|
Human Rights Watch
Παρατηρητήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων
20/12/2000
Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε με την:
Julia Hall: +716-803-1127
"ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΕΣ" ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΡΑΤΗΣΗΣ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ
ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
(Νέα Υόρκη, 20 Δεκεμβρίου 2000)-Μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής στην Ελλάδα εν αναμονή απέλασης αντιμετωπίζουν απαράδεκτες συνθήκες κράτησης, κατήγγειλε το Human Rights Watch σήμερα. Σε ένα επείγον υπόμνημα προς την Ελληνική κυβέρνηση, η ομάδα κατέγραψε τις συνθήκες του κέντρο κράτησης αλλοδαπών της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής. Διαπίστωσε ότι οι κρατούμενοι ζούσαν υπό συνθήκες σοβαρής υπερπληρότητας και στερούνταν πρόσβασης σε καθαρό αέρα και δυνατότητος σωματικής άσκησης, στερούνταν επαρκούς χώρου ύπνου, επαρκούς ποσότητος φαγητού και επαρκούς πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα.
Όταν η ομάδα επισκέφτηκε τις εγκαταστάσεις στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας πριν από ένα μήνα, βρήκε πάνω από 150 κρατούμενους μέσα σε ένα χώρο που υποστηρίζουν ότι προορίζετο για το ήμισυ αυτού του αριθμού. Η πλειοψηφία των κρατουμένων κρατούνταν επί μήνες στο κέντρο το οποίο ήταν πανβρώμικο και γεμάτο κατσαρίδες· ένας άνδρας είχε κρατηθεί εκεί για ένα ολόκληρο χρόνο.
Τέτοιες συνθήκες σε συνδιασμό με παρατεταμένες περιόδους κράτησης "προκαλούν σοβαρές ανησυχίες" ότι η Ελληνική κυβέρνηση ίσως είναι υπεύθυνη για σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, ανέφερε το Human Rights Watch.
"Το γεγονός ότι οι κρατούμενοι δεν έχουν έγγραφα δεν σημαίνει ότι δεν έχουν δικαιώματα" είπε η Rachel Denber, γενική διευθύντρια του τμήματος Ευρώπης και την Κεντρικής Ασίας του Human Rights Watch. "Άνθρωποι κρατούνται υπό κάκιστες συνθήκες για μεγάλες περιόδους".
Η Υπουργείο Δημόσιας Τάξης είχε εκδόσει απόφαση απέλασης κατά της πλειοψηφίας των κρατουμένων η οποία δεν μπορούσε να εκτελεστεί άμεσα λόγω του ότι οι πατρίδες τους δεν μπορούσαν να παράσχουν τα απαιτούμενα έγγραφα εγκαίρως ή δεν ήταν διατεθειμένες να εκδόσουν οποιοδήποτε έγγραφο για αυτούς. Κάποιοι από τους κρατούμενους ήταν απάτριδες και δεν είχαν πατρίδα που θα μπορούσε να εκδόσει τα απαραίτητα έγγραφα.
"Η Ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί απλώς να αποθηκεύει μετανάστες οι οποίοι δεν μπορούν να σταλούν πίσω στις χώρες τους", δήλωσε η Denber. "Όταν η κράτηση των μεταναστών παρατείνεται επ'αόριστον και οι ίδιοι δεν γνωρίζουν πότε ή αν ποτέ θα αφεθούν ελεύθεροι, η κράτησή τους θεωρείται πλέον παράνομη και αυτό αποτελεί παραβίαση των διεθνών νόμων."
Κάποιοι κρατούμενοι είχαν κάνει αίτηση για άσυλο και περίμεναν απάντηση ή είχε ήδη απορριφθεί. Το Human Rights Watch υποστηρίζει ότι, γενικά, οι αιτούντες άσυλο δεν πρέπει να τίθενται υπό κράτηση.
Παράλληλα με τις συγκεκριμένες συστάσεις προς την Ελληνική κυβέρνηση να σεβαστεί τα δικαιώματα των χωρίς νόμιμων εγγράφων μεταναστών, το Human Rights Watch κάλεσε τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη να εξασφαλίσουν την πλήρη εναρμόνιση της Ελλάδας, ως κράτος μέλος, με τα διεθνή και εθνικά "στάνταρ" για την μεταχείριση κρατουμένων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την πρόληψη βασανιστηρίων (European Committee for the Prevention of Torture) πρόκειται να επισκεφτεί την Ελλάδα το 2001. Η Ελλάδα επίσης θα υποβάλει έκθεση εντός του 2001 προς την Επιτροπή του Ο.Η.Ε. ενάντια στα βασανιστήρια (U.N. Committee Against Torture) και την Επιτροπή του Ο.Η.Ε. για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (U.N. Committee on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination).
Tο υπόμνημα και το συνοδευτικό γράμμα αποστολής προς το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του Human Rights Watch, www.hrw.org . Για αντίτυπα στα ελληνικά επικοινωνήστε με την Rachel Bien στη διεύθυνση bienr@hrw.org ή στο τηλέφωνο 212-216-1845.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ: ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΡΑΤΗΣΗΣ
ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.
20 Δεκεμβρίου 2000
Εισαγωγή
Η Ελληνική Κυβέρνηση πρέπει επειγόντως να λάβει μέτρα κατά της υπερβολικής υπερπληρότητας και άλλων απαράδεκτων συνθηκών των κέντρων κρατήσεων των αλλοδαπών στα ελληνικά αστυνομικά κέντρα. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (U.N.), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (CoE), η Ευρωπαϊκή Ένωση (E.U.) και ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟSCE) και άλλα ενδοκυβερνητικά σώματα πρέπει να εξασφαλίσουν την πλήρη προσαρμογή της Ελλάδας, ως κράτος μέλος, στα διεθνή και εθνικά "στάνταρ" μεταχείρισης κρατουμένων.
Το Human Rights Watch διεξήγαγε ερευνητική αποστολή διάρκειας δεκαοχτών ημερών στην Ελλάδα από τις 2 εώς 20 Νοεμβρίου 2000. Η ομάδα έρευνας, αποτελούμενη από δύο δικηγόρους, επικέντρωσε την προσοχή της στα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών. Στις 18 Νοεμβρίου 2000, με την πλήρη συνεργασία του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης, οι απεσταλμένοι επισκέφθηκαν την Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα για να ελέγξουν τις συνθήκες κράτησης μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής στα ειδικά κέντρα κράτησης για αλλοδαπούς. Βρήκαν όχι μόνο μεγάλο βαθμό υπερπληρότητας αλλά και ότι οι κρατούμενοι στερούνται χρόνου σωματικής άσκησης, φρέσκου αέρα, επαρκούς ποσότητος φαγητού, σωστής πρόσβασης σε δικηγόρους και σωστής πρόσβασης σε ιατρική βοήθεια. Οι ερευνητές μας εξέτασαν τις γενικές συνθήκες κράτησης, συνομίλησαν με και πήραν συνεντεύξεις από τους κρατούμενους και συνάντησαν διοικητικά μέλη της αστυνομίας. Αυτό το υπόμνημα παρουσιάζει και περιγράφει τα αποτελέσματα της ερευνητικής αυτής αποστολής και τις σοβαρές ανησυχίες ως προς τις γενικές συνθήκες κράτησης όλων των κρατουμένων, συμπεριλαμβανομένων και των αιτούντων άσυλο. Το Human Rights Watch θα εκδόσει μια έκθεση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστατών την άνοιξη του 2001, αλλά αποφασίσαμε να δημοσιεύσουμε αυτήν την επισπευμένη ανακοίνωση για να τονίσουμε τις επείγουσες ανησυχίες μας για τους αλλοδαπούς κρατούμενους.
Οι Κρατούμενοι
Οι άντρες κρατούμενοι στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας - εξαιρουμένων δύο - ήταν αλλοδαποί, οι οποίοι κρατήθηκαν λόγω εισόδου ή/και διαμονής στην Ελλάδα χωρίς έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα ή άδειες παραμονής, παραβιάζοντας την Ελληνική Νομοθεσία περί Αλλοδαπών. Κατάγονταν από την Αίγυπτο, την Αλβανία, την Αλγερία, την Αρμενία, το Αφγανιστάν, την Βοσνία, την Γεωργία,την Γκάμπια, την Γκάνα, την Ινδία, το Ιράκ, το Ιράν, το Καζακστάν, την Κίνα, το Κογκό, την Μακεδονία, το Μαρόκο, την Μόλδοβα, το Μπανγκλαντές, την Μπούρμα, την Νιγηρία, το Ουζμπεκιστάν, την Ουκρανία, την Παλαιστίνη, το Πακιστάν, την Ρουάντα, την Ρουμανία, την Ρωσία, την Σιέρρα Λεόνε, το Σουδάν, την Σρι Λάνκα, την Συρία, την Τουρκία και την Τυνησία. Οι περισσότεροι συνελήφθησαν από την αστυνομία στους δρόμους της Αθήνας ή άλλης Ελληνικής πόλης και απευθείας τέθηκαν υπό κράτηση όταν δεν παρουσίασαν έγκυρο διαβατήριο, βίζα, άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο, άδεια παραμονής ή/και εργασίας. Κάποιοι κρατούμενοι είπαν πως οι εργοδότες τους τους κατέδωσαν στην αστυνομία όταν ζήτησαν τους οφειλόμενους μισθούς τους. Στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν υπήρχε κανένας κρατούμενος κάτω τον δεκαοχτώ ετών και καμία γυναίκα.
Όλοι οι κρατούμενοι με τους οποίους διεξήγαγε συνέντευξη το Human Rights Watch ήρθαν στην Ελλάδα ταξιδεύοντας με τα πόδια, με πλοίο ή κρυμμένοι σε όχημα. Πολλοί εισήλθαν στη χώρα λαθραία, έχοντας πληρώσει στις χώρες τους υψηλές αμοιβές για την μεταφορά τους στην Ελλάδα και, σε μερικές περιπτώσεις, για πλαστά έγγραφα.
Το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης είχε εκδόσει απόφαση απέλασης για την πλειοψηφία των κρατουμένων, η οποία όμως δεν μπορούσε να εκτελεστεί κατευθείαν εξαιτίας της μη άμεσης παροχής απαιτούμενων εγγράφων από τις χώρες τους ή την άρνηση των χωρών τους να εκδόσουν αυτά τα έγγραφα. Κάποιοι από τους κρατούμενους ήταν απάτριδες και δεν ανήκαν σε καμία χώρα η οποία θα μπορούσε να εκδόσει τα απαιτούμενα έγγραφα. Μερικοί από τους κρατούμενους είχαν κάνει αίτηση για άσυλο και περίμεναν την έκδοση της απόφασης ή είχε ήδη απορριφθεί, ή είχαν ασκήσει ένδικο μέσο για την ακύρωσή της. Κατά συνέπεια, οι κρατούμενοι υποψήφιοι απέλασης και αιτούντες άσυλο βρίσκονταν υπό διοικητική κράτηση. Σύμφωνα με ένα πληροφοριακό φυλλάδιο τοιχοκολλημένο στο κέντρο, οι κρατούμενοι απέλασης μπορούσαν να αμφισβητήσουν την απόφαση της απέλασής τους καταθέτοντας προσφυγή στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, εντός τριών ημερών από την ημέρα έκδοσης της απόφασης. Ωστόσο, μια προσφυγή στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης για την απόφαση απέλασης δεν ανέβαλλε την απόφαση αυτή. Δηλαδή, οι κρατούμενοι αντιμετώπιζαν την περίπτωση απέλασης ανεξαρτήτως της προσφυγής. Λόγω των σοβαρών προβλημάτων στην απόκτηση νομικού συμβούλου (βλέπε κεφάλαιο στην πρόσβαση νομικού συμβούλου παρακάτω), πολλοί κρατούμενοι δεν μπορούσαν να κάνουν προσφυγή κατά της απόφασης απέλασης και οι περισσότεροι απλά περίμεναν να απελαθούν. Κάποιοι από τους κρατούμενους είχαν υποβάλλει αίτηση στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης για μια ιδιαίτερη κατηγορία απελευθέρωσης βάσει ανθρωπιστικών λόγων, η οποία τους επέτρεπε να φύγουν από το κέντρο κράτησης υπό τον όρο να αναχωρίσουν από την Ελλάδα μέσα σε τρεις μήνες (βλέπε κεφάλαιο στην παράνομη κράτηση παρακάτω).
Η αστυνομία έπεμενε ότι το κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν ήταν φυλακή και ότι εκεί κρατούνται προσωρινά άνθρωποι εν αναμονή απέλασης. Παρ'όλα αυτά, το Human Rights Watch συνομίλησε με πολυάριθμους κρατούμενους οι οποίοι είπαν ότι βρίσκονταν υπό κράτηση για πέντε, έξι, οχτώ και δώδεκα μήνες αντιστοίχως. Αυτοί οι οποίοι τελούν υπό κράτηση στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας καθώς και όλοι οι αλλοδαποί υπό κράτηση κάτω από παρόμοιες συνθήκες σε άλλα αστυνομικά κέντρα της Ελλάδας, βρίσκονται υπό κράτηση ως ορίζουν οι Αρχές προστασίας όλων των προσώπων που βρίσκονται υπό οποιασδήποτε μορφής κράτηση ή φυλάκιση του Ο.Η.Ε., (U.N. Body of Principles for the Protection of all Persons under any Form of Detention or Imprisonment [Body of Principles]). Δηλαδή, είναι άτομα στερημμένα της ελευθερίας τους χωρίς καταδίκη όπως προβλέπεται από τις διατάξεις της ποινικής δικονομίας της Ελλάδας.
Γενικές Συνθήκες Κράτησης
Υπερπληρότητα
Οι χώροι κρατήσης αλλοδαπών βρίσκονται στο Μέγαρο Ασφάλειας της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Ύστερα από έγκριση του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης, η αστυνομία έδωσε στο Human Rights Watch ελεύθερη πρόσβαση στο κέντρο. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, οι ερευνητές μας δεν συνοδεύονταν από αστυνομικούς και τους επετράπη πρόσβαση σε όλους τους χώρους του κέντρου. Μπαίνοντας στους χώρους κράτησης, οι απεσταλμένοι μας αμέσως ξαφνιάστηκαν από το βαθμό υπερπληρότητας. Βρώμικα στρώματα κάλυπταν τα πατώματα των διαδρόμων και μεγάλος αριθμός κρατουμένων κάθονταν σε αυτά, ήταν στριμωγμένοι σε ατομικά δωμάτια και τριγυρνούσαν στον περιορισμένο ελεύθερο χώρο των διαδρόμων. Σύμφωνα με την αστυνομία, αυτή τη στιγμή το κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στεγάζει περίπου 150 άντρες σε χώρους σχεδιασμένους για 80 κρατούμενους. Ήταν αδύνατον για το Human Rights Watch να κάνει ακριβή καταμέτρηση όλων των κρατουμένων, αλλά με βάση το νούμερο των ατόμων που κοιμόνταν μέσα σε ένα δωμάτιο - σε συνδιασμό με το νούμερο των κρατουμένων οι οποίοι ζούσαν στους διαδρόμους - ο αριθμός 150 μοιάζει αρκετά χαμηλός.
Υπήρχαν δεκαεννέα στενά δωμάτια μέσα σε δύο μεγάλες μονάδες, μεγέθους δώδεκα τετραγωνικών μέτρων το καθένα, και ένα μικρό κελί όπου βρισκόταν ένας πνευματικά διαταραγμένος κρατούμενος. Σύμφωνα με την αστυνομία, κάθε δωμάτιο θα έπρεπε να κοιμίζει τέσσερα άτομα. Πολυάριθμοι κρατούμενοι ζούν και κοιμούνται στα πατώματα των εσωτερικών διαδρόμων των κελιών. Σε έναν από τους χώρους του κέντρου, δώδεκα κρατούμενοι μοιράζονταν τέσσερα μονά στρώματα τοποθετημένα στο διάδρομο. Τα στρώματα ήταν λεπτά και στενά, και προφανέστατα σχεδιασμένα για ένα άτομο.
Εξαιτίας της υπερπληρότητας, ο μέσος όρος δωματίου κοιμίζει από επτά μέχρι δώδεκα κρατούμενους. Μία από τις σειρές δωματίων που είδαμε στέγαζαν εννέα, δέκα, δώδεκα, έντεκα, οχτώ και δέκα κρατούμενους αντιστοίχως. Κάποια στρώματα είχαν βάσεις, αλλά τουλάχιστον τέσσερα βρίσκονταν στα πατώματα των περισσότερων κελιών. Όταν όλοι οι κρατούμενοι είναι ξαπλωμένοι, δεν υπάρχει καθόλου ελεύθερος χώρος στο πάτωμα για διάβαση. Κατά την ώρα του ύπνου, οι κρατούμενοι αναγκάζονται να ποδοπατούν τα κλινοσκεπάσματα των άλλων ώστε να μετακινηθούν από και προς τα στρώματά τους. Κατά τη διάρκεια της ημέρας σε μερικά δωμάτια τα στρώματα στοιβάζονται κατά μήκος του τοίχου, επιτρέποντας έτσι καλύτερη διάβαση. Τα άτομα που ζούν στους διαδρόμους ανέχονται καθημερινά άλλους κρατούμενους να περνούν και να πατούν τον χώρο ύπνου τους.
Κρατούμενοι είπαν στο Human Rights Watch - και η αστυνομία στη συνέχεια το επιβεβαίωσε - ότι περίπου 40 κρατούμενοι απελάθηκαν την ημέρα πριν την επίσκεψή μας. Συνεπώς, στις 17 Νοεμβρίου 2000, περίπου 190 κρατούμενοι μοιράζονταν έναν χώρο σχεδιασμένο για λιγότερο από το ήμισυ αυτού του αριθμού.
Φως
Οι διάδρομοι και των δύο μονάδων ήταν ελάχιστα φωτισμένοι και δεν υπήρχε απολύτως κανένα φως σε κανένα από τα ατομικά δωμάτια. Μετά τη δύση του ηλίου, τα φώτα των διαδρόμων φώτιζαν ελάχιστα τα δωμάτια , σίγουρα όχι αρκετά για διάβασμα. Οι ερευνητές του Human Rights Watch χρειάστηκε να συνηθίσουν στην έλλειψη φωτός προτού μπορέσουν να υπολογίσουν τον αριθμό των ατόμων στεγασμένων μέσα σε ένα δωμάτιο. Τα φώτα στους διαδρόμους και στα μπάνια παρέμεναν ανοιχτά όλο το 24ωρο. Οι κρατούμενοι που ζούσαν στους διαδρόμους παραπονέθηκαν ότι το συνεχές φως δυσκόλευε τον ύπνο τους. Κατά την διάρκεια της ημέρας, στους εσωτερικούς διαδρόμους όπου ζούσαν αυτοί οι κρατούμενοι, δεν υπήρχε καθόλου φυσικό φως. Παράθυρα στους εξωτερικούς διαδρόμους επέτρεπαν την είσοδο κάποιου φωτός στα ατομικά δωμάτια.
Υγιεινή
Η αστυνομία υποστήριξε ότι "πολλοί άνθρωποι" φρόντιζαν για την καθαριότητα των κελιών "κάθε μέρα", αλλά το Human Rights Watch βρήκε λίγες τέτοιες ενδείξεις. Παρ'όλες τις προσπάθειες των κρατουμένων, τα κελιά και τα ατομικά δωμάτια του κέντρου ήταν πανβρώμικα. Η σοβαρή υπερπληρότητα του κέντρου έχει οδηγήσει σε ανθυγιεινές συνθήκες, οι οποίες θα μπορούσαν να βάλουν σε κίνδυνο την υγεία των κρατουμένων.
Το κέντρο μαστίζεται κατσαρίδες· οι ερευνητές μας είδαν κατσαρίδες στους τοίχους, στο ψύκτη νερού και πάνω στους κρατούμενους καθώς τους μιλούσαν. Εξ αιτίας της έλλειψης φωτός στα ατομικά δωμάτια υπήρχαν πολλές κατσαρίδες στους τοίχους. Οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν ότι βρίσκουν κατσαρίδες στα κρεβάτια τους και πάνω τους, κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας.
Κάθε μία από τις δύο μονάδες είχε ένα δωμάτιο με τρείς τουαλέτες, τρείς ντουζιέρες και τρεις ή τέσσερις νιπτήρες. Οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν ότι μέχρι πρόσφατα οι τουαλέτες υπολειτουργούσαν και ότι αφού χρησιμοποιούσαν την τουαλέτα έπρεπε να καθαριστούν με νερό από παλιά μπουκάλια αναψυκτικών. Σε μία από τις μονάδες, λειτουργούσαν μόνο οι δύο από τις τρείς τουαλέτες. Κάθε κρατούμενος ήταν υπεύθυνος για το πλύσιμο των ρούχων του. Στοίβες απλύτων βρωμίζουν τα μπάνια και σειρές από κρεμασμένα ρούχα γεμίζουν τα δωμάτια. Οι κρατούμενοι πλένουν τα ρούχα τους στους νιπτήρες τους οποίους χρησιμοποιούν για την προσωπική τους υγιεινή, όπως το πλύσιμο των δοντιών. Σαπούνια και χαρτί υγείας πρέπει να τα αγοράζουν με δικά τους λεφτά και πολλοί υποστήριξαν ότι οι αστυνομικοί που πουλούν αυτά τα προϊόντα χρέωναν υπερβολικά ποσά για αυτά.
Τα στρώματα ήταν πανβρώμικα και ιδιαίτερα αυτά που βρίσκονταν στους διαδρόμους καθότι οι κρατούμενοι τα πατάνε καθημερινά ώστε να φτάσουν στο τηλέφωνο, στην τουαλέτα ή σε άλλα δωμάτια. Οι κρατούμενοι πρέπει να παρέχουν δικά τους σεντόνια, καθώς και να τα πλένουν οι ίδιοι.
Γεύματα
Οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν για ανεπαρκείς ποσότητες φαγητού και ότι το είδος του φαγητού που σερβίρεται στερείται θρεπτικής αξίας. Παρέχονται δύο γεύματα, ένα το μεσημέρι και ένα το βράδυ. Πρωϊνό δεν παρέχεται και οι κρατούμενοι πρέπει με τα λεφτά τους να αγοράσουν καφέ και κάποιο πρωϊνό γεύμα από τους αστυνομικούς.
Η αστυνομία υποστήριξε ότι το φαγητό που σερβίρεται στους κρατούμενους προέρχεται από το ίδιο μέρος από όπου τρώνε και αυτοί. Οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν ότι το φαγητό ήταν κυρίως υδατάνθρακες και ότι τους παρέχονται λίγα φρέσκα προϊόντα ή πρωτεϊνη. Το Human Rights Watch ήταν παρόν κατά το σερβίρισμα του βραδυνού γεύματος. Μια μικρή μερίδα, με κάτι που έμοιαζε με ρύζι ή μακαρόνια αναμειγμένο με κάποιο είδος λαχανικού, δόθηκε σε κάθε κρατούμενο. Δεν ήταν εμφανές αν το φαγητό ήταν αρκετά θρεπτικό ή όχι. Η ποσότητα, πάντως, ήταν ξεκάθαρα ανεπαρκής για να συντηρήσει έναν ενήλικα άνδρα από τις 8μμ έως τη 1μμ την επόμενη ημέρα, όταν σερβίρεται ξανά γεύμα. Οι κρατούμενοι χωρίς ιδιωτικούς πόρους βρίσκονται σε σοβαρά μειονεκτική θέση καθότι αδυνατούν να προμηθευτούν πρωϊνό γεύμα. Ένας ψύκτης νερού (χωρίς ποτηράκια) σε κάθε μονάδα παρέχει χλιαρό νερό για περίπου εβδομηνταπέντε κρατούμενους. Άλλα ποτά δεν παρέχονται.
Υγεία και Πρόνοια
Το Human Rights Watch εκφράζει μεγάλη ανησυχία ότι οι συνθήκες κράτησης στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας έχουν και θα συνεχίσουν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στη φυσική και πνευματική υγεία των κρατουμένων.
Κατά την αστυνομία, οι κρατούμενοι δεν έχουν παρά να δηλώσουν την επιθυμία να δούν ένα γιατρό για κάποιο ιατρικό πρόβλημα και τους κανονίζουν αυτοί κάποιο ραντεβού. Παρ'όλ'αυτά, αρκετοί κρατούμενοι παραπονέθηκαν στο Human Rights Watch για ιατρικά προβλήματα και υποστήριξαν ότι, παρ'όλες τις επανειλημμένες αιτήσεις τους, τους αρνήθηκε ιατρική περίθαλψη. Ένας εικοσιπεντάχρονος Πακιστανός κρατούμενος είπε στο Human Rights Watch ότι υπέφερε από βαριά πρωκτική αιμορραγία και ότι είχε επανειλημμένως ζητήσει να δεί κάποιο γιατρό. Αρκετοί κρατούμενοι επιβεβαίωσαν ότι ο εν λόγω Πακιστανός ήταν άρρωστος και ότι είχε ζητήσει να δεί ένα γιατρό πάνω από μια φορά αλλά ότι οι αιτήσεις του είχαν αγνοηθεί. Ένας Παλαιστίνιος, στα πενήντα του, υπέφερε από κάποια ανωμαλία του αίματος η οποία απαιτεί λήψη φαρμάκων. Βρισκόταν υπό κράτηση επί επτά μήνες και αισθανόταν ότι η δόση του χρειαζόταν προσαρμογή καθότι ένα σοβαρό σύμπτωμα ήταν η ανικανότητά του να κατακρατά το φαγητό του. Η αστυνομία του παρείχε το φάρμακο αλλά, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν του κανόνιζαν ιατρικό ραντεβού. Ένας Ρουμάνος κρατούμενος με πρόβλημα καρδιάς υποστήριξε ότι ζητούσε επί έναν μήνα να δεί κάποιο γιατρό, αλλά οι αιτήσεις του αγνοήθηκαν. Ένας Πακιστανός, ο οποίος είχε πρόσφατα χάσει τρία δάχτυλα σε εργατικό ατύχημα, ανησυχούσε για μόλυνση. Ήταν στο κέντρο για σχεδόν ένα μήνα και είχε δεί γιατρό μόνο μια φορά παρά τις αιτήσεις του.
Οι απεσταλμένοι μας είδαν τουλάχιστον δύο κρατούμενους με εμφανή προβλήματα πνευματικής υγείας. Ένας Κινέζος, ο οποίος βρισκόταν υπό κράτηση επί πέντε μήνες, είχε πάψει να μιλάει και ήταν αποτραβηγμένος και νωθρός. Καθόταν σε μια γωνιά ενός κρεβατιού και δεν επικοινωνούσε με κανέναν. Άλλοι κρατούμενοι είπαν στο Human Rights Watch ότι είχε "τρελλαθεί" και "χάσει το μυαλό του". Ένας κρατούμενος από το Σουδάν ήταν απομονωμένος από τους υπολοίπους, μέσα σε ένα "κελί" ολοκληρωτικά από σίδερα. Αυτό το κελί είχε συνεχές φώς. Οι άλλοι κρατούμενοι τον αποκαλούσαν "επιθετικό" και υπεύθυνο για πρόκληση τσακωμών. Καθώς μιλούσε με το Human Rights Watch φαινόταν μπερδεμένος και αναστατωμένος. Η ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη για τον Κινέζο κρατούμενο και για τον κρατούμενο από το Σουδάν ήταν εμφανής, αλλά δεν λάμβαναν απολύτως καμία βοήθεια.
Πολλοί κρατούμενοι δήλωσαν ότι η έλλειψη πληροφοριών ως προς το γιατί ή για πόσο καιρό θα βρίσκονται υπό κράτηση, ως προς τις οικογένειές τους και ως προς το στάδιο των αιτήσεών τους για άσυλο συχνά τους δημιουργούσε κατάθλιψη, σύγχιση και θυμό.
Σωματική Άσκηση, Εκπαίδευση, Κοινωνικές Υπηρεσίες
Στους κρατούμενους δεν επιτρέπεται να γυμνάζονται ούτε σε εξωτερικό χώρο ούτε σε κάποιο εσωτερικό χώρο, και δεν έχουν συχνή πρόσβαση σε καθαρό αέρα. Παρ'όλες τις μεγάλες περιόδους κράτησης, δεν έχουν καμία πρόσβαση σε εκπαιδευτικά προγράμματα ή κοινωνικές υπηρεσίες.
Επικοινωνία
Υπάρχει μόνο ένα τηλέφωνο για όλους τους κρατούμενους και των δύο μονάδων. Μπορούν να το χρησιμοποιούν οποιαδήποτε ώρα θέλουν, αλλά πρέπει να αγοράζουν τηλεφωνικές κάρτες. Την ημέρα επίσκεψης του Human Rights Watch η ουρά για το τηλέφωνο ήταν υπερβολικά μεγάλη.
Πρόσβαση σε νομικό σύμβουλο
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένα κρατικό πρόγραμμα γενικής φύσεως νομικής βοήθειας για τους άπορους, αν και οι αιτούντες άσυλο έχουν πρόσβαση σε δωρεάν νομική βοήθεια εάν γνωρίζουν ποιές οργανώσεις προσφέρουν εκπροσώπευση. Οι κρατούμενοι εν αναμονή απέλασης στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας πρέπει να πληρώνουν για τους νομικούς συμβούλους τους. Πολυάριθμοι κρατούμενοι παραπονέθηκαν ότι αυτοί και οι οικογένειες τους δεν είχαν τα λεφτά για να πληρώσουν το υψηλό κόστος πρόσληψης νομικού συμβούλου.
Το Human Rights Watch πήρε συνέντευξη από δεκατρείς κρατούμενους οι οποίοι είχαν κάνει αίτηση για άσυλο. Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) παρείχε δωρεάν νομική εκπροσώπευση σε μερικούς από αυτούς. Ωστόσο, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε. για τους πρόσφυγες (United Nations High Commissioner for Refugees, [UNHCR]) "Δεν υπάρχει κανένας υπάρχων θεσμός ο οποίος να εγγυάται την εξέταση και την παροχή βοήθειας στους αιτούντες άσυλο από το ΕΣΠ ή από κάποιον άλλο μη κερδοφόρο οργανισμό." Μολονότι, θεωρητικά, οι δικηγόροι του ΕΣΠ έχουν πρόσβαση στους αιτούντες άσυλο στα κέντρα κράτησης, οι κρατούμενοι δεν πληροφορούνται για το δικαίωμά τους να κάνουν αίτηση για άσυλο ούτε και για την πιθανότητα δωρεάν νομικής βοήθειας κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Για παράδειγμα, το φυλλάδιο "Πληροφορίες για Αλλοδαπούς/Ξένοι υπό κράτηση για απέλαση", το οποίο βρίσκεται τοιχοκολλήμενο στο κέντρο, δεν περιλαμβάνει καμία πληροφορία για αιτήσεις ασύλου, όπως και ούτε για την παροχή δικηγόρων για τους αιτούντες άσυλο. Συνεπώς, η πρόσβαση σε νομική βοήθεια είναι θέμα τύχης. Αυτοί που γνωρίζουν την ύπαρξη του ΕΣΠ, που μιλούν ελληνικά ή αγγλικά (ή που έχουν κάποιον ο οποίος μιλά αυτές τις γλώσσες και θα μπορούσε να το αναλάβει για λογαριασμό τους), και που έχουν πρόσβαση σε τηλέφωνο, ίσως να έχουν την δυνατότητα εκπροσώπευσης.
Η έλλειψη τηλεφώνων αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στη διατήρηση συχνής επικοινωνίας με οικογενειακά μέλη και δικηγόρους. Είναι σχεδόν αδύνατο να λάβει κανείς τηλεφώνημα καθ'ότι το μοναδικό που υπάρχει βρίσκεται σε συνεχή χρήση. Επομένως, δικηγόροι και μη κυβερνητικοί οργανισμοί οι οποίοι δουλεύουν με κρατούμενους αναγκάζονται να εμφανίζονται αυτοπροσώπως ώστε να διατηρούν επαφή. Μια συγχισμένη δικηγόρος, οι οποία εκπροσωπεύει αιτούντες άσυλο και μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής, είπε στο Human Rights Watch ότι για να δεί πελάτες της σε κέντρα κράτησης της έπαιρνε έως και μισή μέρα λόγω γραφειοκρατείας. Αν και οι κρατούμενοι έχουν το δικαίωμα να δούν τους δικηγόρους τους οποιαδήποτε ώρα θελήσουν, δεν τους δίνεται η δυνατότητα να συνομιλήσουν ιδιαιτέρως, χωρίς την παρουσία τρίτων. Ένα μικρό τραπέζι με τρείς καρέκλες τοποθετείται έξω από μία από τις μονάδες δίπλα στο φυλάκειο των αστυνομικών - εμφανώς εις επήκοον των παρευρισκομένων φυλάκων.
Κατάχρηση Εξουσίας / Κακοποίησηεκ μέρους της αστυνομίας
Σε γενικές γραμμές, οι κρατούμενοι στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν παραπονέθηκαν για άσκηση σωματικής βίας από τους αστυνομικούς σε καθημερινή βάση. Όμως η σωματική βία αναφέρθηκε ως πιο κοινή κατά τη διαδικασία απέλασης. Στις 10 Νοεμβρίου 2000 το Human Rights Watch πήρε συνέντευξη από τον Νιμάλ Ραθνέϊκε, κρατούμενο από τη Σρι Λάνκα στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ο οποίος δήλωσε ότι το προηγούμενο βράδυ είχε υποστεί βαρύ ξυλοδαρμό όταν αντιστάθηκε στην απέλασή του. Η απέλαση του Ραθνέϊκε και της γυναίκας του, Γκοπαλάγκαε Πριγιανθίτα, ήταν προγραμματισμένη για τις 9 Νοεμβρίου, μετά από οκτάμηνη κράτηση. Η αίτησή τους για άσυλο απορρίφθηκε σε α΄ βαθμό όπως επίσης και η προσφυγή. Ο Ραθνέϊκε βρισκόταν υπό κράτηση καθ'όλη τη διαδικασία αιτήσεως ασύλου.
Κατά τον Ραθνέϊκε, την ημέρα που η αστυνομία προσπάθησε να απελάσει αυτόν και τη γυναίκα του, αυτός φορούσε χειροπέδες με τα χέρια πίσω από την πλάτη του. Ομολόγησε ότι λογομάχησε και αντιστάθηκε σωματικά στις προσπάθειες των αστυνομικών να τον απελάσουν. Είπε στους αστυνομικούς στο γραφείο απέλασης ότι δεν ήθελε να επιστρέψει στη Σρι Λάνκα διότι φοβόταν ότι θα τον σκοτώσουν. Η περιγραφή του Ραθνέϊκε για τον ξυλοδαρμό που ακολούθησε, σε συνδυασμό με τις φρέσκες πληγές που επέδειξε, θέτουν σοβαρά ερωτήματα ως προς το βαθμό της βίας που ασκήθηκε σε αυτόν και τη γυναίκα του. Είπε ότι ο ξυλοδαρμός συνεχίστηκε κατά πολύ, και αφότου είχε πάψει να αντιστέκεται. Κατά τον Ραθνέϊκε, αυτός και η γυναίκα του ξυλοκοπήθηκαν εις θέαν όλων, στο γραφείο απέλασης, στο διάδρομο, στο ασανσέρ και στο αυτοκίνητο προς το αεροδρόμιο:
Με έσερναν [οι αστυνομικοί] στο πάτωμα. Ένας με χτυπούσε στην πλάτη και με κλωτσούσε. Κλωτσούσε το πίσω μέρος του αστραγάλου μου, το εσωτερικό κόκκαλο πονάει πολύ, ίσως σπασμένο. Κανείς δεν νοιάζεται. Όλοι οι άνθρωποι του κτιρίου βγήκαν έξω [στο διάδρομο]. Κανείς δεν τους σταμάτησε. Στο ασανσέρ, έβαλαν το πρόσωπο μου στον τοίχο [δείχνει το κεφάλι να πιέζεται στον τοίχο] και χτύπησαν το κεφάλι μου [δείχνει να τρώει μπουνιά από πίσω, στη βάση του λαιμού]. Οι αστυνομικοί τράβηξαν τη γυναίκα μου από τα μαλλιά και της έριξαν μπουνιά στα σαγόνια και από τις δύο πλευρές. Με έβαλαν στο ασανσέρ για να κατέβουμε και ξύλο, ξύλο, ξύλο. Τρείς αστυνομικοί. Ο ένας χτύπαγε, οι άλλοι δύο όχι. Χέρια, κλωτσιές. Μετά αυτός [ο αστυνομικός] έκανε διάλειμμα για τσιγάρο και μετά άρχισε ξανά.
Ο Ραθνέϊκε είχε σοβαρούς μώλωπες στο πίσω μέρος του λαιμού του. Περπατούσε εμφανώς κουτσαίνοντας, το αριστερό του πόδι ήταν μελανιασμένο και ελαφρώς τραυματισμένο, και κρατούσε το σώμα του δείχνοντας πόνο στα πλευρά του. Οι καρποί του ήταν μελανιασμένοι και με κοψίματα. Στο αεροδρόμιο, αυτός και η γυναίκα του, ακόμη με χειροπέδες, φώναζαν δυνατά ότι δεν ήθελαν να επιβιβαστούν στην πτήση των αερογραμμών Saudi για τη Σρι Λάνκα και οι υπεύθυνοι της αερογραμμής αρνήθηκαν να τους πάρουν. Ο Ραθνέϊκε είπε στο Human Rights Watch ότι ο ξυλοδαρμός συνεχίστηκε και στο αυτοκίνητο, στο ασανσέρ προς τον όροφο απέλασης και καθώς τον επέστρεφαν στο δωμάτιό του. Δεν αντιστεκόταν πλέον:
Κλωτσιές στην πλάτη και έπεσα κάτω και μετά κλωτσιές στην πλάτη και ξανά κάτω. Με κλωτσάγανε με μεγάλες αρβίλες, ποδοπατώντας τα πόδια μου [δείχνει κλωτσιές στα γεννητικά όργανα]. Ένας άλλος αστυνομικός ρώτησε γιατί μας χτυπούσαν. Με χτύπησε στο κεφάλι και στο σαγόνι με μπουνιά και φορούσε γάντια.
Ο Ραθνέϊκε είπε ότι δεν ζήτησε ιατρική βοήθεια διότι φοβήθηκε ότι θα τον χτυπήσουν κι άλλο. Η γυναίκα του μεταφέρθηκε σε κέντρο κράτησης για γυναίκες. Κατά την Μαρία Κοσσίδα, δικηγόρος του Ραθνέϊκε για την αίτηση ασύλου:
Η κατάχρηση εξουσίας με άσκηση βίας εκ μέρους της αστυνομίας είναι συχνό φαινόμενο. Όταν κάποιος έχει συλληφθεί και δεν συνεργάζεται ή αντιστέκεται, τότε τον χτυπούν…αν συνεχίσει να αντιστέκεται στην απέλασή του, δεν θα ξυλοκοποηθεί μέχρι θανάτου, αλλά θα προσπαθήσουν να τον κάνουν να πάει σπίτι του. Είναι ανεπιθύμητος.
Παράνομη Κράτηση
Όπως έχει ήδη αναφερθεί, πολλοί από τους κρατούμενους στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας βρίσκονται υπό κράτηση για περισσότερο από πέντε μήνες και κάποιοι έως και ένα χρόνο. Κρατούμενοι από το Αφγανιστάν, από το Ιράκ, τη Ρουάντα, τη Σιέρρα Λεόνε, τη Σομαλία, και από το Σουδάν απλά δεν μπορούν να απελαθούν λόγω εμπάργκο, εσωτερικών συγκρούσεων ή/και απουσίας διπλωματικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Κάποιοι κρατούμενοι είναι απάτριδες. Κατά συνέπεια, οι κρατούμενοι που δεν μπορούν να απελαθούν υποβάλλονται σε ένα είδος επ'αόριστον κράτησης.
Οι αστυνομικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι πρεσβείες ή τα προξενεία των χωρών των κρατουμένων αργούν πάρα πολύ να ανταποκριθούν στις αιτήσεις για έγγραφα ώστε να απελαθούν οι υπήκοοί τους. Στην ερώτηση ως προς το τί γίνεται όταν ένας κρατούμενος δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να απελαθεί στο εγγύς μέλλον, οι αστυνομικές αρχές απάντησαν ότι, "Προσπαθούμε να βρούμε έναν τρόπο. Μόλις τον βρούμε, θα ελευθερωθεί." Δεδομένης της ελάχιστης περίπτωσης απέλασης κρατουμένων από τις προαναφερθείσες χώρες, κρατήσεις επ'αόριστον προφανώς θα συνεχίσουν και στο μέλλον ελλείψει κάποιας τροποποίησης. Ο Ραφάτ Μπαρούντ, ένας τριαντατριάχρονος άπατρις Παλαιστινιακής καταγωγής ο οποίος βρισκόταν στην Ελλάδα για δέκα χρόνια (για κάποιο διάστημα ως φοιτητής) προτού κρατηθεί, είπε στο Human Rights Watch ότι δεν μπορεί να απελαθεί. Βρισκόταν ήδη υπό κράτηση για περισσότερο από τέσσερις μήνες και φοβόταν ότι θα παρέμενε έτσι επ'αόριστον. Μας είπε ότι προσφέρθηκε να πάει οπουδήποτε: "Τους είπα [στην αστυνομία] ότι αν υπάρχει μια χώρα που με δέχεται, θα πάω."
Οι αρμόδιοι αστυνομικοί στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας επίσης ανέφεραν ότι μπορούν να ελευθερώσουν κάποιους κρατούμενους με προφορική προειδοποίηση να εγκαταλείψουν την Ελλάδα μέσα σε τρείς μήνες και ότι προβαίνουν σε αυτό. Σύμφωνα με την αστυνομία, το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης καθορίζει τις ανάλογες αποφάσεις, βάσει των στοιχείων του συνόλου των κρατουμένων που παρέχει το κέντρο κράτησης.
Κράτηση των αιτούντων άσυλο
Πολυάριθμοι κρατούμενοι δήλωσαν στο Human Rights Watch ότι είχαν κάνει αίτηση για άσυλο και περίμεναν την έκδοση της απόφασης ή την απόφαση της προσφυγής. Το UNHCR έχει κατά περιόδους εκφράσει προς τις Ελληνικές αρχές την ανησυχία του για τους υπό κράτηση αιτούντες άσυλο. Κατά την Μαρία Σταυροπούλου, υπάλληλος προστασίας UNHCR , "στην πλειονότητα των περιπτώσεων, πρώτα συνελήφθησαν και κρατήθηκαν και μετά ζήτησαν άσυλο. Οι λόγοι για τους οποίους δεν έκαναν αίτηση οφείλονται ή σε άγνοια του συστήματος, ή σε έλλειψη ενδιαφέροντος να ζητήσουν άσυλο στην Ελλάδα ή τέλος σε δυσκολίες του να εγγραφούν στην αστυνομία ως αιτούντες άσυλο." (Βλέπε παρακάτω κεφάλαιο περί διεθνών "στάνταρ" που διέπουν την κράτηση των αιτούντων άσυλο.)
Επίσημη Απάντηση
Οι αστυνομικές αρχές στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας ήταν εξαιρετικά συνεργάσιμες. Εν τούτοις, δεν ήταν διατεθειμένοι να παραδεχτούν τις κάκιστες συνθήκες για τους κρατούμενους στο κέντρο, ούτε ήταν σε θέση να απαντήσουν στις ανησυχίες μας για τις υπάρχουσες συνθήκες κράτησης και επιπλέον δεν πρότειναν άμεσες βελτιώσεις. Όσον αφορά τις προαναφερθείσες συνθήκες κράτησης, οι αρμόδιοι παραδέχτηκαν ότι το κέντρο ήταν υπερπλήρες αλλά επέμειναν ότι ήταν καθαρό, ότι παρέχετο καλή τροφή στους κρατουμένους, καθώς επίσης και ιατρική φροντίδα. Όταν το Human Rights Watch ανέφερε λεπτομερώς τις συνθήκες που βρήκε και επεσήμανε ότι αυτές παρεβίαζαν τις διεθνείς και εθνικές υποχρεώσεις της Ελλάδας, οι αρμόδιοι απάντησαν ότι σε έξι μήνες επρόκειτο να χτιστεί ένα καινούργιο κτίριο για να στεγάσει τους αλλοδαπούς κρατουμένους. Όταν ερωτήθηκαν για το τί θα μπορούσε να γίνει άμεσα, οι αστυνομικές αρχές απάντησαν, "Είναι εξαιρετικά δύσκολο να κάνουμε κάτι τώρα. Μόνο το Υπουργείο [Δημοσίας Τάξης] μπορεί."
Διεθνή και Εθνικά "Στάνταρ"
Συνθήκες Κράτησης
Οι βασικοί κανονισμοί για την μεταχείριση φυλακισμένων του Ο.Η.Ε. ( United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners [Standard Minimum Rules]) και οι Ευρωπαϊκοί κανονισμοί φυλάκισης (European Prison Rules) λειτουργούν ως επιτακτικοί κανόνες για το πως οφείλουν τα κράτη να συμμορφώνονται με τις διεθνείς και εθνικές υποχρεώσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ατόμων υπό κάθε μορφής κράτηση. Βασικές διατάξεις αυτών των νόμων απαιτούν:
Χώρους ύπνου που πληρούν τις στοιχειώδεις όρους υγιεινής συμπεριλαμβανομένων: επαρκούς χώρου για ύπνο, αέρα, φωτός, θέρμανσης και εξαερισμού. Οι Ευρωπαϊκοί κανονισμοί φυλάκισης προτείνουν ατομικά κελιά ή κελιά που μοιράζονται περισσότεροι του ενός με επαρκή χώρο που αναλογεί στον κάθε κρατούμενο και ξεχωριστό κρεβάτι και κλινοσκεπάσματα για τον κάθε κρατούμενο.
Επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής.
Σωστή συντήρηση και καθαρισμό όλων των χώρων του κέντρου κράτησης.
Παροχή απαραίτητων ειδών υγιεινής.
Θρεπτική και επαρκή τροφή που να παρέχεται σε κανονικά διαστήματα· πόσιμο νερό διαθέσιμο όλες τις ώρες.
Πρόσβαση σε ιατρική και ψυχιατρική βοήθεια και σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης.
Αυστηρή απαγόρευση σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας.
Επικοινωνία, γραπτή και προφορική, με τους κρατουμένους σε γλώσσα που μπορούν να καταλάβουν.
Σύστημα δηλώσεων παραπόνων.
Πρόβλεψη για τακτική σωματική άσκηση και πρόσβαση σε φυσικό φώς και καθαρό αέρα.
Παροχή βιβλιοθήκης, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και πρόσβαση σε απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες.
Διαχωρισμό των κρατουμένων σε ξεχωριστές εγκαταστάσεις, μακριά από καταδικασμένους κρατουμένους.
Επίσης, οι Αρχές προστασίας όλων των προσώπων που βρίσκονται υπό οποιασδήποτε μορφής κράτηση ή φυλάκιση του Ο.Η.Ε., υοθετημένο το 1988, δηλώνει ότι τα κρατούμενα άτομα έχουν τα παρακάτω στοιχειώδη δικαιώματα:
"Να μην βρίσκονται υπό κράτηση χωρίς να τους παρέχεται μια ουσιαστική και αποτελεσματική ευκαιρία να ακουστούν ταχέως από δικαστική ή άλλη αρχή". Το δικαίωμα "σε οποιαδήποτε στιγμή να ενεργήσουν σύμφωνα με τον εθνικό νόμο ενώπιον δικαστικής ή άλλης αρχής ώστε να αμφισβητήσουν την νομιμότητα της κρατήσεως τους", και το δικαίωμα να πράξουν αναλόγως εν μέσω διαδικασιών οι οποίες είναι "απλές, συνοπτικές και ανέξοδες για τα κρατούμενα άτομα τα οποία δεν έχουν πόρους".
Να έχουν την βοήθεια νομικού συμβούλου, και να τους παρέχεται νομικός σύμβουλος εάν δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να προσλάβουν δικηγόρο, να λαμβάνουν βοήθεια στην εύρεση συμβούλου, να έχουν επαρκή χρόνο και τόπο για να επικοινωνούν με το νομικό σύμβουλο, να μπορούν να επικοινωνούν με τον νομικό σύμβουλο απόλυτα εμπιστευτικά (συνομιλίες μεταξύ ενός κρατούμενου ή φυλακισμένου με τον νομικό σύμβουλο μπορούν να λάβουν χώρα σε απόσταση όρασης, αλλά όχι εις επήκοον, ενός αστυνομικού υπαλλήλου).
Να έχουν "επαρκείς ευκαιρίες να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο".
Να πληροφορούνται για τους πειθαρχικούς κανονισμούς του συγκεκριμένου κέντρου κρατήσεως, να προσβάλλουν οποιαδήποτε απόφαση πειθαρχικής ποινής, να δηλώσουν κάποια αίτηση ή παράπονο όσον αφορά τη μεταχείριση ή τις συνθήκες κράτησης.
Να κάνουν αίτηση ή παράπονο όσον αφορά την μεταχείρισή τους, συγκεκριμένα στην περίπτωση βασανιστηρίων ή άλλης σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, στις διοικητικές αρχές του κέντρου κράτησης καθώς και σε υψηλότερες αρχές, και σε επείγουσες περιπτώσεις να απευθυνθούν σε αρχές που έχουν την αρμοδιότητα και τη δυνατότητα να επανεξετάσουν και να θεραπεύσουν την περίπτωση.
Οι υποβαθμισμένες και κάτω του αποδεκτού όρου προαναφερθείσες συνθήκες κράτησης στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, παραβιάζουν πολλές από τις απαιτήσεις των διεθνών και εθνικών βασικών και κατώτερων αναγνωρισμένων "στάνταρ" για την μεταχείριση κρατουμένων. Οι βασικοί κανονισμοί για την μεταχείριση φυλακισμένων του Ο.Η.Ε. είναι ένα σύνολο επιτακτικών κανονισμών για την εφαρμογή του άρθρου 7 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (International Covenant on Civil and Political Rights [ICCPR]), το οποίο απαγορεύει τη σκληρή, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία, και του άρθρου 10 το οποίο δηλώνει ότι "όλα τα άτομα που τους έχει αποστερηθεί η ελευθερία τους θα μεταχειρίζονται με ανθρωπισμό και με σεβασμό προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια." Οι κρατούμενοι στο κέντρο κράτησης της Λεωφόρου Αλεξάνδρας κρατούνται εκεί μερικές φορές για πολλούς μήνες - ακόμη και για ένα χρόνο - και κάποιοι κρατούνται για αόριστες περιόδους. Οι μακράς διάρκειας κρατήσεις σε συνδιασμό με τις συνθήκες στις οποίες υποβάλλονται οι κρατούμενοι - υπερπληρότητα· έλλειψη επαρκών χώρων ύπνου· καμία πρόσβαση σε φρέσκο αέρα ή σωματική άσκηση· περιβάλλον βρώμικο με έντομα· τροφή αμφισβητήσιμης επάρκειας· αμφισβητήσιμη πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια· - εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για το ότι αυτές οι συνθήκες αγγίζουν τα όρια σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Παράνομη Κράτηση
Είναι θεμελιώδης αρχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να μην τίθεται κανένας υπό παράνομη κράτηση. Η Παγκόσμια Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δηλώνει ότι "κανείς δεν θα υποβληθεί σε παράνομη σύλληψη, κράτηση ή εξορία" και το άρθρο 9 του ICCPR παρομοίως δηλώνει ότι "κανείς δεν θα υποβληθεί σε παράνομη σύλληψη ή κράτηση [ή] δεν θα αποστερηθεί της ελευθερίας του παρά μόνο όταν αυτό γίνεται συμφώνως με διαδικασίες καθορισμένες από τον νόμο." Η κράτηση θεωρείται "παράνομη" όταν δεν έχει την έγκριση του νόμου ή όταν δεν είναι σύμφωνα με τον νόμο. Είναι επίσης παράνομη όταν είναι τυχαία, παράλογη, καθώς και όταν δεν συνοδεύεται από δίκαιες διαδικασίες για νομική επαναξέταση.
Η παράνομη κράτηση όχι μόνο είναι αντίθετη στον νόμο αλλά και συμπεριλαμβάνει στοιχεία αδικίας και έλλειψης πρόβλεψης. Λόγω του αυξανόμενου φαινομένου της παράνομης κράτησης μεταναστών και προσφύγων, η Ομάδα εργασίας του Ο.Η.Ε. για την παράνομη κράτηση (U.N. Working Group on Arbitrary Detention) πρόσφατα όρισε κανόνες καθορίζοντας αν η στέρηση της ελευθερίας των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο είναι παράνομη ή όχι. Ο Τρίτος Κανόνας θέτει υπό εντολήν ότι όταν ένας μετανάστης ή αιτών άσυλο τεθεί υπό κράτηση "πρέπει να βρεθεί άμεσα ενώπιον δικαστή ή άλλης αρχής" και ο Έβδομος Κανόνας επιζητεί να "τεθεί από τον νόμο μια ανώτατη περίοδος κράτησης και η κράτηση σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να είναι απεριόριστη ή υπερβολικά μεγάλης διάρκειας." Κάποιοι μετανάστες κρατούμενοι στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας δεν μπορούν να απελαθούν διότι είναι απάτριδες, ή διότι η πατρίδα τους ή οποιαδήποτε άλλη δεν τους δέχεται. Το Human Rights Watch υποστηρίζει ότι όταν μετανάστες κρατούμενοι βρίσκονται υπό αόριστη κράτηση και δεν ξέρουν πότε, και αν, θα αφεθούν ελεύθεροι, τότε η κράτηση τους γίνεται παράνομη ακόμη και αν η αρχική είχε γίνει σύμφωνα με τον νόμο.
Κράτηση Αιτούντων Άσυλο
Τα διεθνή "στάνταρ" δηλώνουν ότι οι αιτούντες άσυλο δεν θα έπρεπε να τίθενται υπό κράτηση. Η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες 1951του ΟΗΕ και το Πρωτόκολλο του 1967 σχετικά με τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα ορίζουν τον "πρόσφυγα" ως ένα άτομο το οποίο τράπηκε σε φυγή από τη χώρα του εξαιτίας "ενός καλά δικαιολογημένου φόβου καταδίωξης, λόγω θρησκείας, εθνικότητας, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων."
Το Άρθρο 31 της Σύμβασης δηλώνει ότι οι κυβερνήσεις "δεν θα επιβάλουν κυρώσεις, για παράνομη είσοδου ή παραμονή, σε πρόσφυγες οι οποίοι, ερχόμενοι απευθείας από τόπο όπου η ζωή ή η ελευθερία τους βρισκόταν υπό απειλή …εισέρχονται ή βρίσκονται στο έδαφός τους δίχως επίσημη έγκριση, εφ'όσον παρουσιάζονται δίχως καθυστέρηση στις αρχές και δικαιολογούν την παράνομη είσοδο ή παραμονή τους." Η σύμβαση στη συνέχεια δηλώνει ότι "τα συμβαλλόμενα κράτη δεν θα επιβάλουν άλλους περιορισμούς στις κινήσεις αυτών των προσφύγων εκτός των αναγκαίων." Οι οδηγίες σε σχέση με την κράτηση των αιτούντων άσυλο της Ύπατης Αρμοστείας του Ο.Η.Ε. για τους πρόσφυγες (United Nations High Commissioner for Refugees' Guidelines on Applicable Criteria and Standards Relating to the Detention of Asylum Seekers [UNHCR Guidelines]) διευκρινίζουν αυτές τις διατάξεις όσον αφορά τους αιτούντες άσυλο, επιβεβαιώνοντας το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα αίτησης και έγκρισης ασύλου και δηλώνοντας τη σαφή οδηγία ότι "κατά γενικό κανόνα, οι αιτούντες άσυλο δεν πρέπει να τίθενται υπό κράτηση." Τα UNHCR Guidelines επίσης αναφέρουν ότι η κράτηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως πειθαρχικό μέτρο ή μέτρο τιμωρίας, και ότι η κράτηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αποθαρρύνει τους πρόσφυγες από το να κάνουν αίτηση για άσυλο. Βέβαια, ακόμη κι αν οι κρατήσεις δεν αποσκοπούν στην αποθάρρυνση των αιτούντων άσυλο αλλά στην αποθάρρυνση μελλοντικών μεταναστών γενικότερα - συμπεριλαμβανομένων και των αιτούντων άσυλο - μια τέτοια κατάχρηση των κρατήσεων υπονομεύει το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να κάνει αίτηση για άσυλο όπως εγγυάται η Διεθνής Διακύρηξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Μολονότι είναι δεδομένη αρχή του διεθνούς νόμου ότι οι αιτούντες άσυλο δεν πρέπει γενικά να τίθενται υπό κράτηση, η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες επιτρέπει στα κράτη, κάτω από περιορισμένες συνθήκες, να θέτουν υπό κράτηση τους αιτούντες άσυλο. Έτσι, "σε καιρό πολέμου ή άλλων σοβαρών και εξαιρετικών συνθηκών," τα κράτη μπορούν να λάβουν "προσωρινά μέτρα" για την κράτηση αιτούντων άσυλο, "για τον προσδιορισμό του ατόμου ως πρόσφυγα και με το κριτήριο ότι η συνέχιση αυτών των μέτρων γίνεται προς όφελος της εθνικής ασφάλειας." Τα UNHCR Guidelines στη συνέχεια περιγράφουν τις περιπτώσεις εξαιρέσεις στις οποίες οι αιτούντες άσυλο μπορούν να τεθούν υπό κράτηση: (i) για επαλήθευση ταυτότητας, (ii) για τον καθορισμό των στοιχείων στα οποία βασίζεται η αίτηση για άσυλο ή για την ιδιότητα του πρόσφυγα, (iii) στις περιπτώσεις όπου οι πρόσφυγες ή οι αιτούντες άσυλο έχουν καταστρέψει τα ταξιδιωτικά ή/και νομιμοποιητικά τους έγγραφα ή έχουν χρησιμοποιήσει πλαστά έγγραφα με σκοπό να παραπλανήσουν το κράτος στο οποίο σκοπεύουν να κάνουν αίτηση για άσυλο, ή (iv) για την προστασία της εθνικής ασφάλειας ή της δημόσιας τάξης. Παρ'όλα αυτά, στην περίπτωση καθορισμού των στοιχείων αίτησης (ii), οι οδηγίες επίσης αναφέρουν ότι "αυτή η εξαίρεση …δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για κράτηση όσο διαρκεί η διαδικασία προσδιορισμού ιδιότητας, ή για απεριόριστο χρονικό διάστημα." Σύμφωνα με τις οδηγίες, οποιοσδήποτε άλλος λόγος για την κράτηση αιτούντων άσυλο, όπως η τακτική αποτροπής μελλοντικών αιτούντων άσυλο, είναι αντίθετος στις αρχές του διεθνούς δικαίου. Οι οδηγίες τονίζουν ότι "κράτηση μπορεί να επιβληθεί μόνο όταν κριθεί αναγκαία και εύλογη. Η κράτηση πρέπει να είναι ανάλογη με τον επιθυμούμενο στόχο και πάντα μικρής διάρκειας."
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το UNHCR έχει εκφράσει επανειλημμένως τις ανησυχίες του στην Ελληνική κυβέρνηση για την κράτηση των αιτούντων άσυλο. Επίσης, το Οικουμενικό Πρόγραμμα Προσφύγων στην Αθήνα έχει επιστήσει την προσοχή της κυβέρνησης στα ίδια ζητήματα.
Η γενική αρχή υπαγορεύει ότι οι αιτούντες άσυλο δεν πρέπει να τίθενται υπό κράτηση. Εναλλακτικοί μέθοδοι παρακολούθησης δίχως κράτηση (για παράδειγμα, αναγκαστικές παρουσιάσεις) θα έπρεπε κατ'αρχάς να χρησιμοποιούνται. Οι κρατήσεις θα έπρεπε να γίνονται μόνο κάτω από εξαιρετικές συνθήκες και όταν υπαγορεύεται από το διεθνή νόμο σε προσαρμογή με τα διεθνή στάνταρ. Οι κρατήσεις θα έπρεπε να εφαρμόζονται αυστηρά και μόνο ανάλογα με την κάθε περίπτωση με πλήρη επανεξέταση της κατάστασης του κάθε αιτούντα άσυλο.
Συστάσεις
Ελληνική Κυβέρνηση
Συνθήκες Κράτησης
Μέτρα πρέπει αμέσως να ληφθούν για την ελάττωση της υπερπληρότητας στο κέντρο κράτησης της Λεωφόρου Αλεξάνδρας καθώς και σε άλλα κέντρα κράτησης αλλοδαπών. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να θεωρήσει την ανέγερση καινούργιου χώρου κράτησης ως άμεση λύση.
Οι συνθήκες κράτησης αλλοδαπών πρέπει να προσαρμόζονται στα διεθνή και εθνικά "στάνταρ", συμπεριλαμβανομένων των U.N. Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners, U.N. Body of Principles for the Protection of All Persons Under Any Form of Detention, και των European Prison Rules. Συγκεκριμένα, κάθε κρατούμενος θα έπρεπε να έχει, τουλάχιστον, λογικό χώρο ύπνου σε περιβάλλον που συμβάλλει στον ξεκούραστο ύπνο, δικό του/της κρεβάτι, και επαρκή κλινοσκεπάσματα· τρία θρεπτικά γεύματα την ημέρα· καθαρό περιβάλλον δίχως έντομα· επαρκείς εγκαταστάσεις τουαλέτας/μπάνιου και παροχή ειδών υγιεινής· ηλεκτρικό φωτισμό το βράδυ και φυσικό φώς την ημέρα· αποτελεσματική πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια και ψυχολογικές υπηρεσίες· επαρκείς τρόπους επικοινωνίας και ιδιωτικό χώρο συνάντησης με τον νομικό σύμβουλο· μία ώρα σωματικής άσκησης την ημέρα· και πρόσβαση σε εκπαιδευτικά προγράμματα και κοινωνικές υπηρεσίες.
Οι αιτούντες άσυλο δεν θα πρέπει, γενικά, να τίθονται υπό κράτηση. Εξαιρέσεις της γενικής αυτής αρχής πρέπει να γίνονται μόνο με βάση το κάθε ατομικό περιστατικό και ως έσχατη λύση. Οι αιτούντες άσυλο πρέπει να έχουν μία, χωρίς καθυστέρηση, ουσιαστική και αποτελεσματική ευκαιρία να αμφισβητήσουν την διαταγή κράτησης ενώπιον ενός δικαστικού ή διοικητικού σώματος, ανεξάρτητη από τις αρχές κράτησης.
Οι συνεχιζόμενες κρατήσεις πρέπει ανά διαστήματα να επανεξετάζονται και οι αιτούντες άσυλο, καθώς και οι αντιπρόσωποι τους, να έχουν το δικαίωμα να παρευρίσκονται.
Η κράτηση αυτών εν αναμονή απέλασης πρέπει να υπόκειται σε ένα ανώτατο χρονικό όριο, εγγεγκριμένη από τον εθνικό νόμο σε συμμόρφωση με τον διεθνή νόμο, και συγκεκριμένα την απαγόρευση αυθαίρετης κράτησης.
Οι μετανάστες χωρίς νόμομα έγγραφα παραμονής πρέπει να έχουν μία, χωρίς καθυστέρηση, ουσιαστική και αποτελεσματική ευκαιρία να αμφισβητήσουν την νομιμότητα της κράτησής τους καθώς και της απόφασης απέλασης μέσω δικαστικής διαδικασίας ή ενώπιον άλλης αρχής. Η συνεχιζόμενη κράτηση πρέπει να επανεξετάζεται περιοδικά.
Πληροφοριακά φυλλάδια με λεπτομερείς περιγραφές των δικαιωμάτων των κρατουμένων σε σχέση με τα ελάχιστα "στάνταρ" μεταχείρισης και εγγυήσεις συγκεκριμένου χρόνου κράτησης πρέπει να παρέχονται σε κάθε άτομο σε γλώσσα την οποία καταλαβαίνει. Στις περιπτώσεις κρατουμένων οι οποίοι δεν ξέρουν να διαβάζουν, αυτές οι πληροφορίες πρέπει να μεταδίδονται προφορικά σε γλώσσα την οποία καταλαβαίνουν.
Οι κρατούμενοι πρέπει να πληροφορούνται, σε γλώσσα που καταλαβαίνουν, για το δικαίωμα τους να κάνουν αίτηση για άσυλο, για τις απαιτούμενες διαδικασίες, και να τους δίνονται τα τηλέφωνα γραφείων τα οποία παρέχουν δωρεάν νομική εκπροσώπευση για την διαδικασία αίτησης ασύλου.
Πρέπει να αναπτυχθεί και να εισαχθεί διαδικασία δηλώσεων παραπόνων όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης, και να πληροφορηθούν όλοι οι κρατούμενοι για την ύπαρξή της, σε γλώσσα την οποία καταλαβαίνουν. Οι κρατούμενοι πρέπει να έχουν δικαίωμα δικαστικής αναφοράς για κακομεταχείριση κατά την κράτησή τους (για παράδειγμα, άσκηση βίας εκ μέρους της αστυνομίας) που αγγίζουν τα όρια βασανιστηρίων, σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας.
Οι κρατούμενοι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε νομικό σύμβουλο. Σε αυτούς οι οποίοι στερούνται την οικονομική δυνατότητα, πρέπει να παρέχεται σύμβουλος δωρεάν. Οι δικηγόροι πρέπει να έχουν ανεμπόδιστη πρόσβαση στους πελάτες τους στα κέντρα κράτησης.
Οι υπό κράτηση μετανάστες εν αναμονή απέλασης και οι αιτούντες άσυλο πρέπει να στεγάζονται σε ξεχωριστές εγκαταστάσεις από τους προφυλακισμένους για παραβιάσεις του Ελληνικού ποινικού δικαίου.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις οι οποίες παρέχουν νομική βοήθεια και αντιπρόσωποι του UNHCR πρέπει να έχουν ανεμπόδιστη πρόσβαση σε όλα τα κέντρα κράτησης αλλοδαπών.
Παρακολούθηση
Τα κέντρα κράτησης αλλοδαπών πρέπει να υπόκεινται σε έλεχγο από αρχή ανεξάρτητη από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης.
Πρέπει να παρέχεται πρόσβαση στα κέντρα κράτησης σε ανεξάρτητες, μη κυβερνητικές οργανώσεις με σκοπό να πιστοποιούν ότι οι επικρατούσες συνθήκες συμβαδίζουν με τα διεθνή και τοπικά "στάνταρ".
Oι προηγούμενες εκθέσεις επισκέψεων παρακολούθησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη Βασανιστηρίων (European Committee for the Prevention of Torture, ECPT) πρέπει να δοθούν στην δημοσιότητα, και ιδίως η έκθεση της επίσκεψης του Νοεμβρίου 1999 που διεξήγαγε το ECPT, κατά την διάρκεια της οποίας η επιτροπή εστίασε στα κέντρα κράτησης αλλοδαπών (συμπεριλαμβανομένου και αυτού της Λεωφόρου Αλεξάνδρας). Η κυβέρνηση πρέπει να βάλει σε εφαρμογή τις υποδείξεις του ECPT όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης για αλλοδαπούς και να συναργαστεί πλήρως με την επόμενη προγραμματισμένη επίσκεψη της επιτροπής το 2001.
Η έκθεση της Ελλάδας προς την Επιτροπή Ενάντια στα Βασανιστήρια, ΟΗΕ (U.N. Committee Against Torture,CAT) - προγραμματισμένη για επανεξέταση τον Απρίλιο-Μάϊο του 2001 - πρέπει να συμπεριλαμβάνει και στοιχεία των μη κυβερνητικών οργανώσεων· να αντικατροπτίζει επαρκώς τις συνθήκες κράτησης των αλλοδαπών κρατουμένων· να απαντά στην κριτική διεθνών οργανώσεων, τοπικών σωματείων και μη κυβερνητικών οργανώσεων όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης· και να συμπεριλαμβάνει συγκεκριμένα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα για την βελτίωση των συνθηκών κράτησης οι οποίες παραβιάζουν τις διεθνής και εθνικές υποχρεώσεις της Ελλάδας. Η Ελλάδα πρέπει να καταβάλλει τις απαιτούμενες προσπάθειες έτσι ώστε να την υποβάλλει εγκαίρως.
Η έκθεση της Ελλάδας προς το Επιτροπή του Ο.Η.Ε. για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (U.N. Committee on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination [CERD]) - προγραμματισμένη για επανεξέταση τον Ιανουάριο του 2000 - πρέπει να περιγράφει τα μέτρα που έχει λάβει για την αντιμετώπιση των διακρίσεων εις βάρος των μεταναστών και των προσφύγων στην απονομή της δικαιοσύνης. Η έκθεση πρέπει να συμπεριλαμβάνει και στοιχεία των μη κυβερνητικών οργανώσεων.
Η Ελλάδα πρέπει να εγκρίνει την άδεια για την επίσκεψη στην Ελλάδα της Ομάδας εργασίας του Ο.Η.Ε. για την παράνομη κράτηση το 2001 για να ελέγξει τα κέντρα κράτησης αλλοδαπών, αναγνωρίζοντας την αρμοδιότητα της Ομάδας εργασίας να ερευνά το θέμα της διοικητικής κράτησης μεταναστών και αιτούντων άσυλο.
Οργανισμός Ενωμένων Εθνών
Ομάδα εργασίας του Ο.Η.Ε. για την παράνομη κράτηση πρέπει να προγραμματίσει μια επίσκεψη στην Ελλάδα το 2001 δια την προαγωγήν της επέκτασης εντολών του 1997 σχετικά με τη διοικητική κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο.
Η Επιτροπή Ενάντια στα Βασανιστήρια (CAT) πρέπει να κάνει εκτίμηση της αναμενόμενης έκθεσης της Ελλάδας (Απρίλιο-Μάϊο 2001) υπό το φώς της κριτικής διεθνών και εθνικών μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθώς και των εθνικών ενδοκυβερνητικών οργανισμών, η οποία καταδικάζει την κυβέρνηση για τις συνθήκες κράτησης αλλοδαπών στην Ελλάδα. Το CAT πρέπει να συστήσει επιτακτικά την Ελλάδα να λάβει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα προς τη συμμόρφωση της με τα διεθνή "στάνταρ" όσον αφορά την μεταχείριση αλλοδαπών κρατουμένων.
Η Επιτροπή για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (CERD) πρέπει να κάνει εκτίμηση της έκθεσης της Ελλάδας (προγραμματισμένη για επανεξέταση τον Ιανουάριο του 2000) εστιάζοντας στις διακρίσεις κατά των μεταναστών και των προσφύγων στην απονομή της δικαιοσύνης.
Συμβούλιο της Ευρώπης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη Βασανιστηρίων (ECPT) πρέπει να ενθαρρύνει την Ελληνική κυβέρνηση να δώσει στην δημοσιότητα όλες τις προηγούμενες εκθέσεις της επιτροπής, και ιδίως την έκθεση της επίσκεψης του Νοεμβρίου του 1999 σχετικά με τις συνθήκες κράτησης αλλοδαπών. Στην περίπτωση όπου η Ελλάδα δεν έχει ακόμη απαντήσει στην έκθεση της επίσκεψης του Νοεμβρίου του 1999, το ECPT πρέπει να ζητήσει άμεση απάντηση στις διαπιστώσεις τους.
Η προγραμματισμένη για το 2001 επίσκεψη του ECPT πρέπει να συμπεριλάβει και περαιτέρω ελέγχους των κέντρων κράτησης αλλοδαπών καθώς επίσης και αξιολόγηση της προόδου ή μή στην Ελλάδα στον τομέα της βελτίωσης συνθηκών κράτησης από την τελευταία επίσκεψη του ECPT και έκτοτε.
Ευρωπαϊκή Ένωση
Οι επί Ευρωπαϊκής Ένωσης επιπέδου συζητήσεις για την μετανάστευση και το άσυλο εντός του πλαισίου του Tampere - οι οποίες προσφάτως ενισχύθηκαν από τα ανακοινωθέντα της Ευρωπαϊκής Commission τον Νοέμβριο του 2000 "A Community Immigration Policy" και "Towards a Common Asylum Procedure" - πρέπει να λάβουν υπόψιν τους τις αρνητικές επιπτώσεις της καταπολέμησης παράνομης μετανάστευσης. Αυτές οι επιπτώσεις - όπως η αδυναμία των κρατών μελών να συμμορφωθούν με τα διεθνή και εθνικά "στάνταρ" για την μεταχείριση των μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής στην απονομή δικαιοσύνης, η ελλειπής προστασία των προσφύγων ως αποτέλεσμα των περιορισμών στην πολιτική της μετανάστευσης, τα ρατσιστικά και ξενοφοβικά στοιχεία στο πολιτικό επίπεδο, και η ρατσιστική και ξενοφοβική βία στο κοινωνικό επίπεδο - πρέπει να αντιμετωπιστούν με την καθιέρωση ενός συγκεκριμένου σχεδίου δράσης εκ μέρους τη Ευρωπαϊκής Ένωσης προς καταπολέμηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά των ευάλωτων πληθυσμών μεταναστών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει επειγόντως να ζητήσει μια έκθεση επί της μεταχείρισης των υπό κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και να κάνει συγκεκριμένες συστάσεις στα κράτη μέλη σε σχέση με τις ανειλημμένες υποχρεώσεις τους να προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα των ευάλωτων μεταναστών.
Οργανισμός για την Συνεργασία και την Ασφάλεια στην Ευρώπη (ΟΣΑΕ)
Το Γραφείο δημοκρατικών ιδρυμάτων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΣΑΕ (OSCE Office of Democratic Institutions and Human Rights[ODIHR]), σε συνεργασία με την ομάδα συμβούλων για την πρόληψη βασανιστηρίων, πρέπει να καθορίσει τις συνθήκες και το χρόνο κράτησης αλλοδαπών στα κράτη μέλη του ΟΣΑΕ.
Ο ΟΣΑΕ πρέπει να συμπεριλάβει τους κανονισμούς της διοικητικής κράτησης αλλοδαπών στα θέματα των συναντήσεων του 2001 για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
1 Μεταξύ των αξιωματούχων της αστυνομίας συγκαταλέγονται ο Αστυνομικός Διευθυντής Μητρόπουλο, επικεφαλής του τμήματος αλλοδαπών στον νομό Αττικής· ο Αστυνόμος Καλινιώτης, υπεύθυνος εκ περιστροφής προσωπικού του τμήματος αλλοδαπών· και ο Αστυνομικός Ματάκιας, υπεύθυνος της καθημερινής λειτουργίας του κέντρου κράτησης. Όταν αναφέρονται οι "αστυνομικές αρχές", στο υπόμνημα αυτό, εννοείται η συλλογική αντίδραση της ομάδας. Το Human Rights Watch αναγνωρίζει την πλήρη συνεργασία των αστυνομικών αρχών - συμπεριλαμβανομένης και της παροχής μεταφραστών για τις συναντήσεις με τους αξιωματούχους - και ιδιαίτερα τον Νικόλαο Τασσιόπουλο, Γενικός Διευθυντής Αστυνομίας, από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, ο οποίος μας έδωσε την άδεια να επισκεφτούμε τις εγκαταστάσεις κράτησης θέτοντας το προσωπικό του κέντρου στη διάθεσή μας.
2 Το Human Rights Watch επίσης επισκέφτηκε το κέντρο κράτησης αλλοδαπών του Πειραιά στις 9 Νοεμβρίου 2000. Δεν είχαμε πρόσβαση στα κελιά αλλά πήραμε συνεντεύξεις από κρατουμένους. Οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν για σοβαρή υπερπληρότητα, κακή διατροφή, κακή υγιεινή, έλλειψη πρόσβασης σε ιατρική βοήθεια και τακτική άσκηση. Μιλήσαμε επίσης με κρατούμενους οι οποίοι είχαν κρατηθεί στις εγκαταστάσεις κράτησης του Μενιδίου. Παραπονέθηκαν για υπερπληρότητα τέτοιου βαθμού που οι κρατούμενοι κοιμόνταν εναλλάξ, τους παρείχετο ένα μικρό γεύμα την ημέρα, οι συνθήκες ήταν ανθυγιεινές και δεν είχαν καμία πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια. Ένα μέλος του προσωπικού του Οικουμενικού Προγράμματος για τους Πρόσφυγες στην Αθήνα περιέγραψε τις συνθήκες κράτησης στο αστυνομικό τμήμα του Κολωνού: Η χρήση της τουαλέτας είναι περιορισμένη, δεν έχει μπάνια, οι κρατούμενοι κοιμούνται στο πάτωμα, οι εν αναμονή απέλασης κρατούνται με τον γενικό πληθυσμό του κέντρου, δεν έχει ζεστό νερό, οι αστυνομικοί κακομεταχειρίζονται τους κρατούμενους απέλασης - είναι ρατσιστές - και υπάρχουν ασθένειες.
Συνέντευξη του Human Rights Watch, Αθήνα, 7 Νοεμβρίου 2000.
Διάφοροι, οι οποίοι είχαν κρατηθεί σε περισσότερα του ενός κέντρα κράτησης αλλοδαπών, είπαν στο Human Rights Watch ότι οι συνθήκες στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας ήταν από τις καλύτερες. Εθνικοί μη κυβερνητικοί οργανισμοί και Έλληνες δικηγόροι συμφώνησαν ότι οι συνθήκες σε άλλα κέντρα είναι χειρότερες. Βλέπε επίσης, Διεθνής Αμνηστία, Ελλάδα: Απάνθρωπες Συνθήκες στην Δραπετσώνα, Αθήνα, EUR 25/043/1998, 14 Αυγούστου 1998, το οποίο κατηγόρησε ότι οι συνθήκες στο κέντρο κράτησης αλλοδαπών στην Δραπετσώνα άγγιζαν τα όρια σκληρής, απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης.
3 Ο νόμος Αρ. 1975/1991 είναι μια γενική και ευρεία νομοθεσία σε σχέση με τους αλλοδαπούς στην Ελλάδα. Ο νόμος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις προϋποθέσεις για νόμιμη είσοδο/έξοδο, εργασία, εκδίωξη, και τον καθορισμό της ιδιότητας του πρόσφυγα. Ένα καινούργιο νομοσχέδιο σχετικά με τη μετανάστευση και τη θέση των αλλοδαπών βρίσκεται τώρα υπό εξέταση από το Ελληνικό Κοινοβούλιο.
4 Αναφέρθηκε ότι δύο Έλληνες βρίσκονταν υπό κράτηση σε αυτό το κέντρο. Δεν μιλήσαν μαζί μας, αλλά άλλοι κρατούμενοι είπαν στο Human Rights Watch ότι ήταν "εγκληματίες".
5 Ο Αφέντ Μπουζαϊένε, ένας τριανταπεντάχρονος κρατούμενος από την Τυνησία, είπε στο Human Rights Watch ότι ο εργοδότης του κατακράτησε τους περισσότερους μισθούς του από αγροτική εργασία από το 1990. Ο εργοδότης του Μπουζαϊένε του είχε πει ότι θα κατακρατούσε τους μισθούς του μέχρι να επιστρέψει στην Τυνησία. Όταν ζήτησε τους μισθούς του, ο εργοδότης του τον κατέγγειλε στην αστυνομία ως μετανάστη χωρίς νόμιμα έγγραφα. Ο Μπουζαϊένε υποστήριξε ότι ένας αστυνομικός ήταν μέλος της οικογένειας του εργοδότη του και ότι αυτό διευκόλυνε την κράτησή του.Ένας Πακιστανός κρατούμενος, ο Αχμάντ Σεχού, εργαζόταν ως ναυτικός. Μετά από δυο χρόνια άνευ πληρωμής, ζήτησε τους μισθούς του από τον εργοδότη του ο οποίος κάλεσε την αστυνομία. Ο Σεχού κατέληξε στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
6 Το φυλλάδιο "Πληροφορίες για Αλλοδαπούς/Ξένοι υπό κράτηση για απέλαση" βρίσκεται τοιχοκολλήμενο στο κέντρο και υπάρχει στις παρακάτω γλώσσες: Αγγλικά, Αλβανικά, Αραβικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ελληνικά, Ισπανικά, Ιταλικά, Πολωνέζικα, Ρουμανικά, Ρώσικα, Σέρβικα, και Τούρκικα. Στο φυλλάδιο δεν υπάρχει καμία πληροφορία σχετικά με μετάφραση για τους κρατούμενους οι οποίοι δεν ομιλούν μια από αυτές τις γλώσσες ή που δεν ξέρουν να διαβάζουν. Το φυλλάδιο τυπώνεται στο παράρτημα Ι.
7 Συνέντευξη του Human Rights Watch με μέλος του προσωπικού του Οικουμενικού Προγράμματος για τους Πρόσφυγες, Αθήνα, 7 Νοεμβρίου 2000.
8 Η δικηγόρος Μαρία Κοσσίδα, η οποία εκπροσωπεύει κρατούμενους προς απέλαση και αιτούντες άσυλο, είπε στο Human Rights Watch ότι η επιτυχής αμφισβήτηση αποφάσεων απέλασης είναι "σχεδόν μη-ρεαλιστική" και ότι, για πολλούς κρατούμενους, η μόνη εναλλακτική λύση είναι η αίτηση για άσυλο. Συνέντευξη του Human Rights Watch, 7 Δεκεμβρίου 2000. Η Susannah Verney, διευθύνων ερευνήτρια με το γραφείο του Συνήγορου του Πολίτη, συμφώνησε, λέγοντας ότι "κανείς δεν αμφισβητεί τις αποφάσεις" λόγω πρακτικών ζητημάτων. Συνέντευξη του Human Rights Watch, 7 Δεκεμβρίου 2000.
9 Οι μεταφραστές που παρείχε η αστυνομία χρησιμοποιήθηκαν μόνο για συναντήσεις με αυτήν.
10 Μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την πρόληψη των βασανιστηρίων (European Committee for the Prevention of Torture [ECPT]) της επίσκεψής τους το 1993 στις εγκαταστάσεις τις Λεωφόρου Αλεξάνδρας, δήλωνε ότι η στέγαση δέκα ατόμων σε ένα από τα δωμάτια του κέντρου κράτησης θα ήταν "εξαιρετικά υπερβολική". (Έκθεση προς την κυβέρνηση της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας (European Committee for the Provention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment [CPT Report]) από τις 14 έως τις 26 Μαρτίου 1993, CPT/Inf (94) 20[EN], 29 Νοεμβρίου 1994, παραγρ. 56.) Την έκθεση από την επίσκεψη του ECPT στην Ελλάδα το Οκτώβριο/Νοέμβριο 1999 - η οποία εστίαζε συγκεκριμένα στις συνθήκες κράτησης αλλοδαπών εν αναμονή απέλασης - δεν την έχει δημοσιεύσει η Ελληνική κυβέρνηση.
11 Κάθε ατομικό δωμάτιο συνορεύει με δύο μακρόστενους διαδρόμους. Ο εσωτερικός διάδρομος στεγάζει τους κρατούμενους οι οποίοι δεν χωράνε στα δωμάτια. Ο εξωτερικός διάδρομος επιτρέπει στην αστυνομία να παρατηρεί τα δωμάτια μέσα από κάγκελα τα οποία αποτελούν τον εξωτερικό τοίχο κάθε δωματίου.
12 Συνέντευξη του Human Rights Watch, 18 Νοεμβρίου 2000. Το φυλλάδιο "Πληροφορίες για Αλλοδαπούς/Ξένοι υπό κράτηση για απέλαση" τοιχοκολλήμενο στο κέντρο δηλώνει ότι οι κρατούμενοι "έχουν το δικαίωμα …να ζητήσουν εξέταση εάν έχουν πρόβλημα υγείας, με γιατρό που τους παρέχει η αστυνομία, αλλά επίσης, εάν θέλουν με γιατρό δικής τους επιλογής με δικά τους έξοδα." Βλέπε παράρτημα Ι.
13 Μια γενική κατάθλιψη ήταν εμφανής σε όλους τους κρατούμενους. Εκτός από τις δυο σοβαρές περιπτώσεις πνευματικής διαταραχής που αναφέρθηκαν προηγουμένως, πολλοί κρατούμενοι παρέμειναν στα κρεβάτια τους καθ'όλη τη διάρκεια της επίσκεψής μας, ξύπνιοι αλλα νωθροί.
14 Ο Χριστόδουλος Τσακιρέλλης, εθελοντής δικηγόρος για μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής, είπε στο Human Rights Watch ότι ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών παρέχει κάποια pro bono εκπροσώπευση, αλλά δεν υπάρχει επίσημα νομική βοήθεια. Συνέντευξη του Human Rights Watch, 3 Νοεμβρίου 2000.
15 Συνέντευξη του Human Rights Watch με την Μαρία Σταυροπούλου, Υπάλληλος Προστασίας, UNHCR, Αθήνα, 16 Νοεμβρίου 2000.
16 Το φυλλάδιο δεν αναφέρεται σε όλα τα δικαιώματα των κρατουμένων, αλλά από ότι φαίνεται είναι οι μοναδικές πληροφορίες στις οποίες έχουν πρόσβαση οι κρατούμενοι.
17 Συνέντευξη του Human Rights Watch με την Μαρία Κοσσίδα, Αθήνα, 15 Νοεμβρίου 2000.
18 Συνέντευξη του Human Rights Watch, κέντρο κράτησης Λεωφόρου Αλεξάνδρας, 10 Νοεμβρίου 2000. Η πρόσβαση στο κέντρο κράτησης την ημέρα αυτή επιτράπη στο Human Rights Watch ύστερα από μεσολάβηση της Ευροβουλευτού Άννας Καραμάνου. Κατόπιν παρακλήσεώς μας, η Κα Καραμάνου έστειλε ένα επείγον φάξ στις αστυνομικές αρχές το πρωί της 10 Νοεμβρίου ζητώντας άδεια να πάρει το Human Rights Watch συνέντευξη από τον Νιμάλ Ραθνέϊκε. Όταν έφτασαν οι ερευνητές μας εκεί, αρχικά δεν τους επιτράπη η πρόσβαση (παρά τη γνώση του γράμματος της Καραμάνου) και μόνο μετά από τηλεφώνημα στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης αφέθηκαν να περάσουν.
19 Ό.Π.
20 Ένας άλλος κρατούμενος από την Σρι Λάνκα ήταν παρών στην κακοποίηση που υπέστη ο Ραθνέϊκε καθώς επέστρεψε στο κέντρο. Τηλεφώνησε στη μη κυβερνητική οργάνωση Νεολαία Ενάντια στον Ρατσισμό - Ευρώπη για βοήθεια. Ένα μέλος της οργάνωσης επικοινώνησε με το Human Rights Watch το βράδυ που έγινε ο ξυλοδαρμός, συνόδευσε τους απεσταλμένους μας στο κέντρο την επόμενη ημέρα και ήταν διερμηνέας την επικοινωνία μας με την αστυνομία.
21 Συνέντευξη του Human Rights Watch, Αθήνα, 15 Νοεμβρίου 2000.
22 Συνέντευξη του Human Rights Watch, κέντρο κράτησης Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Αθήνα, 18 Νοεμβρίου 2000.
23 Ό.Π.
24 Συνέντευξη του Human Rights Watch, Αθήνα, 16 Νοεμβρίου 2000.
25 Το Human Rights Watch συνάντησε τον Υπουργό Δημόσιας Τάξης, Μιχάλη Χρυσοχοϊδη στις 17 Νοεμβρίου 2000, την ημέρα πριν μας δωθεί η άδεια να επισκεφτούμε το κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Στις ανησυχίες μας για τις συνθήκες κράτησης απάντησε λέγοντας ότι ένα καινούργιο κτίριο θα χτιστεί "σύντομα".
26 Κατά τον Nigel Rodley, ειδικό ανταποκριτή του Ο.Η.Ε. για τα βασανιστήρια:
Αν και δεν συνιστούν όλοι οι κανόνες νομική υποχρέωση, είναι φανερό ότι οι βασικοί κανονισμοί για την μεταχείριση φυλακισμένων του Ο.Η.Ε. μπορούν να παράσχουν οδηγίες στην εφαρμογή του γενικού κανόνα κατα της σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας. Συνεπώς, η σοβαρή μη-συμμόρφωση με κάποιους κανονισμούς ή η ευρύτατη μη-συμμόρφωση με άλλους μπορεί να οδηγήσει σε επίπεδα κακομεταχείρισης τα οποία να καθιστούν παραβίαση του γενικού κανόνα. Οι κανονισμοί αυτοί μπορούν να παράσχουν παρόμοια καθοδήγηση για την εφαρμογή των υποχρεώσεων του άρθρου 10(1) του Συμφώνου για την μεταχείριση με ανθρωπισμό και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια…"
Nigel Rodley, Τhe Τreatment of Prisoners Under International Law, (Oxford University Press: New York, 1987) σ.222. Η Ελλάδα έχει επικυρρώσει το ICCPR και την Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων και Άλλων Τρόπων Σκληρής, Απάνθρωπης ή Εξευτελιστικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας, ΟΗΕ (U.N. Convention Against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment)
27 Η έκθεση του ECPT του 1993 ανέφερε ότι κρατούμενοι βρίσκονταν εκεί "για πάνω από μήνα, και μερικοί ήταν εκεί για πάνω από τρεις μήνες". Το συμβούλιο κατέληξε ότι μια τέτοια κατάσταση είναι μη-αποδεκτή καθώς "το περιβάλλον και το καθεστώς είναι ακατάλληλα για τόσο μεγάλης διάρκειας". CTP "Έκθεση προς την κυβέρνηση της Ελλάδας, 1993", υποσημ. 10. Η Ετήσια Γενική Έκθεση του ECPT του 1996 συμπεριελάμβανε ένα ειδικό κεφάλαιο για αλλοδαπούς υπό κράτηση κάτω από ξένη νομοθεσία. Η έκθεση συμπέρανε ότι:
Οι αποστολές του CPT έχουν βρεί μετανάστες κρατούμενους υπό κράτηση σε αστυνομικά τμήματα για παρατεταμένες περιόδους (για βδομάδες, και σε κάποιες περιπτώσεις, για μήνες), υποβλημένους σε μέτριες συνθήκες κράτησης, στερρημένους οποιασδήποτε μορφής δραστηριότητας και μερικές φορές αναγκαζμένους να μοιράζονται κελιά με υπόπτους εγληματίες. Μια τέτοια κατάσταση είναι ανεπίτρεπτη. Το CPT αναγνωρίζει ότι, από την φύση των πραγμάτων, οι μετανάστες κρατούμενοι μπορεί να πρέπει να περάσουν κάποιο καιρό σε ένα κανονικό αστυνομικό κέντρο κράτησης. Ωστόσο, οι συνθήκες στα αστυνομικά κέντρα είναι συχνά - αν όχι πάντα - ανεπαρκείς για μεγάλες περιόδους κράτησης. Συνεπώς, ο χρόνος που περνούν οι μετανάστες κρατούμενοι σε τέτοια ιδρύματα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο.
7η Γενική Έκθεση περί των δραστηριοτήτων του CPT την περίοδο 1 Ιανουαρίου με 31 Δεκεμβρίου 1996, CPT/Inf (97) 10 [EN], 22 Αυγούστου 1997, παραγρ. 27.
28 United Nations Commission on Human Rights, Report of the Working Group on Arbitrary Detention, E/CN.4/2000/4, 28 Δεκεμβρίου 1999, Annex II, Μελέτη No. 5 (Κατάσταση σχετικά με τους μετανάστες κα τους αιτούντες άσυλο) σ. 26
29 UNHCR, United Nations High Commissioner for Refugees' Guidelines on Applicable Criteria and Standards Relating to the Detention of Asylum Seekers (UNHCR Guidelines), διαθέσιμα στη διεύθυνση: http://unchr.ch/issues/asylum/guidasyl.htm, Δεκέμβριος 2000
30 Συνέντευξη του Human Rights Watch με την Ευθαλία Παππά, Οικοιμενικό Πρόγραμμα για τους Πρόσφυγες, Αθήνα, 7 Νοεμβρίου 2000.
18 Δεκεμβρίου 2000
Κύριον Μιχάλη Χρυσοχοϊδη
Υπουργό Δημόσιας Τάξης
Κανελλοπούλου 4
Αθήνα 101 77
Ελλάδα
Αξιότιμε Κύριε Υπουργέ,
Το Human Rights Watch απευθύνεται σε σας για να εκφράσει τη βαθιά του ανησυχία όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης των μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα παραμονής στην Ελλάδα. Το εσωκλειόμενο επείγον υπόμνημα καταγράφει τις συνθήκες που διεπίστωσαν οι ερευνητές μας στο κέντρο κράτησης αλλοδαπών της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής στη Λεωφόρο Αέξάνδρας στις 18 Νοεμβρίου 2000. Το Human Rights Watch βρήκε απαράδεκτες συνθήκες κράτησης οι οποίες παραβιάζουν τα διεθνή και εθνικά "στάνταρ" για την μεταχείριση κρατουμένων, και οι οποίες αγγίζουν τα όρια σκληρής, απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Εκτός της υπερπληρότητας και της κατ'ακολουθίαν έλλειψης επαρκούς χώρου ύπνου, θέλουμε να εκφράσουμε την ιδιαίτερη ανησυχία μας για το γεγονός ότι οι κρατούμενοι στερούνται δυνατότητος σωματικής άσκησης και καθαρού αέρα, ότι έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα, ότι διατίθενται ανεπαρκής ποσότητες τροφής, και ότι το περιβάλλον στο οποίο καλούνται να ζήσουν είναι βρώμικο και μαστίζεται από κατσαρίδες. Επιπλέον, εκείνοι οι οποίοι τελούν εν αναμονή απέλασης κρατούνται για παρατεταμένες περιόδους χρόνου χωρίς να γνωρίζουν πότε θα απελαθούν ή πότε θα αφεθούν ελεύθεροι. Το Human Rights Watch επίσης εκφράζει ανησυχία ότι μεταξύ των κρατουμένων βρίσκονται και αιτούντες άσυλο εν ανομονή αποφάσεως καθορισμού του νομικού στάτους τους. Οι εγκαταστάσεις της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν διαθέτουν την απαραίτητη υποδομή για να στεγάσουν των τρέχοντα αριθμό των κρατουμένων και δεν ήταν προορισμένα για να στεγάζουν κρατουμένους για παρατεταμένες περιόδους χρόνου.
Το εσωκλειόμενο υπόμνημα περιλαμβάνει ένα λεπτομερή κατάλογο άμεσων μέτρων τα οποία το Human Rights Watch προτρέπει την Ελληνική κυβέρνηση να λάβει ώστε να μειώσει την σοβαρή υπερπληρότητα στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας και, όσον αφορά τη μεταχείριση των κρατουμένων, να εξασφαλίσει την προσαρμογή της με τους Bασικούς κανονισμούς του Ο.Η.Ε. για την μεταχείριση φυλακισμένων (U.N. Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners) και με τους Ευρωπαϊκούς κανονισμούς φυλάκισης (European Prison Rules). Το υπόμνημα επίσης κάνει συστάσεις στη διεθνή κοινότητα να ελέγχει τις συνθήκες κράτησης στην Ελλάδα, να καταστήσει την κυβέρνηση υπόλογη για τις υποβαθμισμένες και κάτω του αποδεκτού όρου συνθήκες στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας και, γενικώς, να βελτιώσει το βαθμό προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μεταναστών και αιτούντων άσυλο σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το προσεχές έτος τα διεθνή ιδρύματα θα επικεντρώσουν την προσοχή τους στην Ελλάδα· όπως γνωρίζετε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την πρόληψη βασανιστηρίων (European Committee for the Prevention of Torture) θα επισκεφτεί εκ νέου την Ελλάδα το 2001. Επί προσθέτως, η Ελλάδα υποχρεούται να υποβάλει εκθέσεις εντός του 2001 προς την Επιτροπή του Ο.Η.Ε. ενάντια στα βασανιστήρια (U.N. Committee Against Torture) και την Επιτροπή του Ο.Η.Ε. για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (U.N. Committee on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination). Το Human Rights Watch αποστέλλει αυτό το υπόμνημα σε αυτούς τους φορείς, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Commission και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (Organization for Security and Cooperation in Europe).
To Human Rights Watch αναγνωρίζει την ευγενή συνεργασία του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης και των αρμόδιων αστυνομικών σε σχέση με την οργάνωση της επίσκεψής μας στο κέντρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Σας ευχαριστούμε για την προσοχή σας στα θιγέντα θέματα του υπομνήματος αυτού και με σεβασμό σας ζητούμε μια επίσημη απάντηση.
Μετά τιμής,
Rachel Denber
Γενική Διευθύντρια
Τμήμα Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας
Ευχαριστίες
Η έρευνα για αυτό το υπόμνημα διεξήχθη από την Julia Hall, σύμβουλος του τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας, και την Julie Chadbourne, JD, LLM, ειδικός σύμβουλος του τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας. Το υπόμνημα γράφτηκε από την Julia Hall και επιμελήθηκε από τους: Rachel Denber, γενική διευθύντρια του τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας? Elizabeth Andersen, διευθύντρια δικαστικού του τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας? Rachael Reilly, διευθύντρια προγράμματος πολιτικών για τους πρόσφυγες? Michael McClintock, αναπληρωτής διευθυντής προγράμματος και Dinah PoKempner, γενικός σύμβουλος. Η τεχνική βοήθεια ήταν της Rachel Bien, συνεργάτης του τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας. Η ελληνική μετάφραση έγινε από την Καρολίνα Κάνλιφ.
Το Human Rights Watch θα ήθελε να ευχαριστήσει τους παρακάτω για την βοήθειά τους στα θέματα σχετικά με την κράτηση στην Ελλάδα: την Andrea Gilbert, το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι, το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, τη Mαρία Κοσσίδα, τον Nίκο Κουλούρη, τη Νεολαία Ενάντια στον Ρατσισμό-Ευρώπη, το Οικουμενικό Πρόγραμμα Προσφύγων, το γραφείο του Συνήγορου του Πολίτη, και το UNHCR Αθήνας.
To Human Rights Watch αναγνωρίζει την ευγενή συνεργασία του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης και των αρμόδιων αστυνομικών στο κέντρο κράτησης της Λεωφόρου Αλεξάνδρας.
Ειδικώς, πολλές ευχαριστίες στους μετανάστες και αιτούντες άσυλο που μίλησαν με το Human Rights Watch στην Ελλάδα.
|
