ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1996

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Έντονες αντιδράσεις για την έκθεση “Ημιτελής Ειρήνη”. Αντιδράσεις και για τα σενάρια επαναπατρισμού των πολιτικών προσφύγων του εμφυλίου. Εκδηλώσεις αντισημιτισμού στην ελληνική βουλή, υπόθεση Ροζάκη. Αλβανοί, υπαίτιοι για όλα τα δεινά της ελληνικής πραγματικότητας. Θετικά σχόλια για τις σχέσεις Ελλάδας Βουλγαρίας, αλλά και εικόνες φτώχειας και εξαθλίωσης. Σημασία στην προώθηση των οικονομικών σχέσεων με τη Μακεδονία. Το όνομα παραμένει πάντα στο προσκήνιο. Θετικός ο απόηχος των εκλογών στη Ρουμανία. Λιγοστά τα θετικά σχόλια για το Μιλόσεβιτς. Εξαιρέσεις κι όχι ο παλιός κανόνας. Αργεί η απομυθοποίηση Κάρατζιτς. Εκτενής αναφορά στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία.

Εσωτερικές Μειονότητες

Αυτό το μήνα δόθηκε στη δημοσιότητα η έκθεση με τίτλο “Ημιτελής Ειρήνη” που συντάχθηκε από τη “Διεθνή Επιτροπή για τα Βαλκάνια” που δημιούργησαν κυρίως το αμερικανικό Ιδρυμα Κάρνεγκι και το Ινστιτούτο Ασπεν (παράρτημα Βερολίνου). Η έκθεση χαρακτηρίστηκε από την κυβέρνηση ως “κακόπιστη” (Κ.&ΕΘ.&ΑΠ. 7/11) ενώ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Δ. Ρέππας εξέφρασε τη διαφωνία αλλά και τη “σοβαρότατη ένστασή [του] στο περιεχόμενο (...) γιατί τέτοιου είδους εκθέσεις, τελικώς, βάζουν δυναμίτιδα αντί να διευκολύνουν την επικοινωνία και τη συνεννόηση μεταξύ των λαών της περιοχής και τη συνεργασία των λαών” (Κ. 7/11). Η έκθεση αντιμετωπίστηκε αρνητικά από το σύνολο του ελληνικού τύπου και χαρακτηρίστηκε ως “ύποπτη” (ΑΠ. 6/11), “ανθελληνική” (ΑΠ., ΕΘ. 5/11) αλλά και “πρόταση - φωτιά για τις μειονότητες” (Ε.Τ. 5/11). Το σκεπτικό για αυτού του είδους την υποδοχή βασίζεται στο γεγονός ότι στην έκθεση γίνεται λόγος για δύο “θέματα ταμπού”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Α.Τ. (6/11): τη μη αναγνώριση μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα και την άρνηση του δικαιώματος των Μουσουλμάνων της Ελλάδας να αυτοπροσδιορίζονται ως Τούρκοι. “Τούρκους και Μακεδόνες βλέπουν οι Αμερικανοί” (Ε.Τ. 5/11). Η Κ. (8/11) εκτιμά ότι με αυτό τον τρόπο “οι ‘Μεγάλοι’ αποκτούν τη δυνατότητα ‘παρεμβάσεων’ και ‘ελέγχων’ στα Βαλκάνια, στην περιοχή που θέλουν να οδηγήσουν σε μια ‘δεύτερη κατηγορία’ χωρών της Ευρωπαϊκής Ηπείρου. Τα ‘μειονοτικά’ ζητήματα προσφέρονται ωραιότατα στους σχεδιαστές της ‘νέας τάξης’, στην πρόθεσή τους να ‘χειριστούν’ τα Βαλκάνια ως μία ‘μπανάλ’ πάσχουσα περιοχή, που δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ακριβώς ‘Ευρώπη’...”. Το γεγονός ότι η συνέντευξη για την παρουσίαση του βιβλίου έγινε στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με προεδρεύοντα τον επίτροπο Βαν ντεν Μπρουκ είχε ως αποτέλεσμα να παρουσιαστεί το βιβλίο ως το“Σκάνδαλο Βρυξελών” (ΕΘ.6/11), και ο ελληνικός τύπος να υποστηρίζει ότι “η Κομισιόν ‘υιοθετεί’ την ανθελληνική έκθεση” (ΕΘ. 5/11), γεγονός που διαψεύδει με δηλώσεις του ο Ελληνας επίτροπος κ. Χρ. Παπουτσής λέγοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε λάβει γνώση του περιεχομένου αυτής της έκθεσης. (ΕΘ. 6/11). Παράλληλα, ο Βαν ντεν Μπρουκ χαρακτηρίζεται “προβοκάτορας” (Ν. 6/11) και “φερέφωνο των Τούρκων” (Α.Τ. 6/11) γιατί “επιχείρησε να θέσει υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ενωσης προκλητική έκθεση -αμερικανικών συμφερόντων - που μιλάει για την ύπαρξη ‘τουρκικής και μακεδονικής’ μειονότητας στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι τα δικαιώματα των δύο αυτών μειονοτήτων δεν αναγνωρίζονται από τις ελληνικές αρχές” (Ν. 6/11). Τέλος σε παραπολιτικό σχόλιο στον Ε.Τ. (6/11) αναφέρεται από το συντάκτη ότι “οι επίτροποι διαβάζουν ελληνικές εφημερίδες και ίσως άκουσαν τον Χαρίλαο [Φλωράκη, επίτιμο Πρόεδρο του ΚΚΕ] (...) που ζήτησε ‘να σταματήσουν οι διακρίσεις σε βάρος των Σλαβομακεδόνων’! Και ας λέει το ΥΠΕΞ ότι δεν υπάρχουν...”.

Οι δηλώσεις αυτές του Χ. Φλωράκη με τις οποίες ζητά “κατάργηση των διακρίσεων σε βάρος των Σλαβομακεδόνων και τον ελεύθερο επαναπατρισμό τους” (ΕΛ., Ν. 4/11) ανοίγουν ένα θέμα που θα απασχολήσει τον τύπο σε όλη τη διάρκεια του μήνα. Η είδηση ότι αναμένεται από την κυβέρνηση να κατατεθεί σύντομα στη Βουλή νομοθετικό διάταγμα που θα επιτρέψει τον ελεύθερο επαναπατρισμό πολιτικών προσφύγων που ζούν στη Μακεδονία (Κ. 9/11), καταρχήν προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις του βουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ κ. Στέλιου Παπαθεμελή, ο οποίος, σε δηλώσεις του αναφέρει ότι “αν αυτή η είδηση είναι ακριβής, αν υπάρχουν όντως τέτοιες σκέψεις στους αρμόδιους και τις υπηρεσίες, τότε πρόκειται κυριολεκτικά για ενέργεια εσχάτης ... μωρίας” ενώ σπεύδει να επισημάνει στον Υπουργό Εξωτερικών κ. Πάγκαλο ότι “η Ελλάδα θα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο η οποία θα κάνει εισαγωγή ... μειονότητας.” [(Α.Τ. 18/11), (ΕΘ.19/11)]. Παράλληλα αποκαλεί τα άτομα αυτά που ζούν στη Δημοκρατία της Μακεδονίας “ελληνογενείς γενίτσαρους που έχουν υποστεί εσωτερική και ψυχική εθνολογική μετάλλαξη” -εννοώντας ότι από Ελληνες που ήταν, έγιναν Μακεδόνες- οι οποίοι “έχοντας πια αποβάλει την ελληνική συνείδηση στρέφονται κατά της προηγούμενης πατρίδας τους δημιουργώντας οι ίδιοι τα προβλήματα”. Στην απάντησή του ο κ. Πάγκαλος αναφέρει πως δεν πρόκειται για μαζικό επαναπατρισμό και παράλληλα σαρκάζει τον κ. Παπαθεμελή λέγοντας ότι “δεν αντιλαμβάνεται την έννοια της εθνολογικής μετάλλαξης που ενδεχομένως να είναι φαινόμενο που θα μπορέσει να ερμηνεύσει ο υπουργός Υγείας ή Πολιτισμού, ίσως και ο Υπουργός Ερευνας και Τεχνολογίας” [(Κ. 22/11) βλέπε επίσης (Ε.Τ 22/1), (ΕΛ. 22/11), ΑΠ. (22/11)]. Στο πνεύμα τον δηλώσεων του κ. Παπαθεμελή κινήθηκαν και αρκετά δημοσιεύματα: “Ανοίγουν τα σύνορα στους πράκτορες!, (...) σε οργισμένους μισέλληνες και μίσθαρνα όργανα γειτονικών κρατών που ορέγονται ελληνικά εδάφη” (Α.Τ. 30/11) και “κάνουν Ελληνες τους Ανθέλληνες” (Α.Τ. 28/11). Στον αντίποδα το παραπολιτικό σχόλιο του Γ. Βότση στην Ελευθεροτυπία (27/11) “...κραυγαλέο δείγμα κοντόθωρων σκοπιμοτήτων, που υπηρέτησαν οι ηγέτες μας της τελευταίας εικοσαετίας, όταν έστερξαν να επιστρέψουν στις πατρογονικές εστίες όλοι οι πολιτικοί πρόσφυγες πλην Σλαβομακεδόνων και έτσι γεννήθηκαν πάθη και μίση ( ...) Μακάρι να βρεθούν κυβερνώντες γενναιόψυχοι, για να κλείσουν και την τελευταία πληγή του Εμφυλίου”, αλλά και το άρθρο του Σήφη Πολυμίλη στην ΕΛ (26/11): “Ο κοινωνικός και πολιτικός ρατσισμός δεν αφορά δυστυχώς μόνο κάποιους πολίτες (...) Σε συνδυασμό με την κατάλληλη δόση εθνικοπατριωτισμού, ανθεί κυριολεκτικά μεταξύ των πολιτικών μας ταγών (...) οι, με... γονιδιακό πιστοποιητικό γνησιότητας, καθαρόαιμοι Ελληναράδες (...) διαμορφώνουν συνειδήσεις και επηρεάζουν ευρύτατα κοινωνικά στρώματα, που έχουν εθιστεί στη δαιμονολογία και την κινδυνολογία” και αναφέρει κρούσματα “εθνικού ρατσισμού που προέρχονται από δύο πολιτικούς: Το “χριστιανο-σοσιαλιστή ορίτζιναλ εθνικοπατριώτη” κ. Παπαθεμελή αλλά και τον “εθνικόφρονα ρατσιστή” κ. Καρατζαφέρη για την υπόθεση Ροζάκη”.

Η υπόθεση αυτή αφορά τον Υφυπουργό Εξωτερικών, Χρήστο Ροζάκη, που φέρεται να έχει διπλό επίθετο Ροζενστάιν-Ροζάκης: η θεωρητική εβραϊκή προέλευση του πρώτου οδήγησε σε έξαρση αντισημιτισμού, που ξεκίνησε από το ακροδεξιό έντυπο “Στόχος” και πέρασε στον κύριο τύπο και τη Βουλή. “Ο μυστηριώδης καθηγητής Ροζάκης (...) φαίνεται ότι εκτός από διπλή ιδιότητα (σ.σ είναι και υφυπουργός Εξωτερικών) έχει και διπλό όνομα (...) Τελικά τι ακριβώς συμβαίνει; Και γιατί ο κ. καθηγητής σπεύδει να δικαιολογηθεί αποποιούμενος καταγωγή και θρησκεία; Του είπε κανείς ότι οι Εβραίοι αντιμετωπίζονται με προκατάληψη στην Ελλάδα; Ή αυτός το λέει στους ξένους;” (Ε.Τ. 6/11). Η απάντηση για τον αν οι Εβραίοι αντιμετωπίζονται με προκατάληψη στην Ελλάδα θα δοθεί λίγες μέρες αργότερα με πρωτοφανή ερώτηση που κατέθεσε στη Βουλή ο υπουργός της Ν.Δ. κ. Γ. Καρατζαφέρης: “Εξηγήσεις για το παρελθόν Ροζάκη” (Ε.Τ. 13/11) αλλά και “υπαινιγμοί για Ροζάκη” (Α.Τ. 13/11) Ο Γ. Καρατζαφέρης ρωτά τον Πρωθυπουργό αν “ο κ. Χ. Ροζάκης υφυπουργός Εξωτερικών, και ο κ. Ροζεστάϊν Ροζάκης Χρήστος είναι το ίδιο πρόσωπο;” και αν, στην περίπτωση που η απάντηση είναι θετική, “έχει ερευνηθεί το παρελθόν του κ. Ροζεστάιν και οι πιθανές του διασυνδέσεις και δεσμεύσεις με άλλες χώρες” (Ε.Τ.&Α.Τ.&ΑΠ. 13/11) [υπονοώντας ότι οι Εβραίοι έχουν παρόμοιες διασυνδέσεις]. Η υπόθεση στον κύριο τύπο ξεκίνησε μετά από πρόταση του κ. Ροζάκη για παράταση του Μορατόριουμ στην περιοχή του Αιγαίου. Μιαν άλλη εκδοχή προβάλλει ο Ηλ. Κατσούλης, καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στην ΕΛ. (29/11): “Η ερώτηση του κ. Γ. Καρατζαφέρη επιδιώκει την αναμόχλευση ιστορικών φόβων και θρησκευτικών - φυλετικών προκαταλήψεων, και την προσωποποίηση τους, τη μεταφορά τους δηλαδή από το κοινωνικό σώμα στην πολιτική. Επιπλέον στόχο έχει την προβολή εμποδίων στην προσπάθεια υλοποίησης μίας πολιτικής στο γεωγραφικό μας χώρο (...) που μπορεί να εξασφαλίσει για το μέλλον σταθερά ερείσματα πάνω στα οποία η Ελλάδα θα μπορούσε να στηρίξει μια πραγματική και επιτυχημένη πολιτική ειρήνης και ασφάλειας στη Μεσόγειο και τον ευρύτερο χώρο της νοτιοανατολικής Ευρώπης”. Σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου του Κέντρου Ισραηλιτικού Συμβουλίου, Νασίμ Μάις, (ΕΛ. 25/11) σημαντικότερη είναι “η έλλειψη αντιδράσεων από την αξιωματική αντιπολίτευση αλλά και από το ελληνικό Κοινοβούλιο [που] ασφαλώς προβληματίζουν σοβαρά τα μέλη της εβραϊκής κοινότητας”. Στο ίδιο άρθρο επισημαίνεται το γεγονός ότι, ούτε η ηγεσία του κόμματος του βουλευτή (της Νέας Δημοκρατίας) αντέδρασε στην ενέργεια αυτή, που καταδίκασαν ορισμένοι, μόνο, βουλευτές του κόμματος, και αυτοί, όπως αναφέρεται, όταν ερωτήθηκαν από την εφημερίδα.

Σχετικά με την εν ψυχρώ δολοφονία Τσιγγάνου από αστυνομικό, ο τίτλος που χρησιμοποίησαν όλες σχεδόν οι εφημερίδες για να περιγράψουν τις κινητοποιήσεις των Τσιγγάνων που ακολούθησαν το φόνο του ομοφύλου τους, Α. Μουράτη, στη Λιβαδειά, από τον τροχονόμο, Δ. Τρίμη, όταν, κατά τη διάρκεια ελέγχου, ο τελευταίος θεώρησε ότι το θύμα κινήθηκε απειλητικά, είναι ιδιαίτερα ενδεικτικός του κλίματος που δημιουργήθηκε: “Η οργή των Τσιγγάνων”. Το γεγονός, κυρίως εξαιτίας της ανθρωπιστικής του διάστασης αντιμετωπίστηκε θετικά από το σύνολο του τύπου που πρόβαλε τη θλίψη και την οργή των Ρομά (Τσιγγάνων) αλλά και το αίτημά τους να μην αντιμετωπίζονται ως πολίτες β’ κατηγορίας. [(ΑΠ.), (Ν.), (Ε.Τ.), (ΕΛ.) (Α.Τ.), (Κ. 22/11)]. Σε δηλώσεις του ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης κ. Γ. Ρωμαίος αναφέρει ότι “το θλιβερό γεγονός δεν πρέπει να εκληφθεί ως φαινόμενο βίας σε βάρος των Ελλήνων Αθιγγάνων” (ΕΛ., Ν. 23/11) ενώ ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου, στο ίδιο πνεύμα, συμπληρώνει ότι “...ίσως ο υπερβάλλων ζήλος ή η ευθύνη κάποιων οργάνων, τα οποία στην εκτέλεση του καθήκοντός τους επιδεικνύουν μια ιδιαίτερη ευαισθησία, προκαλούν ορισμένα γεγονότα όπως αυτό”. (Ν. 23/11). Αξιοσημείωτο θεωρείται το γεγονός ότι ορισμένες εφημερίδες πρόβαλλαν περισσότερο στους τίτλους τους τον -αδικαιολόγητο από τα υπάρχοντα στοιχεία- φόβο για εκδίκηση και βεντέτα των Τσιγγάνων: “Με βεντέτα απειλούν οι Τσιγγάνοι”, “ορκίστηκαν να πάρουν εκδίκηση για το φόβο του ομοφύλου τους” (ΑΠ. 23/11) και “τρόμος βεντέτας (...) που φοβούνται τώρα οι αρχές Ασφαλείας” (Ε.Τ. 23/11). Από άλλες, όμως, δόθηκε μεγαλύτερη σημασία στο γεγονός ότι “...υπάρχει μια, έστω, υποβόσκουσα τάση ρατσιστικής αντιμετώπισης (...) και Τσιγγάνοι, Αλβανοί, Πακιστανοί και κάθε λογής ‘περιθωριακοί’ κι απόκληροι είναι εξ ορισμού ύποπτοι, φέρουν ... κληρονομικά το γονίδιο της εγκληματικότητας” (ΕΛ. 22/11). Ενώ ο Κ. Ι. Αγγελόπουλος, από τις στήλες της Κ. (22/11), διερωτάται: “‘Νόμισε ότι κινήθηκε απειλητικώς εναντίον του’ ... Αραγε, αν ο ‘κινηθείς’ ήταν ένας άλλος Ελληνας πολίτης, μη-τσιγγάνος, η ‘κίνησή’ του θα προκαλούσε το θάνατό του; Οσο φοβισμένος και ανεκπαίδευτος και αν ήταν ο αστυνομικός;...”

Αλβανία και Αλβανοί

“Πάει, ήρθαν τα πάνω κάτω σε αυτό τον παλαβό τόπο. Μέχρι που αρχίσαμε να ληστεύουμε και τους ... Αλβανούς”. Το σχόλιο, αυτό, του Δ. Ρίζου στον Αδέσμευτο Τύπο (2/11) αποτελεί την μικρογραφία της αντιμετώπισης, από μέρους του ελληνικού τύπου, της είδησης ότι συμμορία ταξιτζήδων λήστευε Αλβανούς. “Οι ρόλοι όμως, μπορεί να αντιστραφούν ακόμα και όταν φαίνονται ξεκαθαρισμένοι” (ΕΘ. 1/11). “Οι ρακένδυτοι, ταλαίπωροι και φοβισμένοι Αλβανοί λαθρομετανάστες και τα λιγοστά χρήματα που εξοικονομούσαν, ήταν στο ‘στόχαστρο’ αδίστακτων οδηγών ταξί, οι οποίοι τους λήστευαν ακόμα και με ρόπαλα!!!” (Ε.Τ. 1/11). Ετσι, η στερεότυπη εικόνα του φτωχού και ταλαιπωρημένου Αλβανού μετανάστη που συνήθως αποτελεί το θύτη στις ειδήσεις των αστυνομικών δελτίων διατηρείται ακόμα και όταν βρίσκεται ο ίδιος στη θέση του θύματος.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι αυτό το μήνα απασχόλησε ευρέως τον τύπο το πρόβλημα των ναρκωτικών και η εξάπλωσή τους στη νεολαία. Στα αφιερώματα των εφημερίδων για το θέμα, υπήρχαν παράλληλα ειδήσεις που κατηγορούσαν Αλβανούς για εμπορία. “Αλβανοί πούλησαν χασίς σε αστυνομικό” (ΑΠ. 13/11). “Σπείρα Αλβανών” (ΑΠ. 12/11) αλλά και “πύλες της αλβανικής μαστούρας (...) μια και το αλβανικό χασίς διακινείται χοντρικώς μέσω της Ηπείρου” (Α.Τ. 13/11). Σχόλια όπως: “Αλβανοί πουλάνε ναρκωτικά στα παιδιά μας... Κι όμως κάποτε χάναμε από σοβαρές ‘ομάδες’” (Ε.Τ. 29/11) επηρεάζουν την κοινή γνώμη έτσι όπως εκφράζεται από τις στήλες αλληλογραφίας των εφημερίδων: “Ποιος θα μας σώσει, εμάς και τις περιουσίες μας από τη μάστιγα των Αλβανών λαθρομεταναστών;” διερωτάται σε επιστολή του ο Δ. Καρακατσάνης στην ΑΠ. (27/11) αλλά και ο Δ. Κατριβάνος στην ΕΛ. (14/11) αναφέρει ότι “υπάρχουν αρκετοί Ελληνες νεκροί από Αλβανούς μαχαιροβγάλτες”.

Αμεση σχέση με την εικόνα των Αλβανών και της Αλβανίας στον ελληνικό τύπο έχει η κατάσταση της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Δημοσίευμα στην ΑΠ. (1/11) του βουλευτή Ιωαννίνων Αν. Φούσα αναφέρει, με αφορμή τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών στην Αλβανία, ότι “... καθημερινά και βάσει σχεδίου αλλοιώνεται η δημογραφική σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού”. Σε κλίμα αλυτρωτισμού κινούνται και οι δηλώσεις του Προέδρου της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης κ. Μ. Εβερτ που καταγγέλλει την κυβέρνηση για “εγκατάλειψη του Ελληνισμού της Β. Ηπείρου” (ΑΠ. 19/11) ενώ “κάλεσε την κυβέρνηση να αναλάβει τις ευθύνες της πριν θρηνήσουμε ως έθνος άλλη μία χαμένη πατρίδα” (Ε.Τ. 19/11).

Βουλγαρία και Βούλγαροι

“Είμαστε οι καλύτεροι προμηθευτές της Βουλγαρίας” (ΕΘ. 21/11) και “μπορεί να υπάρχουν πολιτικές αλλαγές στη Βουλγαρία και πολλά προβλήματα αλλά οι ελληνοβουλγαρικές σχέσεις παραμένουν καλές” (ΕΘ. 21/11). Σε αυτό το πλαίσιο κινούνται τα σχόλια του τύπου για τις σχέσεις των δύο χωρών. Παράλληλα τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι τις χώρας προβάλλονται έντονα: “Περισσότερη πείνα και φτώχεια για τους Βουλγάρους” γράφουν τα Ν. (30/11) αναφερόμενα στους ρακοσυλλέκτες που σκαλίζουν τα σκουπίδια στις χωματερές της Σόφιας “με επιδέξιους ελιγμούς για να αποφύγουν τις μπουλντόζες”. “Τα σκουπίδια εξαφανίζονται πριν καλά καλά φτάσουν στη χωματερή. Τις νύχτες, οι σκουπιδοτενεκέδες στα καλά προάστια της βουλγαρικής πρωτεύουσας ‘λεηλατούνται από πεινασμένους κουρελήδες”. Συμπέρασμα: “Επτά χρόνια μετά την πτώση του κομουνιστικού καθεστώτος, οι φτωχοί δεν είναι οι μόνοι που περιμένουν να δουν κάποιο όφελος από τις μεταρρυθμίσεις”. Στο ίδιο πνεύμα, “πεθαίνουν βρέφη από πείνα” διακηρύσσει τίτλος της ΑΠ. (28/11). Φτώχεια και δυστυχία, αλλά και παρανομία που εισάγεται στην Ελλάδα. Δύο χαρακτηριστικά “χιουμοριστικά” σχόλια, υποτιμητικά για τους Βουλγάρους: “Ξεσηκώθηκε το παν μόλις οι Βουλγάρες ‘σερβιτόρες’ πιάστηκαν με 20.000 ύποπτα χάπια στα βόρεια σύνορά μας (...) Η φθήνια τρώει τον παρά και ο κόσμος αγοράζει. Παραδείγματος χάριν, 45αρι ολοκαίνουργο και σε άριστη κατάσταση στοιχίζει μόνο 75.000 δραχμές και διά των συνόρων” (Α.Τ. 19/11) και επίσης: “όταν λέμε φτηνά μεταχειρισμένα μοντέλα, εννοούμε μόνο αυτοκίνητα; Ή και Ρωσίδες, Βουλγάρες και τα συναφή; [Θέμος Αναστασιάδης, ΕΛ. (26/11)].

Μακεδονία και Μακεδόνες

Αυτό το μήνα, με αφορμή μία συνέντευξη του Κ. Γκλιγκόροφ στη Νάσα Μπόρμπα που ζητάει από την Ελλάδα “να ηγηθεί ειρηνευτικών διαδικασιών και οικονομικής, πολιτιστικής και οποιασδήποτε άλλης μορφής συνεργασίας στα Βαλκάνια” (ΕΘ., Ν., ΕΛ. 4/11), δίνεται μεγαλύτερη σημασία στην προώθηση των οικονομικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ανάμεσα στις δύο χώρες. “24 επιχειρήσεις του βορειοελλαδικού χώρου ετοιμάζονται να υπογράψουν συμφωνίες συνεργασίας με επιχειρήσεις των Σκοπίων. Δηλαδή τετελεσμένα γεγονότα. Ας πάνε να τα ανατρέψουν οι ... συνομιλίες της Ν. Υόρκης. Αμ πως. Θα ξεσηκωθούν και οι πέτρες.” (Α.Τ. 21/11).

Σύμφωνα όμως με τις δηλώσεις του προέδρου της Παμμακεδονικής Ενωσης, Ευρώπη, Π. Παπαχριστόπουλου, “...στην Ελλάδα επικρατεί κατάσταση λήθης, ίσως γιατί εκεί δεν γίνεται αισθητή η αλυτρωτική προπαγάνδα των Σκοπίων”. (Α.Τ. 18/11). Στο ίδιο πνεύμα και οι δηλώσεις του βουλευτή του ΠΑΣΟΚ κ. Στέλιου Παπαθεμελή ότι “το σκοπιανό δεν είναι μια χαμένη υπόθεση, αλλά μια παρατημένη υπόθεση” (ΑΠ. 14/11) και ότι “ο μικροελλαδισμός οδηγεί και στον ενδοτισμό” (Ν. 14/11) αλλά και του τέως υπουργού Αμυνας και νυν υπουργού Παιδείας, κ. Γ. Αρσένη, στην παρουσίαση του βιβλίου του Σ. Τσαπάρα με τίτλο: “Μακεδονία και Μακεδονικό πρόβλημα” όπου αναφέρει ότι ο “ενδοτισμός οδηγεί σε εθνική τραγωδία. Γι’ αυτό χρειάζεται εθνική αφύπνιση, αλλά και ένα αρραγές εσωτερικό μέτωπο στη χώρα” (Ν. 14/11).

“Σίριαλ ο τάφος του Μ. Αλέξανδρου” (ΕΘ. 4/11) αλλά και “Θράσος με περικεφαλαία (...) εκεί που μας χρωστάγανε, μας πήραν και το βόδι (...) και, εκτός των άλλων ανιστόρητων που έχουν ισχυριστεί κατά καιρούς, τώρα ανακάλυψαν και τον τάφο του Μ. Αλέξανδρου” (Α.Τ. 2/11). Ετσι χαρακτηρίζονται από το μεγαλύτερο μέρος του τύπου οι ανακοινώσεις Μακεδόνων αρχαιολόγων για ανακάλυψη του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου σε μια κωμόπολη της Μακεδονίας.

Επίσης, σε παραπολιτικό σχόλιο με τίτλο “σκοπιανό μωσαϊκό” σχολιάζεται ειρωνικά η παρουσία διαφορετικών εθνοτήτων στη γειτονική χώρα που είναι “σοβαρό ‘μαγαζί’” (Α.Τ. 8/11). Ο απόηχος της εθνικιστικής υστερίας βρίσκεται σε μικρογραφία στο αφιέρωμα του Αδέσμευτου Τύπου που επιμελείται η Πέπη Σκαρλή (7/11) με τίτλο “Μακεδονία και ο αθάνατος πολιτισμός της”: “Η Μακεδονία ήταν ελληνική. Κι αν υπάρξει κάποιος που θα το αμφισβητήσει θα λογοδοτήσει μπροστά στην Ιστορία. Γιατί πρέπει να μάθετε ότι τα κράτη και οι εθνότητες δεν κατασκευάζονται ούτε στα ‘μαγειρεία’ των ανακτοβουλίων, ούτε στους διεθνείς οργανισμούς με την παραχάραξη ξένων ονομάτων και συμβόλων. Γίνεται μέσα από τους αιώνες και τις χιλιετίες με την προσφορά τους στον πολιτισμό”.

Ρουμανία και Ρουμάνοι

Με την ευκαιρία των εκλογών, η ΑΠ (19/11) διακηρύσσει: “Θρίαμβος συντηρητικών σε Ρουμανία και Σερβία” ενώ στο κείμενο που ακολουθεί τονίζει ότι “η συντηρητική στροφή στη Ρουμανία ολοκληρώθηκε” (ΑΠ. 19/11). Ειδικά για τη Ρουμανία το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται ολοκλήρωση της πορείας που άρχισε από το 1989. Ετσι, δημοσίευμα του Α.Τ. (19/11) με τίτλο: “‘Αλλαγή σελίδας’ στην πολιτική της Ρουμανίας” ο Α.Τ. (19/11) γράφει: “Επτά χρόνια μετά την αιματηρή εξέγερση που ανέτρεψε τον Νικολάε Τσαουσέσκου, η Ρουμανία γνωρίζει τη δική της ‘βελούδινη επανάσταση’” σημειώνοντας ότι πρόκειται για “την πρώτη δημοκρατική εναλλαγή στην εξουσία, στην ιστορία της χώρας”. Η Κ. (19/11) αναφέρει ότι “οι εφημερίδες του Βουκουρεστίου χαρακτήρισαν την εκλογική νίκη του Κονσταντινέσκου ‘λογική εξέλιξη’ μιας επανάστασης, που άρχισε πριν από εφτά χρόνια και της οποίας ο στόχος παρέμενε επί μακρών ανολοκλήρωτος”. Τέλος, με αφορμή την αδελφοποίηση ενός ελληνικού και ενός ρουμανικού σχολείου, η ΕΛ. (29/11) κάνει λόγο για αναβίωση της “ελληνορουμανικής φιλίας που ιστορικά ενώνει τους δύο λαούς”.

Σερβία και Σέρβοι

Η Σερβία μετά τις εκλογές, με τις μαζικές διαδηλώσεις κατά του Μιλόσεβιτς, παραμένει καθημερινό θέμα. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα ρεπορτάζ είναι ουδέτερα και αναφέρονται μόνο στα γεγονότα, αποφεύγοντας να κάνουν κρίσεις. Αυτό καθ’ εαυτό συνιστά αλλαγή από τη σχεδόν, καθολική, παραδοσιακή, υποστήριξη του Μιλόσεβιτς τα τελευταία χρόνια. Μόνο οι τίτλοι αφήνουν κάπως να διαφανεί η προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα, με την αποστασιοποίηση από τον “φίλο και σύμμαχο”.

Ετσι πριν καλά καλά αρχίσουν οι εκλογές διαβάζουμε: “Σίγουρος για νίκη ο Μιλόσεβιτς” (Ν. 4/11) και “νίκη Μιλόσεβιτς” (ΕΛ. Τ. 4/11). Ανάμεσα στα άρθρα που εκφράζουν κάποια κρίση στις αρχές του μήνα είναι το σχόλιο του Κ. Μπετινάκη με τίτλο: “Ο μοναδικός” (Ν. 2/11) που γράφει: “Για να βρεθούν οι Σέρβοι τελικά τιμωρημένοι από τη διεθνή κοινότητα, ενώ ο άνθρωπος που τότε όλα τα Διεθνή μέσα ενημέρωσης κατέκριναν (πόση σημασία έχει πια αν ήταν αλήθεια ή όχι) ως υπεύθυνο της Γιουγκοσλαβικής τραγωδίας, να δικαιώνεται και πάλι ως ο μοναδικός ικανός να οδηγήσει τη χώρα και μετά την κρίση”. Η μέχρι σήμερα, ‘αιρετική φωνή’ του Λ. Χατζηπροδρομίδη, σημειώνει: “Σερβία: όλοι οι προβολείς στο κόμμα της ... συζύγου!” (ΕΛ. 1/11) υποστηρίζοντας ότι “τώρα πια αποκαλύπτεται ξεκάθαρα ότι τελικά όλοι οι μεγάλοι εθνικοί στόχοι της Σερβίας για τους οποίους καταστράφηκε η Γιουγκοσλαβία και εξαθλιώθηκαν οι λαοί της, ήταν τα συμφέροντα ενός μηχανισμού εξουσίας και μιας οικογένειας”.

Με το ξέσπασμα των διαδηλώσεων, όμως, οι διαθέσεις αλλάζουν. Με μικρούς τίτλους στην αρχή “για πολιτική απάτη κατηγορεί τον Μιλόσεβιτς η αντιπολίτευση” (ΕΘ. 26/11) και “Διαδήλωση στο Βελιγράδι” (Α.Τ. 26/11) αλλά και μεγάλους τίτλους και αφιερώματα αλλού: “Εχασε το Βελιγράδι ο Μιλόσεβιτς” (Ε.Τ. 19/11) “Με απεργία πείνας απαντούν στην αυθαιρεσία Μιλόσεβιτς” (ΕΛ. 21/11) περιγράφεται η “Λαϊκή εξέγερση προ των πυλών” (Κ. 28/11), “η επανάσταση των αυγών” (Κ. 30/11). Ανάμεσα στους τίτλους που μιλούν για λαϊκή εξέγερση, μια μικρή είδηση δείχνει την επιβίωση της παλιάς φιλίας: “Ολο και πιο στενές οι σχέσεις Αθηνών - Βελιγραδίου” γράφει ο Α.Τ. (26/11) με αφορμή έκθεση προϊόντων στη Ν. Γιουγκοσλαβία.

Στο προσκήνιο βρέθηκαν και άλλοι δύο ‘παραδοσιακοί σύμμαχοι.’ Ο Ε.Τ. (28/11) αναφέρει ότι οι Κάρατζιτς και Μλάντιτς επιδιώκουν να καταφύγουν στο Αγιον Ορος παραθέτοντας δήλωση δύο σέρβων μοναχών ότι “για μας Κάρατζιτς και Μλάντιτς είναι ήρωες. Σκοπός μας δεν είναι να τους κρύψουμε, αλλά να τους δώσουμε την ευκαιρία να εκφραστούν με ηρεμία”. Η ΑΠ. (28/11) επίσης, αφού αναφέρθηκε σε έκκληση για βοήθεια από 1.200 σέρβους μαθητές της Βοσνίας, περιέγραψε την επίσκεψη του επισκόπου Βοσνίας - Ερζεγοβίνης στη Φλώρινα, όπου παρασημοφόρησε τον εκεί Ελληνα επίσκοπο, Α. Καντιώτη, με εντολή του Πατριάρχη Σερβίας Παύλου. Ο Βόσνιος επίσκοπος “επέκρινε τον Μιλόσεβιτς για την πολιτική του τονίζοντας ότι πρόδωσε την ελληνοσερβική φιλία. Ενώ για το Κάρατζιτς είπε ότι είναι ένας ευσεβής πιστός άνθρωπος του Θεού, πρόεδρος των Σέρβων και μην ξεχνάτε ότι, όπως ο ίδιος είπε, πολεμάμε για να τελειώσουμε το έργο του Κολοκοτρώνη και του Καραγεωργίου”. Αν, λοιπόν, τώρα ο Μιλόσεβιτς παραπαίει, η συνέχεια του έργου του Κολοκοτρώνη μπορεί πάντα να περάσει πλέον σε “άλλα χέρια”.

Τουρκία και Τούρκοι

Η πολιτική κατάσταση στην Τουρκία και οι σχέσεις της με την Ελλάδα απασχολούν καθημερινά και με πλήθος δημοσιεύματα όλο τον ελληνικό τύπο. Είναι χαρακτηριστικό ότι οποιαδήποτε είδηση αφορά καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Τουρκία προβάλλεται καθολικά από το σύνολο του ελληνικού τύπου: “Κόλαφος” (Κ. 1/11) χαρακτηρίστηκε η παραίτηση του συνηγόρου της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα ανθρώπινα δικαιώματα κ. Μπακίρ Τσαγκλάρ. “‘Θάβει’ την Τουρκία ο δικηγόρος της, (...) απελπισμένος από τις προοπτικές να βελτιωθεί η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων” (ΕΘ. 1/11). Η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας που δόθηκε στη δημοσιότητα την ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού “ξεσκεπάζει την Τουρκία” (Α.Τ. 20/11) δίνει “χαστούκια στην Τουρκία” (ΑΠ. 21/11) και αποτελεί “έκθεση καταπέλτη για βιασμούς, ηλεκτροσόκ και ξυλοδαρμούς [αφού] η Τουρκία βασανίζει και ανηλίκους”. (Κ. 21/11). Ας σημειωθεί όταν, στις αρχές του μήνα η οργάνωση αυτή δημοσιοποίησε έκθεση για τις παρατυπίες σε μαζικές δίκες στην Ελλάδα [θέμα που δεν αφορά την έκθεσή-μας] ο ελληνικός τύπος την αγνόησε παντελώς. Αντίθετα, άλλη έκθεση της ίδιας οργάνωσης τον Οκτώβρη 1996 για την Τουρκία πάλι έγινε αντικείμενο εκτενών δημοσιευμάτων.

Την ίδια αντιμετώπιση είχε και η είδηση ότι ο Γιασάρ Κεμάλ αποφάσισε να ζητήσει πολιτικό άσυλο στη Σουηδία. Χαρακτηρίστηκε ως “χαστούκι στην Αγκυρα” (Ν. 22/11) αλλά και ως “Σουηδική ‘γροθιά’ στο τουρκικό παρακράτος” (Ε.Τ. 22/11). Επιπλέον δημοσιεύματα αναφέρουν ότι στην Τουρκία “η κυβέρνηση ‘συνιστά περιορισμό των δημοσιευμάτων που αφορούν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων” (Κ. 2/11). Ακόμη σημειώνεται ότι “μετά την αποκάλυψη των σχέσεων κυβερνώντων κομμάτων με το οργανωμένο έγκλημα”, (Ε.Τ. 19/11) “η Αγκυρα φιμώνει τα ΜΜΕ” (ΕΘ. 23/11) ενώ σχολιάζεται δυσμενώς νομοσχέδιο που προωθεί η κυβέρνηση Ερμπακάν για τον Τύπο. “Φιμώνουν τον Τύπο” (Ν. 19/11, Α.Τ. 22/11) και “κραυγή δημοσιογράφων κατά της λογοκρισίας” (ΕΛ. 27/11) “σε μια χώρα που είναι αδύνατο να έχεις ελευθερίες όπου δεν υπάρχει ελευθερία του τύπου.” (ΕΛ. 27/11).

Το κοινό αίσθημα για τους Τούρκους φαίνεται σε γράμμα αναγνώστη στην ΕΛ. (7/11) με αφορμή τις εξαγγελίες που έκανε η ελληνική κυβέρνηση για εξοπλισμούς: “Η Ελλάδα δεν είναι Βέλγιο που έχει φιλήσυχους πολίτες. Είναι γραπτό μας να ζούμε με γείτονες που μας απειλούν καθημερινά, ποδοπατούν κάθε έννοια δικαίου και εκλαμβάνουν κάθε προσπάθεια για διάλογο ως αδυναμία” (επιστολή Δ. Δαμιανίδη, ενώ το κύριο άρθρο του ΕΘ. (14/11) αναφέρεται στην “ανάγκη για όπλα (...) τη στιγμή που η απειλή της Τουρκίας είναι άμεση και οι βλέψεις της σε βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μόνιμες και επαναλαμβανόμενες”. Παράλληλα “το να εκφράζεται λοιπόν, κυρίως από τα κόμματα της Αριστεράς, μια γενικόλογη διαφωνία στις νέες παραγγελίες όπλων, χωρίς να διατυπώνεται κάποια εναλλακτική ολοκληρωμένη πρόταση για το πώς να αντιμετωπιστεί η τουρκική επιθετικότητα, αποτελεί, αν μη τι άλλο, λαϊκισμό πρώτου μεγέθους (επιστολή Ν. Παπαδόπουλου, Ν. 19/1).

Βασισμένη στο ίδιο σκεπτικό ήταν και η απόφαση του Ηλία Κλη, διευθυντή της Α2 υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών, που ασχολείται με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, να εισηγηθεί την απόρριψη της αδελφοποίησης του Δήμου της Λάρισας με το Δήμο Προκοπίου στην Τουρκία (Ε.Τ. 4/11). Σε δημοσίευμα του στην ΕΛ. (6/11) με τίτλο “Υπέρ πάντων ... Κλης” ο Στρατής Μπαλάσκας σχολιάζει ειρωνικά την απόφαση του κ. Κλη κατονομάζοντας προϊστάμενους του κ. Κλη, τον αναπληρωτή Υπουργό Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου και τον Υφυπουργό Εξωτερικών κ. Ροζάκη, που έχουν ταχθεί υπέρ της δημιουργίας ‘τράπεζας ελληνοτουρκικών αδελφοποιήσεων’. Το Υπουργείο Εξωτερικών σχολιάζοντας το δημοσίευμα διευκρίνισε ότι “στα πλαίσια της σημερινής κατάστασης και με δεδομένη την προσπάθεια της τουρκικής ηγεσίας να δοθεί η εντύπωση ότι, παρά την ύπαρξη εδαφικών διεκδικήσεων, είναι δυνατό οι σχέσεις να είναι ομαλές, δεν ενθαρρύνει τις αδελφοποιήσεις, ιδιαίτερα όταν από την άλλη πλευρά δεν υπάρχει σαφής καταδίκη της Τουρκικής κατοχής στην Κύπρο, των επιθέσεων και προκλήσεων εναντίον του νησιωτικού μας χώρου και της κτηνώδους παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των κατοίκων της Τουρκίας και ιδιαίτερα των Κούρδων” (ΕΛ., Α.Τ. 7/11). Παράλληλα ο Υπουργός Εξωτερικών κ. Πάγκαλος δήλωσε, απαντώντας σε ερώτηση του κ. Κολοζώφ, βουλευτή του ΚΚΕ, ότι “από τη στιγμή που έχει εγερθεί θέμα εδαφικής αμφισβήτησης από την Τουρκία, μας χωρίζει μια διεκδίκηση και αυτό αφορά και τους λαούς μας”. Ο κ. Κολοζώφ χαρακτήρισε “ψυχροπολεμικό το ύφος του υπουργού και επισήμανε ότι το κόμμα του τάσσεται υπέρ της συσφίγξεως των σχέσεων των δύο λαών” (Κ. 14/11). Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και η ανακοίνωση του Συνασπισμού που τονίζει ότι “η διπλωματία των πολιτών μπορεί να συμβάλλει στην αποκλιμάκωση της έντασης” (Α.Τ 8/11).

Το θέμα όμως που απασχόλησε εκτενέστατα τον ελληνικό τύπο ήταν η είδηση ότι η ακροδεξιά οργάνωση “Γκρίζοι Λύκοι” ευθύνεται για τις πυρκαγιές στη Ρόδο και άλλα ελληνικά νησιά. Την είδηση αποκάλυψε, σε τηλεοπτική του συνέντευξη, ο Βουλευτής του Ορθού Δρόμου, Σεντάτ Μπουτσάκ, και αφορά τη δράση “του ακροδεξιού παρακρατικού Αμπντουλλάχ Τσατλί”. (Ν. 28/11). Ο αντίκτυπος στην Ελλάδα εκδηλώθηκε με μεγάλους και πρωτοσέλιδους τίτλους σε όλες τις εφημερίδες. “Τούρκοι καίνε τα δάση μας” (Ν.&ΑΠ. 28/11) αλλά και “Τούρκοι φασίστες καίνε τα δάση μας” (ΕΘ. 28/11) είναι οι τίτλοι που κυριαρχούν. Το γεγονός ότι η Τανσού Τσιλέρ χαρακτήρισε το δράστη “Αξιο σεβασμού” (ΑΠ.&Ν. 28/11) προτρέπει στο να “διασυρθούν οι εμπρηστές” (Κύριο άρθρο στο ΕΘ.) και “οι πολιτικοί υποστηρικτές και χρηματοδότες (...) [που] εμφανίζουν δημοσίως τα παρακρατικά αποβράσματα σαν ‘εθνικούς ήρωες’, προφανώς γιατί ο κάθε λαός έχει και τους ήρωες που του αξίζουν” (ΕΘ. 29/11), ενώ ο Αλκης Κούρκουλας από τις στήλες της Κ. (30/11) αναφέρει: “‘η αστυνομία και η μαφία είναι ένα’, λέει χωρίς δισταγμό ο καθημερινός Τούρκος, που δεν χαρακτηριζόταν ποτέ από τον έμφυτο αναρχισμό του Ελληνα, είχε αντίθετα σεβασμό στην εξουσία. Η στρατηγική ‘σωτηρίας’ του κράτους απεδείχθει η αποτελεσματικότερη στρατηγική διάβρωσης του κράτους!”.

Το άρθρο-οδοιπορικό στην Τουρκία και τα τουρκικά πανεπιστήμια της Φωτεινής Μπάρκα με τίτλο “η άλλη Τουρκία” ανατρέπει την καθολική εικόνα στερεότυπο για τον Τουρκικό λαό. “Σε έναν τόπο που από τη μια δίνει την εικόνα της χώρας των όπλων, της βίας, της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την άλλη είναι η Τουρκία που αντιστέκεται, που μάχεται για την ελευθερία της έκφρασης, (...) που έχει υπερσύγχρονα πανεπιστήμια τα οποία θα ζήλευε κάθε ευρωπαϊκή χώρα”. Ενώ σε συνομιλία της συντάκτριας με 4 καθηγητές αναφέρεται ότι: “Αφού οι κυβερνήσεις μας δεν προτίθενται να κάνουν σημαντικά βήματα για τη μεταξύ μας ειρήνη, νομίζω πως οι πολίτες αυτών των χωρών πρέπει να κάνουν κάτι” (ΕΛ. 7/11).

Συντομογραφίες εφημερίδων: