ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1997

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβαλκανική στην Κρήτη: διαφοροποιήσεις στις εκτιμήσεις και ανάμεικτα συναισθήματα. Δημιουργία εντυπώσεων για ψυχρό κλίμα μεταξύ Πομάκων και Τούρκων στη Θράκη. Μνημείο για τους Εβραίους στη Θεσσαλονίκη. Προσκήνιο στον τύπο, παρασκήνιο στην παρούσα έκθεση. Αλβανία και Σερβία: Ικανοποίηση για την πρώτη θετική προσέγγισή τους, ύστερα από 50 χρόνια. Μακεδονία και σχόλια γύρω από το χρονικό ενός προαναγγελθέντος ονόματος. Ρουμανία: Απογοήτευση για την εικόνα που έδωσε στην Κρήτη. Τουρκία - Ελλάδα: Ο λύκος και τα πρόβατα, γεράκια και περιστέρια.

Εσωτερικές μειονότητες

Το γεγονός της Διαβαλκανικής Συνδιάσκεψης στην Κρήτη μονοπωλεί το ενδιαφέρον του ελληνικού τύπου. Οι απόψεις γύρω από τα κίνητρα, τις επιδιώξεις, αλλά και το μέλλον αυτής της πρωτοβουλίας, διαφοροποιούνται, κυρίως, στη βάση της πολιτικής γραμμής που ακολουθεί η κάθε εφημερίδα. Σε γενικές γραμμές, ο συμπολιτευόμενος τύπος στηρίζει την όλη προσπάθεια. Ακόμη κι αν, σε αρκετές περιπτώσεις, δεν εκτιμάται ότι θα υπάρξουν θεαματικές πολιτικές εξελίξεις, το γεγονός και μόνο, της συμβολικής διάστασης του όλου εγχειρήματος αποτιμάται ως ιδιαίτερα σημαντικό για την καλλιέργεια θετικότερου κλίματος ανάμεσα στις χώρες της Βαλκανικής. Αντιθέτως ο συντηρητικός τύπος εμφανίζεται περισσότερο επιφυλακτικός, χρεώνοντας στην κυβέρνηση την υπακοή της σε ξένα κέντρα αποφάσεων και την ατολμία ανάληψης αυτόνομων πρωτοβουλιών. Λιγότερο διστακτικός ο Α.Τ. (4/11) αναφέρει: “Και μόνο το γεγονός ότι η έναρξη αυτής της διαβαλκανικής συνεργασίας γίνεται στην Ελλάδα και, κυρίως, με ελληνική πρωτοβουλία, είναι, ασφαλέστατα, ένα θετικό γεγονός, που ενισχύει το ρόλο της χώρας στην περιοχή”. Από αρκετούς υπέρμαχους μιας πιο ρεαλιστικής εξωτερικής πολιτικής, επισημαίνεται ο κίνδυνος “ηγεμονοποίησης” της Διάσκεψης, από μέρους της Ελλάδας, θέλοντας να προλάβουν και την παραμικρή εκδήλωση των ελληνικών συνδρόμων ανωτερότητας απέναντι στους “Βαλκάνιους τριτοκοσμικούς γείτονες”. "Η αντικειμενικά προσδιορισμένη ‘προνομιακή θέση’ της Ελλάδας δεν μπορεί να συνεπάγεται ή να μεταφράζεται σε ‘ηγεμονικό’ ή ‘ηγετικό’ ρόλο στην περιοχή. Ορθώς συνεπώς, ο πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης διευκρίνισε τη διάσταση αυτή. Οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής ηγεμονικού ή ηγετικού ρόλου στη Ν.Α. Ευρώπη θα αποτελούσε τορπίλη στη διαδικασία της διαπεριφερειακής συνεργασίας, που ύστερα από τόσο κόπο φαίνεται να προσλαμβάνει μια δυναμική” (Ν. 7/11).

Με αφορμή την ανέγερση μνημείου για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης, θύματα του Ολοκαυτώματος, η ΕΞ. (22/11) σημειώνει χαρακτηριστικά: “Το μνημείο που άργησε να γίνει… στη Θεσσαλονίκη”. Η εφημερίδα συσχετίζει την καθυστέρηση αυτή και με την πολιτική που ακολουθεί η Ελλάδα, τα τελευταία 50 χρόνια, όσον αφορά το ζήτημα των μειονοτήτων. “Και στη σύγχρονη Ελλάδα η έννοια της μειονότητας ηχεί αρνητικά, ακόμη και εχθρικά, στα αυτιά του Έλληνα πολίτη. Είναι περίεργο αλλά η Ελλάδα είναι το πλέον συμπαγές κράτος των Βαλκανίων και εξακολουθεί να φοβάται τις μειονότητες, που όλες μαζί δεν αριθμούν 200.000 άτομα”. Αν και ο αριθμός αυτός, σε καμία περίπτωση, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, η παραπάνω άποψη αντικατοπτρίζει το “στουρθοκαμηλισμό” με τον οποίο η Ελλάδα χειρίζεται τέτοιου είδους ζητήματα. Καμία εφημερίδα, ωστόσο, δεν είχε το θάρρος να κατακρίνει, ούτε καν, να αναφέρει τα κρούσματα αντισημιτισμού, που κατά καιρούς έχουν εκδηλωθεί στον ελλαδικό χώρο, μεταξύ αυτών, η ερώτηση του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας, στην ελληνική βουλή, σχετικά με το οικογενειακό (εβραϊκό) παρελθόν του πρώην υπουργού Εξωτερικών, Χ. Ροζάκη, αλλά και οι δολιοφθορές στο εβραϊκό νεκροταφείο Τρικάλων. Αποκορύφωμα, όλων των παραπάνω, η αναγκαιότητα φρούρησης του μνημείου λόγω των απειλών που δέχτηκε, δυο ημέρες πριν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου, ο πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας, κ. Σεφιχά, για επικείμενη καταστροφή του μνημείου.

Με αφορμή την επίσκεψη στη Θράκη, του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Κ. Καραμανλή, το ΕΘ. (29/11) σημειώνει: “Εκφράζοντας καλυμμένα τις θέσεις του σκληρού πυρήνα της μειονότητας υποδέχτηκε χθες ο κοινοτάρχης του Εχίνου Ξάνθης τον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας”. Ο χαρακτηρισμός “σκληρός πυρήνας” προσδιορίζεται με βάση τα αιτήματα που εξέφρασε ο πρόεδρος της κοινότητας, Μουλάζ Νεζνέλ, αλλά και τα κριτήρια κατηγοριοποίησης των μελών της μειονότητας που χρησιμοποιεί ο ελληνικός έντυπος και πολιτικός λόγος. “Τόνισε ότι έχουν δικαίωμα να επιλέγουν και την εθνικότητά τους, ζήτησε περισσότερες θρησκευτικές ελευθερίες και εκλογή του μουφτή από το λαό, απέρριψε τα ‘δήθεν πομακικά βιβλία’, όπως τα χαρακτήρισε, λέγοντας πως θα πρέπει να αποσταλούν στην περιοχή πραγματικά μειονοτικά βιβλία, ενώ ζήτησε την πιστή εφαρμογή της συνθήκης της Λοζάνης και των διμερών συμβάσεων σε ό,τι αφορά την αποστολή διδακτικών βιβλίων από τη μητέρα πατρίδα” (…) “[Ο πρόεδρος της κοινότητας] έχει εξαπολύσει τον τελευταίο καιρό ένα μπαράζ επιθέσεων κατά όλων εκείνων των ομοφύλων του οι οποίοι δηλώνουν Πομάκοι και επιχειρούν να διατηρήσουν τη γλώσσα και τις παραδόσεις. Έτσι, περιέργως, ενώ θέτει θέμα αυτοπροσδιορισμού της μειονότητας, όπως έκανε και μπροστά στον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας, εννοώντας αυτή να χαρακτηρίζεται μόνο ως τουρκική, δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού των άλλων και είναι ο πρώτος πολέμιος όλων εκείνων που θέλουν να δηλώνουν Πομάκοι". Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο συντηρητικός και αντιπολιτευόμενος τύπος δεν αναφέρει και δεν σχολιάζει τις παραπάνω απόψεις, κάτι που, σίγουρα δεν θα συνέβαινε αν η επίσκεψη γινόταν από τον πρωθυπουργό. Στην περίπτωση αυτή, ο αντιπολιτευόμενος τύπος θα κατέκρινε τις απόψεις του προέδρου της κοινότητας, αποσκοπώντας στη δημιουργία, αρνητικών, για την κυβέρνηση, εντυπώσεων, εφόσον ο πρωθυπουργός θα προβάλλονταν, από τη μια, ως ανεπαρκής για να δώσει τις κατάλληλες “εθνικά” απαντήσεις στις προκλήσεις και από άλλη, έμμεσος κοινωνός της “ανθελληνικής προπαγάνδας της Άγκυρας”. Το γεγονός ότι η μειονότητα της Θράκης έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί, όχι μόνο για εξωτερική, αλλά και για εσωτερική κατανάλωση, όπως επίσης και η συμμετοχή του τύπου στο συγκεκριμένο παιχνίδι, έχουν, πολλές φορές επιβεβαιωθεί στο παρελθόν. Με βάση όλα τα παραπάνω, είναι εύκολο να εξηγήσει κανείς, γιατί μια συμπολιτευόμενη εφημερίδα (ΈΘ.) σχολιάζει αρνητικά τις πάγιες θέσεις της μειονότητας και τα χρόνια αιτήματά της για πραγματική ισοπολιτεία και ισονομία. Η ΑΠ. (29/11) δεν προβαίνει σε κανένα σχολιασμό, αν και παρουσιάζει τα αιτήματα, όπως αυτά τέθηκαν από τη μειονότητα. Την ίδια τακτική ακολουθούν και οι υπόλοιπες αντιπολιτευόμενες εφημερίδες Ε.Τ. και Α.Τ. της ίδιας ημέρας. Αλλά και τα κυριακάτικα φύλλα των ίδιων εφημερίδων [Ε.Τ. & ΑΠ. (30/11)] αποσιωπούν τα αιτήματα της μειονότητας επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον τους σε άλλα θέματα, γύρω από την επίσκεψη του Κ. Καραμανλή, λιγότερο “επικίνδυνα” και επιζήμια για την εικόνα του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Τον τελευταίο καιρό, ο ελληνικός τύπος “ανακαλύπτει” τους Έλληνες Πομάκους, υποστηρίζοντας ανοικτά τις πρωτοβουλίες σχετικά με την έκδοση του πρώτου πομακικού λεξικού, την καταγραφή πομακικών παραμυθιών και παραδοσιακών τραγουδιών, την έκδοση της πρώτης εφημερίδας στην πομακική γλώσσα. Η στήριξη αυτών των πρωτοβουλιών δεν είναι πάντα ανυστερόβουλη. Αρκετοί θεωρούν τις προσπάθειες αυτές, ως το πρώτο βήμα αποκόλλησης των Πομάκων από την επίδραση της Άγκυρας και των σκληροπυρηνικών της μειονότητας. Το πραγματικό ενδιαφέρον έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Μερίδα του ελληνικού τύπου συμβάλλει ανοικτά, όχι μόνο στη δημιουργία εντυπώσεων για ψυχρό κλίμα στις σχέσεις των δυο κοινοτήτων, αλλά στην ίδια, την πρωτογενή παραγωγή αυτού του κλίματος. Οι Τούρκοι μειονοτικοί εμφανίζονται εντελώς αρνητικοί απέναντι σε όλες αυτές τις προσπάθειες, σχεδόν προβοκάροντάς τες. Αρκετές φορές αυτή η διαφοροποίηση απλώς καταγράφεται, άλλοτε, σχεδόν επιδιώκεται. “Εχθρότητα του τουρκόφωνου τύπου καταγγέλλει Πομάκος συγγραφέας” αναφέρει η ΕΛ. (21/11). “Πρώτες αντιδράσεις θετικές και αρνητικές για την έκδοση της εφημερίδας ‘Ζαγάλισα’ στη γλώσσα των Πομάκων. Ο εκδότης-διευθυντής της εφημερίδας, μας είπε: ‘Θεωρώ ότι είναι ένα θετικό βήμα για να αποκτήσουν μια αίσθηση ταυτότητας και αυτοί οι λεγόμενοι Πομάκοι ή Ροδοπαίοι, κατά το παλαιότερο, θα συμβάλλει στην πολιτιστική τους αναβάθμιση και στον πλουραλισμό. Η προσπάθεια του κ. Εμφιετζόγλου έπιασε τόπο’. Από την άλλη, ο βουλευτής του ΣΥΝ Μ. Μουσταφά, αντιλέγει: ‘Σκέφτομαι όμως ότι είναι μια προσπάθεια που εντάσσεται στα γενικότερα σχέδια επίλυσης του μειονοτικού με πλάγιους και υπόγειους τρόπους. Έχουμε τώρα φαινόμενα αγάπης προς την πομακική γλώσσα και προς τους Τσιγγάνους από ανθρώπους που είναι υπέρμαχοι της εκδίωξης της μειονότητας’. Τρίτη γνώμη, αυτή του προέδρου της άτυπης Ανώτατης Μειονοτικής Επιτροπής, Α. Μπεκίρογλου. ‘Είναι μια προσπάθεια που δεν ενδιαφέρει τον κόσμο, δεν αφορά κανένα’” (ΕΛ. 2/11). Σε ελάχιστες περιπτώσεις, κατακρίνονται τα υστερόβουλα κίνητρα στήριξης όλων των παραπάνω πρωτοβουλιών: “Λόγω του φόβου του εκ Βορρά κινδύνου, οι πομάκοι, μουσουλμάνοι το θρήσκευμα, υποχρεωνόταν επί δεκαετίες από το ελληνικό κράτος να μαθαίνουν τουρκικά. Τώρα έχουν ξεκινήσει διάφοροι ιεραπόστολοι να τους κάνουν χριστιανούς και απ’ ό,τι φαίνεται, διάφοροι ‘γλωσσολόγοι’ να τους κάνουν διά γραφής ελληνόφωνους. Συμπεραίνουμε αβιάστως λοιπόν ότι απαρχή της πολιτιστικής πολλαπλότητας εν Ελλάδι είναι ο αντιτουρκισμός και κατάληξή της ο ελληνοχριστιανισμός” (Β. 2/11).

Τα πραγματικά προβλήματα της μειονότητας αποτυπώνονται, έστω και “τυχαία” σε έρευνα που δημοσιεύεται στο ΕΘ. (25/11). Σε μια προσπάθεια να ανιχνευτούν τα ποσοστά αναλφαβητισμού στην Ελλάδα, ανά νομό, αποδεικνύεται (αν και στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ δεν γίνεται καμιά τέτοιου είδους αναφορά) ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα αντιμετωπίζουν οι νομοί της Θράκης, όπου κατά κύριο λόγο, ζούν Πομάκοι, Τούρκοι και Τσιγγάνοι. Η έρευνα, εμμέσως και χωρίς να είναι αυτός ο σκοπός του ρεπορτάζ, καταδεικνύει τα έντονα εκπαιδευτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η μειονότητα και τα οποία, όλο και συχνότερα, πλέον, βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Με βάση τα στοιχεία της έρευνας στο νομό Ξάνθης το ποσοστό αυτών που δεν έχουν ολοκληρώσει την εννιάχρονη υποχρεωτική παιδεία είναι 73,6%. Αντίθετα, το ποσοστό των πτυχιούχων δεν ξεπερνά το 3,5%. Τα αντίστοιχα ποσοστά για το νομό Έβρου είναι 67,1% και 4,3% ενώ για το νομό Ροδόπης 78,2% και 3,5%. Παράλληλα, η ΕΛ. (21/11) αναφερόμενη στην εξαγγελία διετούς εκπαιδευτικού προγράμματος για τη μειονότητα, που θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, έρευνα και επισκέψεις σε μειονοτικά σχολεία, σημειώνει ότι “δεν λείπουν και οι φωνές δυσπιστίας” που επικεντρώνονται στις προτάσεις “προώθησης της διδασκαλίας της τουρκικής ως κύριας γλώσσας” γεγονός που, αυτομάτως “μεταφράζεται”, από αρκετούς αντιρρησίες, ως περιθωριοποίηση και αναγωγή “της ελληνικής ως δευτερεύουσας”.

Το απόσπασμα που ακολουθεί συμπυκνώνει, σε μερικές γραμμές, τη δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζεται η τουρκική μειονότητα στην Ελλάδα, λόγω των σχέσεών της με την Τουρκία. Οι λανθασμένοι πολιτικοί χειρισμοί του θέματος από τις εκάστοτε ελληνικές κυβερνήσεις αποσιωπούνται, ως συνήθως. “Το γενικό προξενείο της Τουρκίας από την Κομοτηνή ασκεί εχθρική προπαγάνδα, χρηματοδοτεί και κατευθύνει τουρκόφωνες εφημερίδες, ελέγχει τη μουσουλμανική μειονότητα και την τρομοκρατεί με Τούρκους πράκτορες σε κάθε μεγάλο χωριό, έχει αφομοιώσει τους μουσουλμάνους διαφορετικών φυλετικών προελεύσεων και τους ενσωμάτωσε στο ‘μεγάλο τουρκικό έθνος’ ανακατώνει τους μουφτήδες στην εξωτερική πολιτική, καλλιεργεί στους μουσουλμάνους την αμφίδρομη πεποίθηση ότι ‘η Ελλάδα τους διώχνει’ αλλά ‘η Μητέρα Τουρκία έρχεται’, εκπαιδεύει Τούρκους στα δημόσια μουσουλμανικά σχολεία της Ελλάδας, συγκροτεί μαζικές τουρκικές οργανώσεις, έχει όργανά της μουσουλμάνους βουλευτές του ελληνικού κοινοβουλίου και δημόσιους διαχειριστές των ιερών μουσουλμανικών κτημάτων κ.ο.κ.” (Α.Τ. 25/11). Οι ψυχραιμότερες και αντικειμενικότερες θέσεις αποτελούν την εξαίρεση ενός κανόνα που επιβεβαιώνεται πολύ συχνά. “Λέμε για παράδειγμα, ότι η Ελλάδα δεν είναι επεκτατική. Γιορτάζουμε όμως εφέτος τα πενήντα χρόνια από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου. Δεν ήταν επέκταση αυτό από την πλευρά της Τουρκίας; το σύνθημα για ‘ένωση’ με την Κύπρο τέθηκε για μας σαν αίτημα εθνικής ολοκλήρωσης - από τη σκοπιά της Τουρκίας δεν ήταν επεκτατικό; Αλλά και πολύ πιο πρόσφατα, τα όσα έλεγε ο Α. Σαμαράς για τη Β. Ήπειρο και η Β. Τσουδερού για τους ‘200.000 Έλληνες των Σκοπίων’ δεν ήταν επεκτατικά;” (Β. 30/11).

Σχετικά με την πρωτοβουλία της Ελληνικής Ραδιοφωνίας να συμπεριλάβει στο πρόγραμμά της και μια εκπομπή στα τουρκικά η ΕΛ. (27/11) σχολιάζει: “Είναι μια τολμηρή πρωτοβουλία του γενικού διευθυντή της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, Γ. Τζανετάκου, που αποδεικνύει ότι η χώρα μας σέβεται και εφαρμόζει τη συμφωνία πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης περί προστασίας των μειονοτήτων” (…) “Είναι σίγουρο ότι και σε αυτή την περίπτωση διάφοροι δήθεν υπερπατριώτες θα επικρίνουν και θα διαβάλουν την ιστορική πρωτοβουλία της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Πρόκειται για κείνους που επί δεκαετίες υποστηρίζουν τις μπάρες πίσω από τις οποίες ζούσαν έγκλειστοι οι Έλληνες Πομάκοι και χρειάζονταν διαβατήριο για να κυκλοφορούν στην ίδια τους στη χώρα. Είδαμε το αποτέλεσμα: βρέθηκαν στην αγκαλιά του τουρκικού προξενείου. Είναι οι ίδιοι που στήριζαν μια απαράδεκτη κατάσταση για τους δίγλωσσους Έλληνες της Μακεδονίας και της Ανατολικής Θράκης, τους διέλυαν τα πανηγύρια, δεν επέτρεπαν ούτε τους τοπικούς τους χορούς και τα τραγούδια τους, έκαναν αυτούς τους ανθρώπους να νιώθουν (άνευ λόγου) μειονεκτικά. Οι υπερπατριώτες… Αγνοήστε τους!". Ανιχνεύοντας τον ρόλο των εντυπώσεων που δημιουργούν τοποθετήσεις πολιτικών προσώπων αλλά και δημοσιογράφων, συντάκτης της ΕΛ. (27/11) σχολιάζει: “Ποιος λησμονεί πχ. Εκείνη την αμίμητη απόφανση περί ‘ανάδελφου έτους’ ή πόσο βαθιά πληγωμένη θα πρέπει να αισθάνθηκε η μειονότητα των συνελλήνων Καθολικών, όταν έμαθε με ποιο τρόπο αναφέρθηκε στους ‘παπικούς’ ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας κατά την επίσκεψή του στο Άγιο Όρος πριν από μερικούς μήνες”. (…) Παραβλέπουν επίσης όλοι οι αυτοαποκαλούμενοι πατριώτες, ότι, αν ακολουθήσουμε τη λογική που εκφράζει η απόφανση τηλεοπτικής κυρίας ότι ‘οι Σκοπιανοί είναι Βούλγαροι, επειδή μιλούν τη βουλγαρική, τότε θα έπρεπε διαφορετικά να αποκαλούμε και εμείς τη μειονότητα της Δυτικής Θράκης” (ΕΛ. 27/11). Η Κ. (9/11) σχολιάζοντας τις έντονες αντιδράσεις του μειονοτικού βουλευτή Μ. Μουσταφά, στη βουλή, σχετικά με το σχέδιο “Καποδίστριας” και τις συνενώσεις δήμων και κοινοτήτων, φαίνεται πως συμμερίζεται την κριτική που ασκεί ο εν λόγω βουλευτής, ο οποίος εκτιμά ότι το όλο σχέδιο διαπνέεται από “αντίληψη δημιουργίας αμιγών μειονοτικών δήμων”. Η εφημερίδα σημειώνει σχετικά: “Αν είναι αλήθεια τα καταγγελλώμενα, ω θερμοκέφαλοι και (ακέφαλοι) υπερπατριώτες, τότε ασφαλώς αποφασίσατε να παραδώσετε τους νέους δήμους στο τουρκικό προξενείο”.

Σε ό,τι αφορά το άρθρο 19 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, για το οποίο η Ελλάδα, έχει, κατά καιρούς, επικριθεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης, αλλά και πλήθος επιτροπών και οργανώσεων, που μάχονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα των μειονοτήτων, η κυβέρνηση εμφανίζεται διχασμένη ως προς την πιθανή άρση ή και τροποποίησή του. Ο Επίσκοπος Μαρωνείας, για πολλοστή φορά εκφράζει τις αντιρρήσεις του, σχετικά με την επικείμενη κατάργηση του άρθρου, διαμαρτυρόμενος προς τον υπουργό Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλο. “(…)στοιχειώδης μέριμνα αμύνης της Ελληνικής Πολιτείας κατά τις κρίσιμες αυτές περιστάσεις, επιβάλλει, όχι μόνο τη διατήρηση του άρθρου 19, αλλά και τη θέσπιση διαδικασίας αφαιρέσεως της ελληνικής ιθαγένειας όσων Ελλήνων πολιτών ζούν στη Θράκη και απροκάλυπτα δρούν κατά της χώρας” (Ε.Τ. 1/12).

Σχετικά με τη μακεδονική μειονότητα, η ΕΛ. (28/11) αναφερόμενη σε δημοσιογραφική αποστολή στην Ελλάδα, της “Νόβα Μακεντόνια”, σημειώνει: “Ένα νέο ατόπημα εκ μέρους των Σκοπίων σημειώθηκε πρόσφατα, με την αποστολή μιας ομάδας δημοσιογράφων οι οποίοι …αλώνισαν στην κυριολεξία τη Β. Ελλάδα, στο πλαίσιο μιας προπαγανδιστικής, όπως αποδείχτηκε, εκστρατείας με σκοπό την επαναφορά στο προσκήνιο του θέματος ‘της μακεδονικής μειονότητας’ στην Ελλάδα. Αν και ο συντάκτης αναγνωρίζει ότι στις συνεντεύξεις των ‘Μακεδόνων’ δεν αλλοιώθηκαν τα λεγόμενά τους, (“οι ερωτώμενοι φέρονται να δηλώνουν απερίφραστα ότι δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα από τις ελληνικές αρχές”) από το ύφος, τον τίτλο του κειμένου και τους προσωπικούς ισχυρισμούς του, αφήνει να σχηματιστεί η άποψη ότι η κάλυψη του θέματος από τη “Νόβα Μακεντόνια” είναι μονόπλευρη και προβοκατόρικη. “Οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι επιμένουν να θέτουν τις δηλώσεις αυτές σε δεύτερη μοίρα και να προβάλλουν περισσότερο τις θέσεις και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια η ανθελληνική προπαγάνδα των Σκοπίων, η οποία, έτσι κι αλλιώς συνεχίζεται από ορισμένα κέντρα ‘πληροφόρησης’”. Ως παράδειγμα αναφέρεται “ο κρατικός ραδιοφωνικός σταθμός των Σκοπίων που συνεχίζει να μεταδίδει μια καθαρά προπαγανδιστική εκπομπή στην ελληνική γλώσσα - όπως και στη βουλγαρική, τη σερβική και την αλβανική - η οποία απευθύνεται στις ‘μακεδονικές μειονότητες’ που ζούν στις γειτονικές χώρες”. Ο συντάκτης δεν αναλύει τον ορισμό “προπαγανδιστική” που ο ίδιος, με τη μορφή σχολίου, παραθέτει, δεν δίνει καμιά ουσιαστική πληροφορία σχετικά με το περιεχόμενο του αφιερώματος της “Νόβα Μακεντόνια” (ίσως γιατί και ο ίδιος το αγνοεί, βλ. “οι ερωτώμενοι φέρονται να δηλώνουν” ) ή σχετικά με τη ραδιοφωνική εκπομπή, αποφεύγοντας, παράλληλα, επιμελώς, να κατονομάσει τις πηγές του, ή έστω να δώσει κάποια έμμεσα στοιχεία. Το αποτέλεσμα είναι να αναπαράγει ένα γνώριμο, από το παρελθόν, ξενοφοβικό λόγο, αποσκοπώντας στη δημιουργία εντυπώσεων.

Σε ό,τι αφορά τους λαθρομετανάστες που ζούν και εργάζονται στην Ελλάδα, οι συσχετισμοί της ύπαρξής τους στον ελλαδικό χώρο με την αύξηση της εγκληματικότητας επαναλαμβάνονται για πολλοστή φορά. Οι δηλώσεις του διοικητή Ασφάλειας Αττικής, κ. Παπαφίλη, είναι ιδιαίτερα ενδεικτικές: “ Αυτό που βλέπουμε όμως, είναι ότι τα περισσότερα εγκλήματα διαπράττονται από αλλοδαπούς. Το αμιγές ελληνικό έγκλημα μειώνεται, ενώ αυξάνονται οι αλλοδαποί δράστες” (ΑΠ. 2/11). “Σύμφωνα με τα στοιχεία της Αστυνομίας, μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 97. Φαίνεται καθαρά η αύξηση της εγκληματικότητας, που έχει ως δράστες αλλοδαπούς και κυρίως Αλβανούς” ( Ν. 1/12). Η παραπάνω εκτίμηση υιοθετείται και από το αναγνωστικό κοινό: “Στην αύξηση της εγκληματικότητας είναι γεγονός ότι συνέβαλαν και οι χιλιάδες αλλοδαποί που πέρασαν στην Ελλάδα την τελευταία επταετία” [επιστολή Σ. Τζοβλά, Ε.Τ. (27/11)].

Σχετικά με τους αντιρρησίες συνείδησης, επαναλαμβάνονται κατά καιρούς, τα γνώριμα αρνητικά στερεότυπα. Κατά πάγιο, τρόπο το θέμα συσχετίζεται και με τα ελληνοτουρκικά προβλήματα: “Νομιμοποιούνται οι πάσης φύσεως ‘φυγόστρατοι’ του παρελθόντος, οι οποίοι, εκτός του ότι απαλλάσσονται των ποινικών ευθυνών τους, δεν υπηρετούν και ουσιαστική θητεία. Καθιερώνεται η λεγόμενη ‘εναλλακτική θητεία’ αντιρρησιών συνειδήσεως εκτός στρατεύματος, αφού οι αρμόδιοι δεν αντελήφθησαν ότι, σε μια χώρα που απειλείται μόνιμα με αφανισμό, αυτοί οι κύριοι δεν έχουν θέση” (Α.Τ. 19/11).

Αλβανία και Αλβανοί

Ελάχιστα αυτό το μήνα τα σχόλια για τη γείτονα χώρα Αλβανία. Οι σχέσεις Ελλάδας - Αλβανίας, κατά γενική ομολογία, εκτιμάται ότι βρίσκονται σε σωστό δρόμο, καλύτερες και ειλικρινέστερες από ποτέ. Ιδιαίτερα θετικά σχολιάζεται η επαφή που είχαν, στα πλαίσια της Διάσκεψης της Κρήτης, ο Αλβανός πρωθυπουργός, Φ. Νάνο με τον πρόεδρο της Σερβίας, Σ. Μιλόσεβιτς. “Έλιωσε μετά από πενήντα χρόνια ο πάγος Τιράνων - Βελιγραδίου” (Κ. 4/11).

Βουλγαρία και Βούλγαροι

Με ικανοποίηση η ΕΞ. (21/11) σημειώνει: “Από Έλληνες το 10% των επενδύσεων στη Βουλγαρία”.

Μακεδονία και Μακεδόνες

Αν και το ζήτημα της ονομασίας υποβαθμίζεται, τελευταία, αρκετά, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, ωστόσο αναγνωρίζεται ως το κύριο αγκάθι στις σχέσεις των δυο χωρών, προκαλώντας, συχνά, τη μήνη και τα αρνητικά σχόλια σημαντικής μερίδας του τύπου. Το όλο θέμα συσχετίζεται με τις εκατέρωθεν μειονότητες, την ύπαρξη των οποίων, αρνούνται να αναγνωρίσουν και οι δυο πλευρές. “Απίστευτο! Ακόμη και ο Γκλιγκόροφ, ο ετοιμόρροπος, ο υπό κατάρρευση Κ. Γκλιγκόροφ, όπως τον είδαμε στη διάσκεψη της Κρήτης, ήρθε και επί ελληνικού εδάφους ως φιλοξενούμενος, απείλησε με πόλεμο σε περίπτωση που η Ελλάδα δεν δεχτεί την ονομασία ‘Μακεδονία’ για τα Σκόπια (…) Να δούμε τώρα ποιος άλλος έχει σειρά να μας απειλήσει. Ποιος Βαλκάνιος ή τριτοκοσμικός” (ΑΠ. 7/11). “Το ετερόκλητο κράτος των Σκοπίων δεν προκαλεί μόνο την ιστορική πραγματικότητα και την αλήθεια. Έχει σήμερα επιβάλλει πρωτοφανή τρομοκρατία στην ανυπεράσπιστη ελληνική εθνότητα που διαβιεί στις περιοχές αυτές” (Eλ. 2/1197, δήλωση Σ. Αναστασάκου, βουλ. ΠΑΣΟΚ).

Επιπλέον, το ζήτημα της ονομασίας αντιμετωπίζεται και ως αποτέλεσμα αναγκαίων εσωτερικών ισορροπιών της χώρας, λόγω της ανυπαρξίας εθνικής ομοιογένειας. “Μοναδική ορατή διέξοδος για την ηγεσία των Σκοπίων είναι η αναβάθμιση της ιδεολογίας του ψευδο - μακεδονισμού, δηλαδή του μόνου παράγοντα που λειτουργεί ενοποιητικά στις εθνοτικές ομάδες της Π.Γ.Δ.Μ.. Και ως γνωστόν, για να έχει αποτελεσματικότητα ο ψευτο - μακεδονισμός πρέπει να στρέφεται κατά της Ελλάδας, η οποία σύντομα θα υποστεί νέο κύκλο αδιαλλαξίας των Σκοπίων. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, τα Σκόπια έχουν ήδη ανακινήσει στο διπλωματικό παρασκήνιο, τη φιλολογία περί ‘μακεδονικής μειονότητας’ στην Ελλάδα. Για να μην κατηγορηθούν δε για παραβίαση της ‘Ενδιάμεσης Συμφωνίας’ του 1995, χρησιμοποιούν τη βιτρίνα κάποιων - υποτιθέμενων - μη κυβερνητικών οργανώσεων που διακινούν, ανά την Ευρώπη, τη γνωστή προπαγάνδα ‘περί Μακεδόνων του Αιγαίου’” (Ε.Τ. 23/11).

Δεν λείπουν και οι ακραίες θέσεις ορισμένων που θα επιθυμούσαν διαφορετική διευθέτηση των προβλημάτων μας με το γειτονικό, ακατονόμαστο, κρατίδιο. “Αντί να πούνε [οι Η.Π.Α.] ‘τη διαλύσαμε που τη διαλύσαμε τη Γιουγκοσλαβία, πάρτε κι εσείς το ελληνικό κομμάτι που σας ανήκει’, όλα εκεί γύρω στο Μοναστήρι Ελλάδα μυρίζουν, στοιχειώδη ιστορία του δημοτικού να ήξεραν, τα ζώα, θα μας το έδιναν, τουλάχιστον να μας αποκαταστήσουν για τα τόσα κακά που μας κάνανε” (Α.Τ. 12/11).

Στον αντίποδα των παραπάνω, ρεαλιστικότερες προσεγγίσεις που αναγνωρίζουν και το μερίδιο ευθύνης της πολιτικής αδιαλλαξίας και εθνικιστικής υστερίας των προηγούμενων ετών. “Ποιος νοιάζεται αν ο Γκλιγκόροφ πέτυχε τη διεθνή αναγνώριση της χώρας του; Το σημαντικό είναι ότι εμείς δεν την αναγνωρίζουμε με το όνομά της… Με τον εγκλωβισμό μας σε αυτή τη λογική όμως, είναι αδύνατο να κατανοήσουμε το διεθνές περιβάλλον, μια αδυναμία που πληρώσαμε ακριβά στην περίπτωση των Σκοπίων. Πόσο μάλλον να εντοπίσουμε τα πραγματικά αίτια του αδιεξόδου στο οποίο οδηγούμεθα. Να αποφύγουμε την εκ νέου αυτοπαγίδευσή μας στις σειρήνες του απομονωτικού μεγαλοϊδεατισμού, όπου μας σπρώχνουν μύθοι,φοβίες και ταμπού” (ΕΛ. 24/11).

Ρουμανία και Ρουμάνοι

“Προς γενική έκπληξη, τις ισχυρότερες αντιδράσεις εμφάνισε η ρουμανική αντιπροσωπεία που δεν ήθελε και κατ΄αρχήν ούτε κοινό ανακοινωθέν, με αποτέλεσμα να υπάρξει ιδιαίτερη και οργισμένη συνάντηση του Θ. Πάγκαλου με τον Ρουμάνο πρωθυπουργό και τον υπ. Εξωτερικών” (ΕΛ. 5/11). Το παραπάνω σχόλιο αντικατοπτρίζει, με τον ενδεικτικότερο τρόπο, την έκπληξη, αλλά και πικρία του ελληνικού τύπου για τη στάση που τήρησε η Ρουμανία στη Διαβαλκανική Συνδιάσκεψη της Κρήτης.

Μέσα σε αυτό το αρνητικό κλίμα, δεν εκπλήσσει η ύπαρξη σχολίων όπως αυτό που ακολουθεί: “Και η Ρουμανία είναι μακριά μεν, ανακατασκευάζει δε, αλύτρωτες εθνικές μειονότητες” γύρω μας και μέσα μας επικαλούμενη ακόμη μια φορά εμάς τους βλαχόφωνους Έλληνες!…” (Α.Τ. 3/12).

Σερβία και Σέρβοι

Ελάχιστα τα δημοσιεύματα γύρω από τη Σερβία αυτό το μήνα. Τα περισσότερα αναλώνονται στις συνομιλίες Νάνο - Μιλόσεβιτς στην Κρήτη.

Τουρκία και Τούρκοι.

Η συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού, Κ. Σημίτη, με τον Τούρκο ομόλογό του, Μ. Γιλμάζ, στα πλαίσια της Διαβαλκανικής Συνδιάσκεψης στην Κρήτη, μονοπωλεί το ενδιαφέρον του ελληνικού τύπου αυτό το μήνα. Η συνάντηση, αυτή καθ’αυτή, όπως άλλωστε και το πλαίσιο συζήτησης αντιμετωπίζονται με ανάμεικτα συναισθήματα. Και σε αυτή την περίπτωση, το πρίσμα, μέσα από το οποίο καλύπτεται το γεγονός, καθορίζεται με βάση την πολιτική γραμμή της κάθε εφημερίδας. Ο συμπολιτευόμενος τύπος χαιρετίζει την προσπάθεια, θεωρώντας την, το λιγότερο, ένα πρώτο βήμα για τη βελτίωση του πολιτικού κλίματος, ύστερα από την αποτυχία των συνομιλιών στη Νέα Υόρκη, σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών. “(…) η συνάντηση ανάμεσα στους κ. κ. Σημίτη και Γιλμάζ είχε σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, πολύ μεγαλύτερη σημασία από εκείνη που επισήμως και δημοσίως αποδόθηκε” (ΕΞ. 5/11). Αντίθετα ο αντιπολιτευόμενος τύπος αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό και δυσπιστία το όλο εγχείρημα, κατηγορώντας την κυβέρνηση για ενδοτική εξωτερική πολιτική που απλά υποτάσσεται στις επιταγές των Η.Π.Α. και της προστατευόμενής τους Τουρκίας. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός της Τουρκίας προβάλλεται αρνητικά, ως φερέφωνο του στρατιωτικού κατεστημένου της χώρας του, δέσμιος των εσωτερικών προβλημάτων και των αλληλοσυγκρουόμενων ταυτοτήτων της Τουρκίας. “Ήταν ένα πολιτισμένο ναυάγιο. Απλώς συμφώνησαν να διαφωνούν αλλά με πολιτισμένο τρόπο. Δηλαδή ακριβώς ό,τι είχαμε προβλέψει” (Ε.Τ. 4/12). “Οι Τούρκοι στρατηγοί, στέλνοντας στην Κρήτη τον υποτακτικό τους πρωθυπουργεύοντα πολιτικό, όχι μόνο του γέμισαν τις τσέπες με σημειώσεις για το τι έπρεπε να πει και κυρίως τι να μην πει στον κ. Σημίτη, αλλά παράλληλα, έδωσαν και μια εικόνα θράσους, αλόγιστης επίδειξης δύναμης και πάνω απ’ όλα προσέβαλαν το κύρος της Διαβαλκανικής με τα αεροπλάνα τους, θυμίζοντας ή και διαδηλώνοντας προς όλες τις ενδοβαλκανικές αντιπροσωπείες, πως τα όπλα και μάλιστα αυτά της Τουρκίας, είναι ο καθοριστικός παράγοντας σ’ όλη την περιοχή!” (ΕΘ. 4/12). “Η κατάσταση ομηρίας στην οποία έχει περιέλθει ο πρωθυπουργός της Τουρκίας και η κυβέρνησή του, σημαίνει ότι ο κ. Γιλμάζ στηρίζεται ουσιαστικά όχι στις ψήφους του κόμματός του και των δυο άλλων κομμάτων που συμμετείχαν στον κυβερνητικό συνασπισμό, αλλά στις λόγχες των στρατιωτικών. Και συνεπώς δεν είναι ελεύθερος να χαράσσει, όπως αυτός νομίζει την εξωτερική πολιτική της χώρας του” (ΑΠ. 5/11).

Ο τρόπος που η Τουρκία χειρίζεται το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και η στάση που τηρεί απέναντι στις μειονότητές της ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τον ελληνικό τύπο, όχι απλά και μόνο, στη βάση των αρχών του ανθρωπισμού, αλλά και με σαφή πρόθεση να καταδειχτεί το αντιδημοκρατικό και βάρβαρο πρόσωπο της χώρας. “Την Κυριακή γίνεται στην Τουρκία επίσημη απογραφή. Και η τουρκική κυβέρνηση προβάλλει ως ‘δημοκρατική επιλογή’ το γεγονός ότι δεν πρόκειται να καταγραφούν και τα στοιχεία θρησκεύματος και εθνικότητας των πολιτών της. Ενώ ο πραγματικός λόγος είναι άλλος. Ότι τους θέλει όλους ‘Τούρκους’. Και τους Κούρδους. Και τους ελάχιστους πλέον Έλληνες, και τους Αρμένιους, τους Εβραίους κ.λ.π. Εμείς θέλουμε να τους… διαχωρίζουμε τους δικούς μας πολίτες, ακόμη κι αν έχουν την τιμή να έχουν κρατήσει με πείσμα την ελληνικότητά τους, μέσα σε συνθήκες τρόμου” (Α.Τ. 25/11). Οι συγκρίσεις, έμμεσες ή άμεσες, με την Ελλάδα στοχεύουν στη “νομιμοποίηση” και περαιτέρω, ενδυνάμωση της ήδη υπάρχουσας αρνητικής εικόνας. Πολλές φορές, η κατάσταση παρουσιάζεται εντελώς μεροληπτικά, σχεδόν “στουρθοκαμηλικά”. Η έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής Ελσίνκι (Ι.Η.F.) προβάλλεται, κατά τέτοιον τρόπο που ο αναγνώστης (και δικαίως) σχηματίζει την εντύπωση ότι η έκθεση αφορά μόνο την Τουρκία και όχι άλλα κράτη, μεταξύ αυτών και η ίδια η Ελλάδα.

Όταν, μάλιστα, το ζήτημα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία τίθεται από παράγοντες του εξωτερικού (πολιτικούς, δημοσιογράφους, ανθρώπους του πνεύματος) ο ελληνικός τύπος αναπαράγει τα αρνητικά σχόλια, σε βάρος της Τουρκίας, προκειμένου να νομιμοποιήσει αλλά και να ενδυναμώσει τη δική του, αρνητική και πολλές φορές, προκατειλημμένη στάση απέναντι στη γείτονα χώρα. Με αυτό τον τρόπο, από τη μια απενοχοποιείται ο ελληνικός τύπος ενώ, από την άλλη, ισχυροποιούνται τα ήδη υπάρχοντα στερεότυπα. “Η Τουρκία, μια χώρα - βρικόλακας, που έχει πιεί το αίμα των άλλων εθνών και φυλών επί 700 χρόνια, είναι ανάμεσα στις εκτός νόμου χώρες της Υφηλίου που θα πρέπει να εξαφανιστούν από το χάρτη της Υδρογείου” [Έκθεση του Φόρουμ Μελετών του Ο.Η.Ε, George Thomas Courian, Ε.Τ. (14/11)]. “Οι εφημερίδες “Het Parool" και "VRC Hendelsblad" ανέφεραν χαρακτηριστικά σε άρθρα τους ότι η Τουρκική κυβέρνηση και η Αστυνομία έχουν δυο μέτρα και σταθμά, απελευθερώνοντας μέλη συμμοριών και συλλαμβάνοντας αγωνιστές αριστερών αποχρώσεων” (Α.Τ. 5/11). “Ο Γιλμάζ πρόσθεσε ότι βελτιώθηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα του, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα βασανιστήρια, επιτέθηκε χθες στην Τουρκία για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χθες, όμως, ο πρόεδρος του Κακουργιοδικείου στην πόλη Αφιόν, όπου δικάζονται 11 αστυνομικοί για βασανιστήρια, παραιτήθηκε καταγγέλλοντας πιέσεις που δεν τον αφήνουν να χειριστεί σωστά την υπόθεση” (ΕΛ. 7/11). “Σαν να μην είχαν ποτέ υπάρξει οι συμμορίες, σαν να εξαφανίστηκαν οι καταγγελίες ότι οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι, σα να μην υπήρχε στην Τουρκία κανένας περιορισμός στην Τουρκία κανένας περιορισμός στην ελευθερία της έκφρασης, να μην υπήρχε το κουρδικό ή να μην χρειάζονταν δομικά μέτρα για να μειωθεί ο πληθωρισμός. Είναι σαν να μην υπήρχαν οι τουρκοελληνικές διενέξεις και σαν να επιθυμούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση να σκεφτεί την Τουρκία ως μέλος της. Η περιγραφή για την πολιτική ατμόσφαιρα στην Τουρκία επί των ημερών του Μεσούτ Γιλμάζ ανήκει στον πολιτικό αναλυτή Ισμέτ Μπερκάν και δημοσιεύεται στους ‘“Φαϊνάνσιαλ Τάιμς”’, που διαπιστώνουν ότι στην Τουρκία ‘το κράτος εν κράτει επιζεί του σκανδάλου της Σουσουρλούκ”’ (Ε.Τ. 5/12). Ανάλογους σκοπούς υπηρετεί και η προβολή όλων των αρνητικών εικόνων και σχολίων, που “εκ των έσω”, στηλιτεύουν την πρακτική που ακολουθεί η Τουρκία στα ανθρώπινα δικαιώματα. “Αύξηση των κρουσμάτων παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διαπιστώνει η Τουρκική Ένωση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων” (Α.Τ. 21/11).

Ακόμη και το ζήτημα της παραπομπής σε δίκη του πρώην πρωθυπουργού της χώρας, Ν. Ερμπακάν, επιστρατεύεται από τον ελληνικό τύπο, προκειμένου να καταδειχτεί η έλλειψη ανοχής, πολυφωνίας, συνεπώς και, δημοκρατίας στη χώρα. “Η Τουρκία δεν είναι όμως δημοκρατία. Και η εξελισσόμενη δίκη στο κατ’ όνομα, Συνταγματικό Δικαστήριό της για την απαγόρευση του κόμματος της Ευημερίας δεν είναι παρά μια δικτατορική φάρσα” (Κ. 19/11). “Στο διαρκές στρατιωτικό πραξικόπημα το οποίο η Τουρκία επιμένει να αποκαλεί ‘Δημοκρατία και η Δύση έτσι να το αποδέχεται, άνοιξε χθες ένα νέο κεφάλαιο αυθαιρεσίας: άρχισε στο Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας η συζήτηση επί της αιτήσεως του Γενικού Εισαγγελέως της χώρας να κηρυχθεί παράνομο το ισλαμιστικό κόμμα Ευημερίας του πρώην πρωθυπουργού κ. Ν. Ερμπακάν” (Κ. 11/11).

Πέρα από το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τονίζονται ιδιαίτερα, τα προβλήματα ταυτότητας της χώρας αλλά και η αδυναμία του πολιτικού κατεστημένου να λειτουργήσει στα πλαίσια μιας “πραγματικής” και όχι, “κατ’ επίφαση” δημοκρατίας. Αυτή η εικόνα της Τουρκίας νομιμοποιεί στη συνείδηση του αναγνωστικού κοινού, όχι μόνο τη “δικαιολογημένη” άρνηση για διάλογο, αλλά και την καλλιέργεια συνδρόμων ανωτερότητας απέναντι στην επιθετική και αλλόδοξη γείτονα χώρα. Και για να το πούμε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται, περιθώρια ουσιαστικού διαλόγου με την Τουρκία δεν υπάρχουν όσο η χώρα αυτή θα παραπαίει ανάμεσα στον ισλαμισμό, στη στρατοκρατορική διατήρηση του κεμαλισμού και σ’ έναν ευρωπαϊκό προσανατολισμό, που ασχέτως των όποιων διακηρύξεων ούτε οι ισλαμιστές τον θέλουν, ούτε οι στρατοκράτες τον επιθυμούν. Εκτός πια κι αν φαντάζεται κανείς ότι ο σημερινός ή όποιος αυριανός Καρανταγί θα ήταν ποτέ διατεθειμένος να απαρνηθεί την εξουσία που έχει και να μεταβληθεί σε ένα δυτικού τύπου επιτελάρχη, που θα στέκεται σούζα μπροστά στον υπουργό Άμυνας, αντί να τον καλεί και να του ανακοινώνει τις αποφάσεις του” (ΕΘ. 5/11). “…δυο αδιάλλακτα στρατόπεδα που υποχρεώνουν την Άγκυρα να πορεύεται στους δαιδαλώδεις δρόμους των εσωτερικών συγκρούσεων, να ακροβατεί ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, στη διαμάχη μεταξύ στρατού και πολιτικού κατεστημένου, στη δημοκρατία και τη δικτατορία, στο ισλάμ και το κοσμικό κράτος, στην καθυστέρηση και την πρόοδο, στην κρατική οικονομία και την ελεύθερη αγορά, στην αδιαλλαξία και την ανεκτικότητα αν και η εξωτερική της πολιτική διέπεται από τη συνέπεια στις αρχές του τουρκικού εθνικισμού” (ΕΛ. 2/11).

Με βάση όλα τα παραπάνω, είναι εύκολο να εξηγήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο, οι Έλληνες διαμορφώνουν εικόνες και απόψεις για τους Τούρκους. “Μήπως γιατί ένα μεγάλο μέρος των Τούρκων είναι σοβινιστές και ανθέλληνες; Όχι βέβαια, απλώς είναι πονηρότεροι, γιατί έχουν κατανοήσει ότι η Τουρκία γίνεται ισχυρότερη και άρα απειλητικότερη, όταν έχει συμμαχίες στη δύση (…) Τι σημασία έχει λοιπόν αν στα δεκάδες εκατομμύρια τούρκων υπάρχει, έστω ένα εκατομμύριο που είναι πραγματικά διεθνιστές; Πού ήταν εκείνοι όταν αφηνιασμένα πλήθη τουρκικού λαού τρομοκρατούσαν τους Έλληνες και λεηλατούσαν τις περιουσίες τους; Πού είναι εκείνοι τώρα;” [επιστολή Μ. Κασκάνη, μαθητή Λυκείου, Κ. (25/11)]. Τα αρνητικά στερεότυπα δεν κατέχουν το “συνειδησιακό μονοπώλιο”, απλά και μόνο, των Ελλήνων πολιτών. Μεγάλη μερίδα δημοσιογράφων, πανεπιστημιακών, καλλιτεχνών και πολιτικών, που λειτουργούν και ως διαμορφωτές γνώμης, μοιράζονται, πολλές φορές, δημόσια τις αρνητικές προκαταλήψεις τους για την Τουρκία. ‘“Γενοκτονίες συντελούνται και σήμερα. Και μάλιστα πολύ κοντά στην Ελλάδα. Και ο πολιτισμένος κόσμος κάνει ότι δεν τις βλέπει και ότι δεν τις ακούει. Η σιωπή πολλές φορές είναι συνενοχή”’ [Θ. Πάγκαλος, Ε.Τ. (24/11)]. “Να ζητήσουν [οι Η.Π.Α.] συγγνώμη για την Τουρκία που την έκαναν υπερδύναμη, τους ξεβράκωτους, τους βάρβαρους, τους φονιάδες, που τους διόρισαν χωροφύλακες της περιοχής να μας κάνουν τη ‘νταντά’, σα δεν ντρέπονται…” (Α.Τ. 12/11). “Η Τουρκία είναι μια ασιατική δύναμη που δεν σέβεται τη διεθνή νομιμότητα, δρα επιθετικά εις βάρος χωρών με τις οποίες συνορεύει, έχει ένα στρατοκρατορικό και αντιδημοκρατικό καθεστώς, καταπιέζει τη μεγάλη κουρδική μειονότητα” (Ε.Τ. 20/11). “Να ζητήσουν [οι Η.Π.Α.] συγγνώμη για την Τουρκία που την έκαναν υπερδύναμη, τους ξεβράκωτους, τους βάρβαρους, τους φονιάδες, που τους διόρισαν χωροφύλακες της περιοχής να μας κάνουν τη ‘νταντά’, σα δεν ντρέπονται…” (Α.Τ. 12/11). “Η Τουρκία είναι μια ασιατική δύναμη που δεν σέβεται τη διεθνή νομιμότητα, δρα επιθετικά εις βάρος χωρών με τις οποίες συνορεύει, έχει ένα στρατοκρατορικό και αντιδημοκρατικό καθεστώς, καταπιέζει τη μεγάλη κουρδική μειονότητα” (Ε.Τ. 20/11). Εύλογα, λοιπόν, συμπεραίνει κανείς γιατί “η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων (80%) είναι αντίθετη σε ενδεχόμενη ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ μόνο ένας έλληνας στους δέκα υποστηρίζει την προοπτική αυτή” (Ε.Τ. 28/11).

“Το πρόβλημα δεν είναι ότι 2-3 εκατοντάδες φασιστοειδή όρμησαν να δείρουν Έλληνες και Τούρκους που συμμετείχαν στην εκδήλωση ‘Βενιζέλος - Ατατούρκ’, στη Θεσσαλονίκη. Τη δουλειά τους έκαναν αυτοί. Το πρόβλημα είναι ότι οι αρχές δεν έκαναν τη δουλειά τους και δεν μπόρεσαν να προστατεύσουν το συνέδριο. Το πρόβλημα είναι ότι το κλίμα για τα επεισόδια το είχαν προετοιμάσει ο μητροπολίτης Παντελεήμων, ο βουλευτής Παπαθεμελής, ο δήμαρχος Κοσμόπουλος καταδικάζοντας ρητά τη διεξαγωγή του συνεδρίου στη Θεσσαλονίκη”. (…) “Το πρόβλημα είναι ότι ο κ. Κοτς, που ήταν μεταξύ αυτών στους οποίους επιτέθηκαν οι ‘πατριώτες’, είχε δηλώσει ‘ντρέπομαι που είμαι Τούρκος’ όταν ελάχιστοι διαδηλωτές μας είχαν αποδοκιμάσει, με τρόπο πολύ ηπιότερο, όταν βρισκόμασταν με τον Πατριάρχη στην Τραπεζούντα. Κανένας Έλληνας επίσημος όμως δεν βγήκε να πει ότι ντρέπεται για τα επεισόδια - εγώ ντρέπομαι και γι αυτό” (Β. 2/11). ‘“Οι Τούρκοι έχουν τα καλύτερα αισθήματα για τους Έλληνες. Νομίζω ότι οι πολιτικοί και από τις δυο πλευρές του Αιγαίου, όταν αντιμετωπίζουν εσωτερικά προβλήματα ‘ανακαλύπτουν’ έναν εξωτερικό εχθρό’’’ [Ομέρ Καβούρ, σκηνοθέτης, Κ. (25/11)]. Αν και τα επεισόδια στη Θεσσαλονίκη, στα πλαίσια συνάντησης Ελλήνων και Τούρκων στη Θεσσαλονίκη, καταδικάζονται από το σύνολο του τύπου, ωστόσο, δεν κρύβεται από αρκετούς, η δυσφορία τους για το γεγονός της συνάντησης, αυτής καθ’ αυτής. “Αγνοούν την ιστορία πολύ επικίνδυνα όσοι Έλληνες επιχειρηματίες ‘προοδευτικοί’ μας προεξοφλούν σίγουρα κέρδη φιλίας με την αφελή (μόνον;) κερδοσκοπική ελληνοτουρκική επιχείρηση ‘Βενιζέλος - Κεμάλ’, εφόσον είναι βέβαιο ότι και στις καλύτερες ώρες τους ο Κεμάλ ‘έκλεβε’ φανερά τον Έλληνα συνέταιρό του στην ελληνική Θράκη τουλάχιστον” (Α.Τ. 27/11).

Συντομογραφίες εφημερίδων: