|
Ελευθεροτυπία
18/8/00
Συντάκτης: Μίχας
Τάκης
Εν-Στάσεις
Οψεις του ιδιου-άθλιου-νομίσματος.
To καλο
με τις διακοπές είναι ότι έχεις το
χρόνο να διαβάσεις μερικά κείμενα που
θα σου επιτρέψουν-ελπίζεις- να
εμβαθύνεις σε ορισμένες πτυχές της
επικαιρότητας.
Ενα τέτοιο βιβλίο είναι το
"Enlightenment Nationalism
Orthodoxy"(Διαφωτισμός
Εθνικισμός Ορθοδοξία) του καθηγητή
Πασχαλη Κιτροmηλιδη.Διαβάζοντας
αυτό το βιβλίο κατανοεί κανεις ποσο
επιφανειακή είναι η ανάλυση της
σημερινής διαμάχης Κράτους -Εκκλησιας
μέσα από τα πλαίσια είτε του διδυμου
εκσυγχρονισμός/αντίδραση(υποστηρικες
της κυβέρνησης) είτε του διδυμου λαικη
αυθεντικότητα/ξενόφερτες αντιλήψεις(υποστηρικτές
της Εκκλησιας).
Εκείνο το οποιο προκύπτει
από το βιβλίο του Κιτρομηλιδη είναι
ότι ούτε το Ελληνικό Κράτος μπορεί να
ταυτισθει ιστορικά με οποιαδήποτε "προδευτικοτητα"
ούτε και η Ελληνική Εκκλησια με μια
Ορθόδοξη μεταφυσική η οποια
υποτίθεται ότι αντιστέκεται σε
αλλότριες δοξασίες και αντιλήψεις.Αντίθετα
και οι δυο πρωταγωνιστές της
σημερινής κρίσης διαμορφώθηκαν τον
τελευταίο αιώνα κάτω από την αιγίδα
ενός δηλητηριώδους Βαλκανικού
εθνικισμού που σημάδευσε και
εξακολουθεί να σημαδεύει και σήμερα
το raison d etre τους.
Σε χώρες όπως η Ελλάδα και η
Σερβια υποστηρίζει ο κ.Κιτρομηλιδης η
ανάπτυξη του κράτους συνοδεύτηκε από
την ολοκληρωτική συντριβή της εννοιών
της πολιτικής ελευθεριας και των
ατομικών δικαιωμάτων που αποτελούσαν
την ραχοκοκαλιά του Διαφωτισμού.Η
σύγκρουση των ιδεών του Διαφωτισμού
με την Ορθοδοξία και άλλους τοπικούς
παράγοντες είχε ως αποτέλεσμα ότι το
τελικό προιον δεν ήταν "ένας
φιλελεύθερος πατριωτισμός που θα
επηρεαζόταν από τις ιδέες του
Διαφωτισμού" αλλα "η εμφάνιση
μιας ακραίας εθνιιστικης ιδεολογίας".
Από την άλλη πλευρά και η
Ορθοδοξία υπέστη και από την πλευρά
της μια σοβαρή μεταλλαγή.Από φορέας
ενός οικουμενικού λογου μετεβλήθη
όπως αναφέρει ο κ.Κιτρομηλιδης στον
"εκτεταμένο βραχίονα του Ελληνικού
κράτους".Η Ορθοδοξία με την
μετουσίωση της σε Εθνική Ελληνική
Εκκλησια πρωτοστάτησε (και
πρωτοστατεί) σε όλες τις εθνικιστικές
"εξάρσεις".(Κυπρος,Τουρκία,Μακεδονία,Βόρειος
Ηπειρος, Βοσνια,Κοσοβο κτλ).
Αν,όπως υποστηρίζει ο κ.Κιτρομηλιδης
ο σημαντικωτερος ρόλος που έπαιξε η
Ελληνική Εκκλησια ως κρατικός φορέας
την διάρκεια του περασμένου αιώνα
ήταν ο ρόλος της στην διαδικασία της
εθνικής ομογενοποίησης του πληθυσμού
της χωρας,σήμερα πιστεύω ότι είναι
στον τομέα της εξωτερική πολιτικής.
Μετά τον τερματισμό του
Ψυχρού Πολέμου η Εκκλησια αρχίζει
σταδιακά να αναλαμβάνει ένα ολοένα
μεγαλύτερο ρολο στη διαμόρφωση και
εκτέλεση της εξωτερικής πολιτικής της
χωρας.
Ο νέος ρόλος της Εκκλησιας
αναφέρεται για πρώτη φορα στην
περίφημη έκθεση ΚΥΠ που είδε το φως
της δημοσιότητας στις αρχές της
δεκαετίας.Εκεί αναφέρεται ότι η "Ορθοδοξία
θα πρπει να καταστεί βασικός
παράγοντας της εξωτερικής μας
πολιτικής".(Ε 04/08/1993)
Οι σκέψεις αυτές δεν θα
μείνουν στο επίπεδο της ΚΥΠ.Μετά την
περίοδο Μητσοτακη την σκυτάλη θα
αναλάβει ο Ανδρέας Παπανδρέου ο
οποιος θα δώσει το πολιτικοθεωρητικό
"πράσινο φως" για την θεσμοποίηση
του ρολου της Ορθοδοξίας στην
Ελληνική εξωτερική πολιτική.Ετσι στο
άρθρο του στο New Perspectives
Quarterly (1994) θα
υπογραμισει ότι η στάση που τηρεί η
Ελληνική κυβέρνηση στο
Γιουγκοσλαβικο επηρεάζεται σημαντικά
από τους θρησκευτικούς δεσμούς που
μας συνδέουν με τη Σερβια.
Ομως ότι επί περίοδου
Μητσοτακη είχε μείνει στο επίπεδο
σχεδιων επί χαρτου των μυστικών
υπηρεσιών και επί Παπανδρέου στο
επίπεδο των θεωρητικών αναζητήσεων θα
γίνει πραγματικότητα από την σημερινή
κυβέρνηση.Πράγματι επί των ημερων της
"εκσυγχρονιστικής" κυβέρνησης
Σημιτη θεσμοποιείται για πρώτη φορα η
θρησκευτική διάσταση στην εξωτερική
πολιτική της χωρας.Το γεγονός που
σφραγίζει επίσημα αυτές τις εξελίξεις
είναι η συνάντηση πριν από δυο έτη του
Υπουργού Εξωτερικών Θοδωρου Πάγκαλου
με τον Αρχεπισκοπο Χριστοδουλο."Το
Υπουργείο Εξωτερικών" ανακοίνωσε ο
κ.Πάγκαλος μετά τη συνάντηση "πιστεύει
ότι η Εκκλησια της Ελλάδος έχει να
παίξει ένα καθοριστικό ρολο τόσο στον
Ορθόδοξο κόσμο όσο και αλλου".(Ε
21/05/1998).Από την πλευρά του ο πρoκαθημενος
της Ελληνικής Εκκλησιας αρκέσθηκε να
παρατηρήσει ότι "κατά τη διάρκεια
της συνάντησης εξετάσαμε του τρόπους
με τους οποιους μπορούμε να
προωθήσουμε τα εθνικά συμφέροντα της
χωρας".(1)
Κάτω λοιπόν από το φως των
προαναφερθέντων θα ήταν ίσως σκόπιμο
οι διάφοροι αναλυτές να μετριάσουν
είτε τον ενθουσιασμό είτε την
αντιπαλότητα τους για τις "εκσυγχρονιστικές"
πρωτοβουλίες της κυβέρνησης.Βλέπουν
εχθους η φίλους εκεί που δεν υπάρχουν.Διότι
σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Σερβια που
η μοίρα έφερε να πέσουν από την "λάθος
μεριά" της Αυστροουγγρικής
Αυτοκρατορίας δεν υπήρξε ούτε
πρόκειται ποτε να υπάρξει "εκσυγχρονιστικό
κίνημα".Το μονο που υπάρχει είναι
ορισμένα,συμπαθή ως επί το πλείστον,άτομα
με εκκεντρικές απόψεις χωρίς καμια
επιροη ούτε στις "μάζες" ούτε-ακόμα
πιο σημαντικό- στον κρατικό μηχανισμό.
-----------------------------------
1)Αυτά
αναπτύσσονται πιο διεξοδικά στο υπό
έκδοση βιβλίο μου "The Unholy
Alliance:Greece-Serbia 1991-2000"(Νέα
Υόρκη Λονδινο)
|
