ΠΕΡΙΛΗΨΗ

*Άρθρο 19 και ανάμεικτα συναισθήματα, διαφοροποιήσεις ανάλογα τη γραμμή της εκάστοτε εφημερίδας. Έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και γνώριμοι σχολιασμοί. Συμπτώματα “μανίας καταδίωξης” με άξονα τη μειονότητα της Θράκης. * Φόβοι για επιστροφή της Αλβανίας στο παρελθόν. * Μακριά για τον ελληνικό τύπο Βουλγαρία και Ρουμανία. Λιγοστές αναφορές. * Όνομα και “επώνυμες” θέσεις για την Μακεδονία. * Ανησυχία για την εσωτερική γαλήνη της σερβίας. * Τουρκία: πάντα ο ορκισμένος εχθρός της Ελλάδας.

Εσωτερικές μειονότητες.

Μεγάλη μερίδα του τύπου, κυρίως από τον κεντρώο και προοδευτικό χώρο αντιμετωπίζει θετικά και, μάλλον με ανακούφιση, την απόφαση για κατάργηση του άρθρου 19 του κώδικα της Ελληνικής Ιθαγένειας, σηματοδοτώντας το τέλος μιας θεωρίας και πολιτικής πρακτικής διακρίσεων, που για συναπτά έτη, κατέστησε ανιθαγενές ένα σημαντικό ποσοστό της τουρκικής και μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα. Το κύριο επιχείρημα υπέρ της επικείμενης κατάργησης συνδέεται περισσότερο με την ανάγκη να παύσει η Ελλάδα να στηλιτεύεται διεθνώς, παρά με την αναγνώριση της αναγκαιότητας για σεβασμό των ανθρωπίνων και μειονοτικών δικαιωμάτων, από μια χώρα, που στην πράξη, θέλει, όχι μόνο να φαίνεται, αλλά και να είναι ευρωπαϊκή. “Καταργείται άρθρο για την ιθαγένεια που μας εξέθετε διεθνώς” (Ν. 15/1). “Η Αθήνα προσεκτικά, όχι πάντως δίχως αντιδράσεις από μερίδα του τοπικού χριστιανικού στοιχείου, προσπαθεί να ρυθμίσει και το ζήτημα της ανάκτησης της ιθαγένειας πολλών μουσουλμάνων που την είχαν απωλέσει βάσει του άρθρου 19 καθώς εγκατέλειψαν την Ελλάδα. Ήδη το πρώτο βήμα έγινε με την έκδοση στις αρχές της εβδομάδας της κάρτας ανιθαγένειας. Παρ’ όλα αυτά όμως σύλλογοι απόδημων μουσουλμάνων ελεγχόμενοι από την Άγκυρα κατέθεσαν στο Συμβούλιο της Ευρώπης φάκελο με καταγγελίες για τα παραπάνω” (Κ. 18/1). Η παραπάνω απόφαση αποτελεί μια καλή ευκαιρία για ορισμένους συντάκτες να επισημάνουν τον αρνητικό ρόλο, που, κατά καιρούς, έχουν παίξει οι επίσημες εκκλησιαστικές αρχές, ιδίως σε ό,τι αφορά ζητήματα γύρω από τη μειονότητα στη Θράκη: “Ένας από τους μοχλούς πίεσης για τη διατήρηση του άρθρου 19 ήταν η Εκκλησία (…) όπως άλλωστε οι κυριότεροι προβοκάτορες της υστερίας για το Μακεδονικό πάλι πολλοί εκκλησιαστικοί παράγοντες ήταν” (ΕΛ. 25/1). Σε πλήρη αντιδιαστολή ο συντηρητικός τύπος αντιδρά με έντονο σκεπτικισμό: “Επικίνδυνο παιχνίδι η άρση του άρθρου 19” (…) “Ανοίγει έτσι ουσιαστικά, ο δρόμος για να ‘μπαινοβγαίνουν’ στη χώρα μας οποιοιδήποτε αλλογενείς, όπως οι μουσουλμάνοι στη Θράκη, χωρίς να χάνουν την ελληνική ιθαγένεια και εκθέτοντας ευαίσθητες εθνικά περιοχές σε κινδύνους αποσταθεροποίησης” (Ε.Τ. 24/1). Στο ίδιο πνεύμα και οι δηλώσεις του Α. Σαμαρά, πρώην υπουργού Εξωτερικών και προέδρου του κόμματος της Πολιτικής Άνοιξης, στον Ε.Τ. (17/1): “ (…) να μην καταλαβαίνει [η κυβέρνηση Σημίτη] ότι θέτει η ίδια το μέλλον της Θράκης πάνω σε βόμβα που όμως ο ‘πυροκροτητής της’ περιέχεται στα χέρια της Άγκυρας” .

Η αποστροφή, σε σημείο υστερίας, του ελληνικού τύπου σε ό,τι αφορά το αίτημα αυτοπροσδιορισμού της μειονότητας στη Θράκη, επιβεβαιώνεται ακόμη μια φορά, με αφορμή την επτασέλιδη ανακοίνωση τύπου της μόνιμης Τουρκικής αντιπροσωπείας προς τον Ο.Η.Ε. που τιτλοφορείται: “Η Τουρκική μειονότητα στη Θράκη”. Ενδεικτικοί οι τίτλοι και τα αποσπάσματα που ακολουθούν: “Για τουρκική μειονότητα μιλάει πάλι η Άγκυρα” (Ν. 28/1). “Ύπουλη ενέργεια: οι Τούρκοι κατέθεσαν έγγραφο στον Ο.Η.Ε. με σωρεία ψευδών ισχυρισμών για παραβιάσεις δικαιωμάτων της μειονότητας στη Θράκη” (ΕΘ. 28/1). Το “ύπουλο” της ενέργειας αφορά στη διεκδίκηση από πλευράς της μειονότητας βασικών δικαιωμάτων αυτοπροσδιορισμού, εκπαίδευσης και θρησκευτικής ελευθερίας. Πιο συγκεκριμένα, στο σχετικό έγγραφο καταδικάζονται, μεταξύ άλλων, η απαγόρευση του χαρακτηρισμού της μειονότητας με τον όρο “τουρκική”, η αποστέρηση της ιθαγένειας, μέρους της μειονότητας βάσει του άρθρου 19, η θρησκευτική καταπίεση που σχετίζεται με το γεγονός ότι οι μουφτήδες είναι διορισμένοι κι όχι αιρετοί εκκλησιαστικοί αρχηγοί, τα εκπαιδευτικά προβλήματα, οι διακρίσεις οικονομικού χαρακτήρα, η καταστροφή πολιτιστικής κληρονομιάς αλλά και τα εγκλήματα μίσους που έχουν να κάνουν με τα πρόσφατα επεισόδια επιθέσεων κατά της μελών της μειονότητας από μοτοσυκλετιστές με αλυσίδες. [“Δέρνουν μουσουλμάνους στη Θράκη” (ΕΛ. 8/1), “Κομοτηνή: Συλλήψεις ανήλικων που επετίθεντο σε μουσουλμάνους” (Ε.Τ. 12/1) είδηση που πέρασε, σχεδόν στα ψιλά, χωρίς ιδιαίτερους σχολιασμούς και από ένα μικρό μέρος του ελληνικού τύπου].

Με ανάλογο πρίσμα αντιμετωπίζονται και οι πρωτοβουλίες ξένων, διεθνών και ευρωπαϊκών, οργανώσεων που, κατά καιρούς, πραγματοποιούν αποστολές στη Θράκη προκειμένου να διαπιστώσουν τα όποια προβλήματα στις σχέσεις του ελληνικού κράτους με τη μειονότητα. Αυτού του είδους οι “επισκέψεις” αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και καχυποψία από τα ελληνικά μέσα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, καλλιεργείται η εντύπωση ότι πρόκειται για αποστολές που εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αποσταθεροποίησης της περιοχής, υπηρετώντας τους σκοπούς της Τουρκίας, “του χαϊδεμένου παιδιού της Δύσης”, ενώ, παράλληλα, αποπροσανατολίζεται η κοινή γνώμη από μια αντικειμενική και, σε βάθος ενημέρωση, για ό,τι συμβαίνει στην περιοχή. Σε μια τέτοια αποστολή εκπροσώπων της αμερικανικής κυβέρνησης αναφέρεται η ΕΛ. (3/1) με τον ειρωνικό τίτλο: “Αυτοψία Η.Π.Α. στη Θράκη”. Το δημοσίευμα καλλιεργεί αισθήματα ανασφάλειας, αναπαράγοντας με επιτυχία τη στερεοτυπική εικόνα των “κακών” Αμερικανών που υποστηρίζουν την Τουρκία ψάχνοντας αφορμή να φέρουν σε δύσκολη θέση την άψογη, από πλευράς σεβασμού των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ελλάδα. Αν και η συγκεκριμένη εφημερίδα είναι, συνήθως προσεκτική σε ό,τι αφορά τη μειονότητα στη Θράκη, έχοντας δώσει πολλές φορές ένα εναλλακτικό δείγμα γραφής από τα καθιερωμένα, στερεοτυπικά, το σχετικό δημοσίευμα μένει στην επιφάνεια των πραγμάτων, χωρίς να εξετάζει, την ουσία του όλου ζητήματος.

Η απόφαση για την κατάργηση του άρθρου 19, σχετίζεται άμεσα, όχι μόνο με όλα τα παραπάνω, αλλά και με τα “κινδυνολογικά” σενάρια σχετικά με το μέλλον της Θράκης. Το άρθρο 19 και ο εθνικός αυτοπροσδιορισμός της τουρκικής μειονότητας αποτελούν για αρκετούς, τη λυδία λίθο του“σχεδίου για ‘άλωση’ της Θράκης μέχρι το 2015”. Ο Ε.Τ. (28/1), με αφορμή την εκδήλωση συμπαράστασης προς τους ανιθαγενείς, θύματα του άρθρου 19, του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι, σημειώνει χαρακτηριστικά: “Μια πρόσφατη εκδήλωση-συνέντευξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης εντάσσεται στο λόμπι των πιέσεων για την κατάργηση του άρθρου 19”. Προκειμένου να ισχυροποιηθούν οι παραπάνω θέσεις και να κερδιθούν οι όποιες, εντυπώσεις, επιστρατεύεται, για μια ακόμη φορά, η συγκριτική διάσταση και προσέγγιση του στάτους των μειονοτήτων σε Ελλάδα και Τουρκία. “Το γεγονός ότι η Ρωμιοσύνη της Κωνσταντινούπολης έχει εξαφανιστεί, ενώ οι μουσουλμάνοι της Θράκης έχουν αυξηθεί δεν λέει τίποτα για την Τουρκία. Ήδη το Πατριαρχείο έχει γίνει στόχος από την περιοδεία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου τον Οκτώβριο στη Μαύρη Θάλασσα, όταν σημειώθηκαν τα άσχημα περιστατικά στην Τραπεζούντα, με τους γκρίζους λύκους και τις ακροδεξιές οργανώσεις, πολλές από τις οποίες έχουν κομματικές διασυνδέσεις” (Ε.Τ. 18/1). Το επιχείρημα ότι ο σεβασμός στη μειονότητα της Θράκης πρέπει να περιττεύει, αφού αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί προβλήματα στους εναπομείναντες Έλληνες και το Πατριαρχείο, προβάλλεται στη βάση της λογικής που θέλει τον οφθαλμό αντί του οφθαλμού. Η διεθνής αναγνώριση των δικαιωμάτων του ανθρώπου έρχεται σε δεύτερη μοίρα, αφού οι εκάστοτε μειονότητες οφείλουν να αντιμετωπίζονται ως αντίβαρο για πολιτικές διεκδικήσεις και άσκηση πιέσεων.

Από τις ελάχιστες εξαιρέσεις το απόσπασμα που ακολουθεί προβάλλοντας τις θέσεις του Έλληνα πρέσβη κ. Ζέππου για την κοντόφθαλμη και μικρόψυχη πολιτική πρακτική που ακολουθεί η Ελλάδα σε ζητήματα μειονοτήτων.‘“Οι μειονότητες γέφυρα φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των λαών’ είναι το γνωστό σύνθημα που επιστράτευσε ο πρέσβης Κ. Ζέππος για να καταδείξει ότι δεν ανταποκρίνεται στην πολιτική πραγματικότητα. Και αναφέρθηκε στη σύγχυση που επικρατεί με την ελληνική μειονότητα στην Αλβανία που ωστόσο το αλβανικό σύστημα την αναγνωρίζει, στη μουσουλμανική που περικλείει τους Πομάκους και τους Αθίγγανους, αλλά της αποκλείεται ο αυτοπροσδιορισμός ως τουρκικής, και τέλος στη ‘δήθεν ανύπαρκτη μειονότητα των Σλαβομακεδόνων’ και στη ‘γείτονα χώρα που αποκαλούμε μόνο με το όνομα της πρωτεύουσάς της’” ( ΕΛ. 29/1).

Ο σχολιασμός, από τον ελληνικό τύπο, της ετήσιας έκθεσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, όπως αυτή δημοσιεύτηκε στο τέλος του μήνα, υπακούει στη λογική που θέλει την Ελλάδα μονίμως (και αδίκως) διωκώμενη, από ξένα κέντρα. Το ΕΘ. (31/1) χαρακτηρίζει “ανθελληνική” την έκθεση, η Κ. (31/1) “επικριτική” ενώ τα Ν. (31/1), ήδη από τον τίτλο που επιλέγεται για το σχετικό ρεπορτάζ, μεταφέρουν τους πρώτους αρνητικούς σχολιασμούς. “Μέχρι και σλαβόφωνη μειονότητα ανακάλυψαν οι Η.Π.Α. στην Ελλάδα”. Καμιά, ωστόσο, αναφορά δεν γίνεται στο γεγονός ότι η ύπαρξη εκατοντάδων από αυτούς τους “Σλαβόφωνους” στη Βόρεια Ελλάδα α) έχει επισημανθεί πολλάκις σε όλες τις ετήσιες εκθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ από το 1990 και μετά β) έχει αναφερθεί σε όλες τις σχετικές, σοβαρές, Ελληνικές και Διεθνείς εκθέσεις ως ένα από τα σημαντικότερα “μελανά σημεία” της Ελλάδας στον τομέα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και γ) ότι έχει αναγνωριστεί επισήμως από κάποια (έστω και μικρά) πολιτικά κόμματα. Ο Ε.Τ. (31/1), κατά κανόνα, πολέμιος της έκθεσης, αυτή τη φορά αποφεύγει τα δυσμενή σχόλια και την άσκηση κριτικής. Ο λόγος για αυτή τη διαφοροποίηση σχετίζεται με την επικριτική αναφορά της έκθεσης στην άσκηση δίωξης ομάδας δημοσιογράφων της εφημερίδας, από τον υπουργό Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλου, με την κατηγορία της κατασκοπίας. Η έκθεση χαρακτήρισε το όλο ζήτημα ως επέμβαση του ελληνικού κράτους στην ελευθερία του τύπου, γεγονός που ικανοποίησε την εφημερίδα τόσο, ώστε να παραμερίσει για λίγο τον αντιαμερικανισμό της. “Ρεζιλίκι Πάγκαλου με την κατασκοπία”. Όπως συμβαίνει κάθε χρόνο, οι αναφορές στα όσα αρνητικά επισημαίνονται και γράφονται για την Τουρκία δεν λείπουν. Πολλές φορές, μάλιστα, επισκιάζουν τις αναφορές για την Ελλάδα, δίνοντας την εντύπωση ότι στην έκθεση δεν αναφέρεται τίποτε το αρνητικό για την ελληνική πραγματικότητα. “Στην Τουρκία στραγγαλίζονται οι ελευθερίες” επισημαίνει χαρακτηριστικά η Κ. (31/1).

Σχετικά με τους Ρομά Έλληνες πολίτες τα Ν. (12/1) δημοσιεύουν τα αποτελέσματα έρευνας για τα εκπαιδευτικά προβλήματα των Τσιγγάνων και τον τρόπο που αυτά συνδέονται με τις πρακτικές αποκλεισμού και περιθωριοποίησης, της μεγαλύτερης σε αριθμό, μειονότητας στην Ελλάδα. Παράλληλα, από την έρευνα, αλλά και το ρεπορτάζ, γίνεται μια προσπάθεια να καταδειχτούν τα βαθύτερα προβλήματα των Ρομά και να εξηγηθεί η δική τους στάση απέναντι στην ελληνική πραγματικότητα. “Σε έρευνα δασκάλων σχετικά με τη στάση των μαθητών του Δημοτικού σχολείου απέναντι σε συμμαθητές τους, τα Τσιγγανόπουλα συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα ποσοστά απόρριψης” (…) “Η ζητιανιά και η παιδική εργασία δεν είναι φυλετικό χαρακτηριστικό μόνο των Τσιγγάνων, είναι και κάθε κοινωνικής ομάδας σε κάθε χώρα του κόσμου που στερείται τα απαραίτητα, την τροφή και τη στέγη, που ζεί την κρατική και κοινωνική αδιαφορία” (Ν. 12/1).

Η εφαρμογή των διατάξεων που αφορούν τη νομιμοποίηση και επίσημη καταγραφή μεταναστών στην Ελλάδα δεν γίνεται ούτε χωρίς αντιδράσεις, αλλά και ούτε χωρίς προβλήματα. “Υπάρχουν κίνδυνοι εθνολογικής ανατροπής” (Ε.Τ. 18/1). “Στον Ο.Α.Ε.Δ. σηκώνουν τα χέρια” (Ν. 8/1). Τα επιχειρήματα περί εισαγωγής μειονοτήτων αλλά και οργανωμένου εγκλήματος στην φιλήσυχη, κατά τα άλλα, Ελλάδα επιστρατεύονται για πολλοστή φορά, και ιδίως από το συντηρητικό τύπο. Τα φιλοκυβερνητικά φύλλα δείχνουν λιγότερο σκεπτικισμό και σε γενικές γραμμές φαίνεται να επικροτούν την κυβερνητική απόφαση. “Οι Τουρκαλάδες να ρίχνουν βολές και βρισιές γύρω από τα Ίμια στους δικούς μας που τους έκαναν ‘συστάσεις’ να πάνε λίγο πιο πέρα!!! Οι Αλβανοί λαθρομετανάστες να κλέβουν και να σκοτώνουν καθ’ άπασαν τη χώρα, αντιστάσεως μη ούσης! Όλα αυτά την ίδια μέρα.” (Ε.Τ. 28/1). “Μείζον πρόβλημα έχει δημιουργηθεί με τους αλλοδαπούς κακοποιούς οι οποίοι έχουν έλθει στη χώρα μας, την οργώνουν κυριολεκτικά και επιδίδονται σε σωρεία ληστειών, δολοφονιών, διακίνηση ναρκωτικών ουσιών κλπ. Το 80% των παραβατών του κοινού ποινικού δικαίου είναι ξένοι και οι ελληνικές φυλακές πλέον … πλεονάζουν από αυτούς, αφού έχουν γεμίσει από εγκληματικά στοιχεία. Ο εγκλεισμός των αλλοδαπών στις φυλακές και το μέγα πρόβλημα που προκαλούν θα πρέπει να γίνει αντικείμενο συζητήσεων” (επιστολή Ν. Αθανασόπουλου, ΕΛ. 21/1).

Η άλλη διάσταση της “φιλήσυχης” και “φιλόξενης” Ελλάδας επισημαίνεται από τα παρακάτω αποσπάσματα: “Σοκ στην Ελληνική Αστυνομία από την εμφάνιση ομάδας νεοναζί ρατσιστών που πυρπόλησαν χθες τα ξημερώματα αυτοκίνητο με ξένες πινακίδες κυκλοφορίας που ανήκε σε Νιγηριανό φοιτητή” (Ε.Τ 21/1). “Το 49% δηλώνει ενοχλημένο από την παρουσία αλλοδαπών στη χώρα μας” / “Ξενόφοβος ο ένας στους δυο” (Ν. 28/1).

“Θα έπρεπε λοιπόν να αναλογιστούμε ότι δεν είναι όλοι οι μετανάστες εγκληματίες. Να ομολογήσουμε το κοινό μυστικό ότι στην συντριπτική τους πλειονότητα οι μετανάστες αναλαμβάνουν τις κακοπληρωμένες εργασίες και δουλεύουν σε θέσεις χαμηλού κοινωνικού γοήτρου” (Β. 4/1).

Αλβανία και Αλβανοί.

Τα νέα επεισόδια στο Νότο αλλά και στο Βορρά της Αλβανίας προκαλούν μάλλον, ανησυχία στον ελληνικό τύπο, που συνειρμικά συσχετίζει το παρελθόν με το παρόν και εκφράζει τις επιφυλάξεις του για το πότε θα βγει (επιτέλους) η χώρα από τον κυκεώνα της βίας και της αστάθειας. “Πληθαίνουν τα περιστατικά βίας στην Αλβανία” (ΕΛ. 5/1). “Χάος στον αλβανικό νότο” (Ν. 7/1).

Βουλγαρία και Βούλγαροι.

Ιδιαίτερα περιορισμένα τα δημοσιεύματα για τη Βουλγαρία και αυτό το μήνα. Η πλειοψηφία αυτών αποτελεί ανάλυση της οικονομικής κατάστασης της γειτονικής χώρας και προβλέψεις για περαιτέρω οικονομική συνεργασία μεταξύ των δυο χωρών. Οποιοδήποτε είδος συνεργασίας Ελλάδας - Βουλγαρίας αντιμετωπίζεται ευνοϊκά και χαιρετίζεται από το σύνολο του ελληνικού τύπου. “Ελληνοβουλγαρική συμφωνία κατά του εγκλήματος” (Ν. 9/1).

Μακεδονία και Μακεδόνες.

Αν και ο θόρυβος για το όνομα της γειτονικής, ακατονόμαστης, Δημοκρατίας έχει κοπάσει, γεγονός είναι ότι η υπέρμετρη ευαισθησία της πλειοψηφίας του τύπου παραμένει. Με ικανοποίηση ο Ε.Τ. (18/1) αναφέρει: “Το Ανώτατο Δικαστήριο στην Πολιτεία της Βικτόρια, στην Αυστραλία, αποφάσισε οριστικά να απορρίψει την προσφυγή σκοπιανών οργανώσεων εναντίον της απόφασης του πρωθυπουργού Τζον Κένετ. Σύμφωνα με αυτή, οι Σκοπιανοί, μέλη της κοινότητας μεταναστών στην Αυστραλία θα αποκαλούνται ‘Σλαβομακεδόνες’ και η γλώσσα τους Slavonic" . Ωστόσο, υπάρχουν πάντα και οι εξαιρέσεις, που όλο και λιγότερο διστακτικά εμφανίζονται (κυρίως με τη μορφή άρθρων και επώνυμων τοποθετήσεων) στον ελληνικό τύπο. ‘“Μακεδονικό’, ‘Σκοπιανό’. Η επιμονή να θεωρείται ανύπαρκτο το σλαβομακεδονικό έθνος. Τα έθνη ορίζονται από μόνα τους, δεν αποφασίζουν άλλοι γι αυτά. Και πάντως σε περίπτωση σύγκρουσης εθνικών ταυτοτήτων, η επίλυση επέρχεται με διαπραγματεύσεις για την ανεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης που να εδραιώνει τον αμοιβαίο σεβασμό και όχι με νικητή και ηττημένο, όπως στο πεδίο της μάχης” (άρθρο του Α. Ηρακλείδη, ΕΛ. 25/1).

Τα επεισόδια βίας και τα προβλήματα Μακεδόνων και Αλβανών δεν περνούν απαρατήρητα από τον ελληνικό τύπο, ο οποίος, ωστόσο αποφεύγει σχολιασμούς και τοποθετήσεις υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. “Συνεχίζονται οι βομβιστικές επιθέσεις στα Σκόπια” (ΕΛ. 7/1).

Ρουμανία και Ρουμάνοι.

Λιγοστά και τα δημοσιεύματα για τη Ρουμανία που φαντάζει μάλλον μακρινή για τον ελληνικό τύπο. Κατά κανόνα τα σχετικά ρεπορτάζ αφορούν την οικονομική εξέλιξη της χώρας και τα αποτελέσματα της προσπάθειας των μεταρρυθμίσεων που έχουν εξαγγελθεί. Αυτό το μήνα, λόγω και των πολιτικών προβλημάτων, τη σκυτάλη παίρνει η πολιτική ειδησεογραφία. “Ζητάνε αλλαγή πρωθυπουργού ή εκλογές στη Ρουμανία” (ΕΛ. 15/1).

Σερβία και Σέρβοι.

Τα έντονα πολιτικά προβλήματα της χώρας, σε σχέση, κυρίως, με την “ανυπακοή” του Μαυροβουνίου απέναντι στον Μιλόσεβιτς και την έκρυθμη κατάσταση στο Κοσσυφοπέδιο. “Το Μαυροβούνιο σηκώνει κεφάλι στον Μιλόσεβιτς” (ΕΛ. 2/1). “Δύσκολη η μεταβίβαση εξουσίας στο Μαυροβούνιο” (Ν. 16/1). “Πραξικόπημα ετοιμάζει στο Μαυροβούνιο ο Μιλόσεβιτς” (ΕΛ. 9/1). “Ζητούνε όπλα και οι Σέρβοι του Κόσοβο” (ΕΛ. 10/1). “Τρόμος στο Κοσσυφοπέδιο, κρίση στο Μαυροβούνιο” (Β. 11/1). “Πληθαίνουν τα επεισόδια μεταξύ Σέρβων και Αλβανόφωνων κατοίκων στη σερβική επαρχία” (Κ. 25/1). Η αλβανική μειονότητα της Σερβίας, (πλειοψηφία στο Κοσσυφοπέδιο) χαρακτηρίζεται “αλβανόφωνη”, γεγονός που αποδεικνύει ότι ο ελληνικός τύπος προβαίνει στο διαχωρισμό Σέρβων και Αλβανών πολιτών της Νέας Γιουγκοσλαβίας όχι στη βάση της εθνοτικής αλλά της γλωσσικής διαφοροποίησης. Έμμεσα αυτό μπορεί να εκληφθεί και ως ένδειξη κατανόησης και αλληλεγγύης από ελληνικής πλευράς απέναντι στους πάλαι ποτέ, φίλους και συμμάχους Σέρβους. Άλλωστε και στην ελληνική επικράτεια, εθνική ομάδα ή μειονότητα δεν αναγνωρίζεται, οπότε είναι λογικό η Ελλάδα και ο ελληνικός τύπος να δείχνουν μια αποστροφή σε τέτοιου είδους προσδιορισμούς. Άμεσα σχετικό με όλα τα παραπάνω και το θέμα που ακολουθεί: “Καταδίκασαν καταπίεση. Έλληνες και Ρώσοι στο πλευρό Μιλόσεβιτς” γράφει η ΕΛ. (30/1) για την απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο και τη διαφοροποίηση Ελλήνων και Ρώσων (παραδοσιακών φίλων και συμμάχων των Σέρβων) που απέφυγαν να καταδικάσουν ανοικτά την πολιτική καταπίεσης και διακρίσεων που εφαρμόζει ο Μιλόσεβιτς στη νευραλγική αυτή περιοχή των Βαλκανίων.

Ωστόσο, δεν απουσιάζει και η κριτική για την κοντόφθαλμη και μεροληπτική αντιμετώπιση της ελληνικής πλευράς, σε ό,τι αφορά τη Σερβία, τη στάση που τήρησε στον πόλεμο και τις πρακτικές που ακολουθεί., σήμερα, απέναντι στους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου. “Ξανά παρομοιάζει την Τουρκία με τη χιτλερική Γερμανία ο κ. Πάγκαλος” (…) “ενώ για τις μεθόδους των Σέρβων, για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκεί, ουδέποτε διέγνωσε κάποιο πρόβλημα το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών” (Β. 11/1).

Τουρκία και Τούρκοι.

Η δέσμευση εναέριων και θαλάσσιων περιοχών του Αιγαίου από την Τουρκία, με σκοπό την πραγματοποίηση τουρκικών αεροναυτικών ασκήσεων, αντιμετωπίζεται ιδιαίτερα αρνητικά από την πλειοψηφία του τύπου και του πολιτικού κόσμου. Παράλληλα αξιοποιείται επιτυχώς και στο έπακρο, η στερεοτυπική εικόνα του προκλητικού, “φασαριόζου” γείτονα που έχει ορκιστεί αιώνιος εχθρός του ελληνικού έθνους. Περιορισμένη η ενημέρωση σε θέματα Διεθνούς Δικαίου Θαλάσσης (ακόμη κι αν αυτό συνεχώς επικαλείται) και υπερβολική η καλλιέργεια αρνητικών εντυπώσεων που δημιουργούν ανεξήγητο πανικό στην κοινή γνώμη, κρατώντας την δέσμια των γνώριμων ιδεοληψιών και στερεοτύπων. “Συναγερμός στις ένοπλες Δυνάμεις για την αεροναυτική άσκηση της γείτονος” (Ε.Τ. 2/1). “Κρίσιμες ώρες στο Αιγαίο” (Ν. 2/1). “Άσκηση-πρόκληση” (ΕΘ. 3/1). “Θέμα θαλασσίων συνόρων εγείρει ιταμώς η Άγκυρα” (Κ. 8/1). “Φτάσανε να πετάξουνε και πάνω από τη Μύκονο οι αγχωμένοι από τη διεθνή απομόνωση Οθωμανοί, που γενικά μας παραβιάζανε και χθες με πολύ κέφι” (…) “Μ’ αρέσει που κάθε μέρα κάνουνε μαγκιές εκ του ασφαλούς και πάνω από τα Ψαρά, οι αντίχριστοι, ξέρουν και ιστορία φαίνεται τα ζωντόβολα, οι αμόρφωτοι, οι αναλφάβητοι άχρηστοι που θέλουν να μου γίνουν και Ευρωπαίοι. Πώς να γίνεις, μωρή Ευρωπαία, εδώ βρωμάνε τα χνώτα σου και η μασχάλη σου ακόμα, ηλίθια βαρβαρέλα” (ΕΛ. 10/1). Ο αντίλογος, αν και εξαιρετικά περιορισμένος, δεν απουσιάζει: “(…) Ξανά καταμετρούνται παραβιάσεις του εναερίου χώρου και καταγγέλλεται με δριμύτητα η Τουρκία που ‘δεν αναγνωρίζει τα δέκα μίλια’, σα να πρόκειται για είδηση, ενώ είδηση θα ήταν να μάθουμε ότι υπάρχει και κάποιο άλλο κράτος πλην της Ελλάδας που να μας αναγνωρίζει εναέριο χώρο 10 μιλίων, επικαθήμενο επί χωρικών υδάτων 6 μιλίων” (Β. 11/1). Θα πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι θέσεις όπως η παραπάνω, εντοπίζονται στα φιλοκυβερνητικά φύλλα (το “Βήμα” είναι ένα από αυτά) που έχουν στηρίξει τις πολιτικές επιλογές Σημίτη σχετικά με τα ελληνοτουρκικά, τη βήμα-βήμα προσέγγιση των δυο χωρών και τη συμφωνία της Μαδρίτης

Το Κουρδικό ζήτημα βρίσκεται και πάλι στο προσκήνιο, με αφορμή τη μεγάλη έξοδο Κούρδων προσφύγων προς Ελλάδα και Ιταλία, με σκοπό τη περαιτέρω προώθησή τους σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Το γεγονός αποτελεί μια ακόμη αφορμή για να καταδειχτεί το βάρβαρο, απολίτιστο, αντιδημοκρατικό και αντιευρωπαϊκό πρόσωπο της γειτονικής χώρας. Καταδικάζονται η πολιτική πρακτική της Τουρκίας σε ό,τι αφορά ζητήματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αλλά και ο ευρωπαϊκός μεροληπτικός (υπέρ της Τουρκίας) στουρθοκαμηλισμός της Δύσης. “Η Τουρκία υποθάλπει τη φυγή των Κούρδων” (Ε.Τ. 5/1). “Οι Τούρκοι εξάγουν τα προβλήματά τους” (Ν. 5/1). “Στουρθοκάμηλος η Ε.Ε. στο θέμα των Κούρδων” (ΕΛ. 8/1). “Η Ευρώπη θυμώνει όταν λερώνουν τον κήπο της” (ΕΛ. 9/1). Υπάρχει, ωστόσο και ο αντίλογος που καταδικάζει τον ελληνικό, μεροληπτικό στουρθοκαμηλισμό. “Επιτέλους ας σταματήσουμε πολλοί από εμάς τα κροκοδείλια δάκρυα για το κουρδικό δράμα. Ας μην ήταν η αιώνια κόντρα μας με τους Τούρκους και θα βλέπαμε πόσο θα μας ένοιαζαν οι Κούρδοι! Όσο μας ενδιαφέρουν οι σφαγές στην Αλγερία ή όσο μας ένοιαζε η εξόντωση των Τσετσένων από τους Ρώσους ή η πολιορκία και οι βομβαρδισμοί του Σεράγεβο επί τέσσερα χρόνια από τους φίλους μας τους Σέρβους” (ΕΛ. 13/1).

Όποιαδήποτε καταδίκη της Τουρκίας για θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προβάλλεται και αξιοποιείται (μάλλον χαιρέκακα και ρεβανσιστικά) προκειμένου να ενισχυθεί η άποψη που θέλει την Τουρκία χώρα απολίτιστη, μακρά από τις όποιες αρχές δικαίου. Κατά κύριο λόγο προβάλλονται οι θέσεις διεθνών οργανισμών και οι τοποθετήσεις Τούρκων διανοουμένων που στηλιτεύουν το τουρκικό καθεστώς, ασκώντας δριμεία κριτική. “Συμβούλιο της Ευρώπης: Βαριές κατηγορίες για βασανισμούς στην Τουρκία” (Ε.Τ. 9/1). ‘“Φυλακή ολόκληρη η Τουρκία’” (Καθηγητής Χαλούκ Τζερτζέρ). Την παραπάνω λογική υπηρετεί και η δημοσίευση παντός είδους ειδήσεων που δίνουν έμφαση στην τριτοκοσμική εικόνα της χώρας. “Υπέρ του τεστ παρθενίας η Τουρκάλα υπουργός Γυναικείων Υποθέσεων” (ΕΛ. 8/1).

Κάτω από το ίδιο πρίσμα και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο εμπρησμός Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη και η δολοφονία του Έλληνα νεωκόρου και φύλακα του ναού. Επιστρατεύεται λεξιλόγιο με συνειρμικές αναφορές στην Τουρκοκρατία και τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης (“άπιστοι”, “Πόλη”), γίνονται παραλληρισμοί με τα γεγονότα στην Κωνσταντινούπολη το 1955 και τις διώξεις Ελλήνων και Αρμενίων από τους Νεότουρκους. “Νύχτες τρόμου για τον Ελληνισμό/ Νέο έγκλημα των απίστων” (ΕΘ. 14/1). “Ευθύνες στην Άγκυρα για τη δολοφονία του 73χρονου νεωκόρου” (ΕΘ. 15/1). Μια ακόμα αφορμή να γίνουν συγκρίσεις μεταξύ των δικαιωμάτων που απολαμβάνει η μειονότητα στη Θράκη και των διώξεων των λίγων πια, Ελλήνων στην “Πόλη”.

Το αντιδημοκρατικό και βίαιο πρόσωπο του τουρκικού “στρατιωτικού” καθεστώτος προβάλλεται και μέσω των ρεπορτάζ που αναφέρονται στις στενές σχέσεις κράτους - παρακράτους. “Στο φως οι στενές σχέσεις μαφίας - ΜΙΤ” (Ε.Τ. 14/1). “Από την Τουρκία το 48% των ναρκωτικών” (Ν. 30/1).

Όλα τα παραπάνω βρίσκονται σε άμεση συνάφεια και με την απόφαση για διάλυση του ισλαμικού κόμματος της Ευημερίας του πρώην πρωθυπουργού, Ν. Ερμπακάν. “Λουκέτο στο κόμμα της Ευημερίας” (Κ. 17/1). “Οι στρατιωτικοί μετά τα Ίμια καθαρίζουν και την Ευημερία” (Ε.Τ. 17/1). “Στα βήματα της Αλγερίας η Τουρκία” (Ε.Τ. 19/1). Μετά το στρατιωτικό - δικαστικό πραξικόπημα σε βάρος των Τούρκων ισλαμιστών, επιβεβαιώνεται πως η τουρκική βαρβαρότητα δεν έχει τόσο σχέση με το θρησκευτικό παράγοντα όσο με τις παραδόσεις της χώρας και τον ίδιο τον κεμαλισμό. Η Ελλάδα, λοιπόν, δεν έχει κανένα λόγο να περιορίζει τις δυνατότητές της και τα δικαιώματά της για να διευκολύνει μια αντιδημοκρατική, καταπιεστική επεκτατική δύναμη σαν την Τουρκία!” (Ε.Τ. 18/1). “Οι Τούρκοι στρατηγοί εκσυγχρονίστηκαν: τα πραξικοπήματα στην Άγκυρα δεν γίνονται πλέον με την έξοδο των αρμάτων μάχης στους δρόμους της πόλης, αλλά με την έκδοση αποφάσεων του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου” (Β. 18/1). “Διότι ούτε ασήμαντη λεπτομέρεια αποτελεί ούτε άνευ αντιδράσεων μπορεί να περάσει το γεγονός της διάλυσης του μεγαλύτερου κόμματος της χώρας, το οποίο διαθέτει και τη φανατικότερη και δυναμικότερη λαϊκή βάση. Λογικά, εκείνο που θα πρέπει να αναμένεται με γνώμονα την πάγια τουρκική πολιτική, είναι η ακόμα μεγαλύτερη κλιμάκωση της προκλητικότητας της Άγκυρας έναντι της χώρας μας αφού με τον τρόπο αυτό θα επιχειρήσει να εκτονώσει την ένταση στο εσωτερικό μέτωπο, έτσι ώστε να μην προσλάβει την εκρηκτικότητα που δικαιολογούν τα γεγονότα” (ΕΘ. 19/1). “Οι τίτλοι των ευρωπαϊκών εφημερίδων (και βεβαίως στην Αθήνα) μας θυμίζουν πόσο εύκολα το περίεργο αυτό παιχνίδι προκαταλήψεων και εντυπώσεων μπορεί να οδηγήσει σε αντιστροφή της πραγματικότητας. ‘Η Τουρκία και το Ισλάμ’ ήταν η επωδός, ο τίτλος κάτω από τον οποίο αποδόθηκε ‘απαγόρευση του κόμματος της Ευημερίας στην Τουρκία’. Ο τίτλος αυτός - που σίγουρα κινητοποιεί όχι μόνο την περιέργεια αλλά προκαλεί και εντονότερα αισθήματα - κρύβει στην κυριολεξία τον πρωταγωνιστή των όσων έγιναν. (…) Το μόνο που έκανε το ‘Ισλάμ’ αυτή την εβδομάδα - στην Τουρκία όπως και στον μισό σχεδόν, πλανήτη - ήταν να φτάσει ειρηνικά στο τέλος της νηστείας του Ραμαζανιού” (Κ. 28/1).

Η εικόνα που σχηματίζει κανείς για την Τουρκία, διαβάζοντας τις ελληνικές εφημερίδες συνοψίζεται στο απόσπασμα που ακολουθεί και που επικαλείται, ακριβώς αυτή την εικόνα ως επιχείρημα για την απόρριψη του τουρκικού αιτήματος για είσοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. “Μια που η γείτων επιθετική Τουρκία δεν είναι ούτε χριστιανική ούτε δημοκρατική ούτε ευρωπαϊκή για να επηρεαστεί ευνοϊκά από τη διεθνή εκσυγχρονιστική επανάσταση, θα ήταν σώφρον για την Ελλάδα να ετοιμάζεται ψυχολογικά, στρατιωτικά, διπλωματικά και οικονομικά για το χειρότερο” (Β. 18/1). “Η Τουρκία θα είναι το καρκίνωμα της περιοχής και της Ευρώπης, να λειτουργεί ως αποσταθεροποιητικός παράγοντας σε ολόκληρη την περιοχή, να μεταφέρει όπως κάνει σήμερα το εσωτερικό της πρόβλημα στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις και να διεκδικεί κατά τρόπο θρασύτατο και ηγεμονικά άπληστο την κυριαρχία στην ευρύτερη περιοχή, από την Αδριατική μέχρι τις παρυφές της Κίνας και την ικανοποίηση και των πλέον παράλογων απαιτήσεών της, ωσάν να πρόκειται για δίκαιες και θεμιτές αξιώσεις” (ΕΛ. 25/1). “Τουρκία: ‘το κουτσό άλογο’ της Νέας Τάξης” (Ε.Τ. 25/1). Από τον φιλοκυβερνητικό τύπο και εκπροσώπους του προοδευτικού χώρου ακούγεται και η άλλη άποψη: “Πιστεύουμε πως θα ήταν ευχής έργον αν η Τουρκία αποδεχόταν την ελληνική πρόταση και αναγνώριζε τη δικαιοδοσία της Χάγης. Διότι με τον τρόπο αυτόν θα επικρατούσε νομικός ορθολογισμός στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες επί μακρόν χρόνο κυριαρχούνται από εκατέρωθεν φανατισμό και εθνικιστικές εξάρσεις που δεν συμβάλλουν στην επίλυση του προβλήματος” (Κ. 28/1).

Ενδεικτική της υπέρμετρης αντιτουρκικής υστερίας και υποτίμησης καθετί τουρκικού, που τυγχάνει να έχει “ξεμείνει”, απομεινάρι ενός ζοφερού παρελθόντος και η επισήμανση αναγνώστη στην ΕΛ. (10/1). Σε επιστολή του, ο Η. Κωστάκης, με αφορμή την χρησιμοποίηση της τουρκικής λέξης “παζάρι” σε άρθρο νόμου για τη χορήγηση άδειας συμμετοχής επαγγελματιών σε τοπικά πανηγύρια και αγορές, παρατηρεί: “Ξεχάσαμε την ελληνική γλώσσα. Τουρκέψαμε” (…) “Για όνομα του Θεού δεν βρέθηκε στην πλουσιότερη των γλωσσών, την ελληνική, λέξη που να έχει την ίδια έννοια και σημασία με την τουρκική που χρησιμοποιήθηκε;”

Στον αντίποδα, ο χαιρετισμός διαφόρων πρωτοβουλιών με σκοπό την αναθέρμανση και σύσφιγξη των σχέσεων των δυο λαών. “Τριήμερο αλληλεγγύης Ελλήνων και Τούρκων δημοσιογράφων” (ΕΛ. 15/1). “Το Εθνικό θέατρο της Τουρκίας στην Αθήνα” (Β. 25/1).

Συντομογραφίες εφημερίδων: