί το ανώτερο διοικητικό όργανο και συνέρχεται σε τακτικές συναντήσεις ανά εξάμηνο. Τα μέλη της είναι έξι: τρεις Αρχιεπίσκοποι, ένας Επίσκοπος και δύο Εξαρχοι (ο ένας είναι τιτουλάριος Επίσκοπος), όλοι Ελληνες πολίτες. Οι Ιεράρχες διορίζονται από την Αγία Εδρα ύστερα από πρόταση της τοπικής Συνόδου της Ιεραρχίας. Ο Πρόεδρος της Συνόδου εκλέγεται ανά τριετία. Τα μέλη δεν είναι ισόβια, παραιτούνται και αντικαθίστανται με τη συμπλήρωση του εβδομηκοστού πέμπτου έτους της ηλικίας τους.

Στις περιοχές όπου η παρουσία των Ελλήνων Καθολικών είναι σημαντική (Αθήνα, Σύρος, Τήνος), υπάρχει ικανός αριθμός ιερέων και μοναχικών ταγμάτων, με σκοπό την κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών των πιστών και την προσφορά κοινωνικού έργου. Καθώς μεταξύ ιερέων από τη μια μεριά και μοναχών από την άλλη παρουσιάζονται πολιτισμικές διαφορές λόγω της χώρας σπουδών (Ιταλία και Γαλλία αντίστοιχα), έχουν αναπτυχθεί πολλές απόψεις για το ρόλο και τις μορφές δράσης της σύγχρονης Εκκλησίας που δεν συμπίπτουν πάντα με τις επίσημες απόψεις της Αγίας Εδρας.

Α. Ιερείς

Οι περισσότεροι από τους Ελληνες Καθολικούς ιερείς, οι οποίοι μόλις ξεπερνούν τους πενήντα, προέρχονται από τη Σύρο. Ολοι είναι Ελληνες πολίτες, με εξαίρεση τον εφημέριο της ενορίας των Γερμανόφωνων Καθολικών, ενορία που εξυπηρετεί περίπου επτά χιλιάδες άτομα. Σύμφωνα με τον Κώδικα Κανονικού Δικαίου της Καθολικής Εκκλησίας, οι ιερείς που αναλαμβάνουν συγκεκριμένο ποιμαντικό έργο παραιτούνται των καθηκόντων τους και αντικαθίστανται μόλις συμπληρώσουν το 75ο έτος της ηλικίας τους. Ετσι, σήμερα είναι ενεργοί μόνο σαράντα. Νέες χειροτονίες αναμένονται μόνο στη Σύρο μέχρι το 2.000 μΧ.

Β. Μοναχικά Τάγματα

Τα μοναχικά τάγματα συνιστούν σοβαρή δύναμη της Καθολικής Εκκλησίας και υλοποιούν την παράδοσή της για προσφορά κοινωνικού έργου. Η λειτουργία τους στην Ελλάδα είναι αποτέλεσμα της μόνιμης εγκατάστασης μοναχών, κυρίως ξένων, που κατά καιρούς αποστέλλονταν στη χώρα μας. Τα μοναχικά τάγματα στελεχώνονται τώρα κυρίως από Ελληνες μοναχούς/ές (η αναλογία Ελλήνων/ξένων είναι 5/3), ιδιαίτερα όσα έχουν μακραίωνη παρουσία στην Ελλάδα. Διακρίνονται σε ανδρικά και γυναικεία.

α) Τα ανδρικά τάγματα διαιρούνται σε μοναχικά και ιερομοναχικά.

Οι Ιησουίτες.

Οι Καππουκίνοι.

Οι Ασσομψιονιστές.

Οι Λαζαριστές ή Αδελφοί της Ιεραποστολής (στη Θεσσαλονίκη).

Οι Φραγκισκανοί (στη Ρόδο).

Οι Δομηνικανοί (στην Αθήνα).

β) Τα γυναικεία μοναχικά τάγματα είναι τα ακόλουθα:

Αδελφές του Ελέους στην Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Σύρο. Ιδρύθηκαν από τον Αγιο Βικέντιο ντε Πωλ και δραστηριοποιούνται στον τομέα της υγείας.

Αδελφές του Αγίου Ιωσήφ της εμφανίσεως, στην Αθήνα. Ιδρύθηκαν από την Αιμιλία ντε Βιαλάρ. Αποτελούν το μεγαλύτερο σε αριθμό μοναχών καθολικό τάγμα στην Ελλάδα και το γνωστότερο, μαζί με το τάγμα των Ουρσουλινών, για την εκπαίδευση των κοριτσιών.

Ουρσουλίνες, στην Αθήνα και Τήνο. Ιδρύθηκαν από την Αγγέλα Μερίτσι.

Αδελφές της Παμμακαρίστου, στην Αθήνα. Ιδρυτής τους ήταν ο Επίσκοπος Γ. Χαλαβατζής. Ανήκουν στην Εξαρχία των Ελληνόρυθμων Καθολικών. Φροντίζουν παιδιά με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένους.

Αδελφές του Τιμίου Σταυρού, στην Αθήνα. Ιδρύθηκαν από τον ασσομψιονιστή ιερομόναχο Ε. Στεφάνου.

Αδελφές του Καρμήλου, στην Αθήνα. Οι μοναχές αυτού του τάγματος μένουν έγκλειστες στο μοναστήρι και ασχολούνται με τη χειροτεχνία.

Δομηνικανίδες, στη Σαντορίνη. Ιδρύθηκε από τον Αγιο Δομήνικο ντε Γκουθμάν. Πρόκειται για επίσης "κλειστό" τάγμα. Αποτελείται από νεαρές αλλοδαπές, γνωστές για τις θαυμάσιες φωνές τους.

Φραγκισκανίδες, στην Κέρκυρα. Είναι υπεύθυνες για το Καθολικό Γηροκομείο.

Αδελφές του Αγίου Ιωσήφ της Λυών, στην Κέρκυρα. Ασχολούνται με κατήχηση, πνευματικές ασκήσεις για κοπέλες και συμπαράσταση σε ηλικιωμένους.

Μικρές Αδελφές του Ιησού σε Αθήνα, Γιαννιτσά και Τήνο. Εργάζονται σε εργοστάσια, θεραπευτήρια και βοηθούν στο έργο των ενοριών, κάνουν επισκέψεις σε ασθενείς, κατήχηση κλπ., πιστεύοντας πως έτσι θα φέρουν τον κόσμο πιο κοντά στο Θεό.

Ιεραπόστολοι της Αγάπης, στην Αθήνα. Το τάγμα αυτό ιδρύθηκε από τη Μητέρα Τερέζα. Φροντίζουν οικογένειες προσφύγων, λαθρομετανάστες από τον Τρίτο Κόσμο κλπ.

Φοκολαρίνες, στην Αθήνα. Δεν είναι μοναχικό τάγμα αλλά κίνημα που συνιστά μια νέα πραγματικότητα στην παγκόσμια Καθολική Εκκλησία. Πρόκειται για γυναίκες που ασκούν κανονικά το επάγγελμά τους, αλλά ζουν μαζί και έχουν, όπως οι μοναχές, όρκους. Σκοπός τους είναι να γνωρίσουν το Θεό στους ανθρώπους.