ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Τούρκων [και όχι Μουσουλμάνων] Δυτικής Θράκης προκαλεί πλήθος αντιδράσεων. Το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού, δεν τίθεται καν επί τάπητος. * Βεγόρα και Άγιος Παντελεήμονας διεκδικούν τα πρωτεία εθνικοφροσύνης μαζί με μερικά στρέμματα γης, αποπροσανατολισμός από το πραγματικό πρόβλημα της περιοχής, της ιστορίας και της ελληνικής πολιτικής πρακτικής. * Κρυπτοαντισημιτισμός στο προσκήνιο με άξονα δισκογραφικό παρασκήνιο. * Φόβοι για νέες παρεκτροπές στην Αλβανία, το αμαρτωλό παρελθόν του Σ. Μπερίσα και της χώρας του. * Η οικονομική κρίση στη Βουλγαρία. * Κιτρινισμός, Μακεδονία και μακεδονικό ζήτημα. * Ανύπαρκτο ως ελάχιστο το ενδιαφέρον για την πολιτική κατάσταση στη Ρουμανία. * Αναταραχή πολιτική και οικονομική στη Σερβία, πρωταγωνιστές Σ. Μιλόσεβιτς, Κοσσυφοπέδιο και Μαυροβούνιο. * Τουρκία, ο αιώνιος εχθρός.

Εσωτερικές μειονότητες.

Έστω και καθυστερημένα ο Ε.Τ. (10/2) ασκεί κριτική στην έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Για πρώτη φορά, η εν λόγω έκθεση δεν σχολιάστηκε επί της ουσίας, από την εφημερίδα κι αυτό επειδή η εφημερίδα έχερε εμμέσως, της υπεράσπισης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σχετικά με την άσκηση δίωξης κατά δημοσιογράφων της, από τον υπουργό Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλο, με την κατηγορία της κατασκοπίας και δημοσίευσης απόρρητων εγγράφων του ελληνικού κράτους. Το γεγονός συμπεριελήφθη στην έκθεση ερμηνευόμενο ως παρεμπόδιση της ελεύθερης άσκησης του δημοσιογραφικού επαγγέλματος και της ελευθερίας του τύπου. Η αναδίπλωση που ακολούθησε από πλευράς Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σε σχέση με όλα τα παραπάνω, τερματίζει τη “σιωπηρή” ανακωχή της εφημερίδας με την αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου εξωτερικών των Η.Π.Α., θέτοντας τέλος, στον προσωρινό, “φιλοαμερικανισμό” της. “Η χθεσινή, πρωτοφανής στα χρονικά, διορθωτική δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δεν αφορούσε, όπως θα ανέμενε κανείς, τις γνωστές ανακρίβειες που περιέχονται κάθε χρόνο στην Έκθεση περί ‘50. 000 Σλαβομακεδόνων στη Βόρεια Ελλάδα’, ή περί ‘καταπίεσης της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη’ αλλά το προσωπικό πρόβλημα του κ. υπουργού”. “Τον κ. Πάγκαλο - ο οποίος τυχαίνει να είναι υπουργός Εξωτερικών - δεν τον ενόχλησαν οι προσβλητικές για την Ελλάδα αναφορές στους λεγόμενους Σλαβομακεδόνες και τη μειονότητα στη Θράκη”. Όπως γίνεται φανερό από τα παραπάνω αποσπάσματα, η άσκηση κριτικής “επανέρχεται” στα γνωστά πλαίσια, χαρακτηρίζοντας “ανακρίβειες”, τις επίσημες θέσεις που, κατά καιρούς, έχουν υποστηριχτεί από πολλούς φορείς και οργανώσεις, σχετικά με την τουρκική και μακεδονική μειονότητα στην Ελλάδα.

Θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι η εν λόγω αναδίπλωση συνίσταται στην επισήμανση από πλευράς της πρεσβείας των Η.Π.Α. “ενός τεχνικού σφάλματος”: Ναι μεν στους δυο δημοσιογράφους του Ε.Τ. αποδόθηκαν κατηγορίες στα μέσα του 1997 “για αρκετά ποινικά νομοθετήματα (συμπεριλαμβανομένων και όσων αφορούν κατασκοπεία για δημοσίευση διαβαθμισμένων κυβερνητικών εγγράφων)”, πλην όμως, δεν κρίθηκαν ένοχοι όπως αρχικά υποστηρίχτηκε στην έκθεση, αλλά τους επιβλήθηκε “υψηλή εγγυοδοσία (2 εκατομμυρίων δραχμών) και απαγόρευση εξόδου από τη χώρα, στη βάση της ‘εύδηλης απόδειξης ενοχής”’. Ωστόσο, ο Ε.Τ. (10/2) αλλά και η Κ (10/2) και η ΕΛ. (11/2) παρουσιάζουν το γεγονός της διορθωτικής ανακοίνωσης, κατά τέτοιο τρόπο, που εύλογα δημιουργείται η εντύπωση στο αναγνωστικό κοινό ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακάλεσε την αναφορά αυτή καθ’ αυτή κι όχι απλά τον ισχυρισμό ότι οι εν λόγω δημοσιογράφοι κρίθηκαν ένοχοι, αφήνοντας εμμέσως υπονοούμενα για την αξιοπιστία της συγκεκριμένης έκθεσης.

Ιδιαίτερη διάσταση λαμβάνει η από κοινού δραστηριοποίηση των τριών βουλευτών της τουρκικής μειονότητας μέσω της “Συμβουλευτικής Επιτροπής Τούρκων της Δυτικής Θράκης” καθώς και η γενικότερη κινητοποίησή τους, με εμφανή σκοπό να προβάλλουν, όσο το δυνατόν περισσότερο, τις θέσεις και τα προβλήματα της μειονότητας. Οι αντιδράσεις που προέρχονται από το σύνολο του τύπου (ακόμη και από την ΕΛ. που συνήθως τηρεί μια περισσότερο προσεκτική και μετριοπαθή στάση στα μειονοτικά ζητήματα) συμπλέουν άμεσα με την πάγια ελληνική πολιτική πρακτική που δεν αναγνωρίζει καμιά εθνοτική ομάδα στην Ελληνική Επικράτεια, αποδεχόμενη την ύπαρξη αποκλειστικά και μόνο, θρησκευτικών διαφοροποιήσεων μεταξύ των Ελλήνων πολιτών. Ειδικότερα σε ό,τι αφορά την ΕΛ. θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον η περίπτωσή της. Τα εναλλακτικά (αντιεθνικιστικά, αντιξενοφοβικά) μηνύματα που περνούν στον Έλληνα αναγνώστη μέσω των δημοσιευμάτων της ομάδας του “Ιού”, αρκετές φορές αντισταθμίζονται αρνητικά από τις “οπισθοδρομικές δρασκελιές” της εφημερίδας, χάριν μιας περισσότερο ευάρεστης, στο ελληνικό κοινό και, περισσότερο πολικά ορθής, γραμμής σε ό,τι αφορά ευαίσθητα εθνικά ζητήματα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί κανείς να “δει” την παρουσία, στη στήλη των παραπολιτικών ειδήσεων της ΕΛ., δημοσιογραφικού σχολίου αναφορικά προς τους δυο Τούρκους μειονοτικούς βουλευτές, Γκαλίπ Γκαλίπ και Μπιρόλ Ακίφογλου, και τον υπαινιγμό ότι θα έπρεπε να αποπεμφθούν από την Ελληνική Βουλή και τα κόμματα που εκπροσωπούν, επειδή τόλμησαν να υποστηρίξουν το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της τουρκικής μειονότητας, ως τέτοιας, και όχι ως μουσουλμανικής: “Στο τηλέφωνο, ο βουλευτής Ξάνθης της Ν.Δ., Ακίφογλου Μπιρόλ:

Κι έτσι το πρόβλημα γίνεται… διπλό για τον πρόεδρο του ελληνικού Κοινοβουλίου (Μπιρόλ και Γκαλίπ) και επεκτείνεται και στον πρόεδρο του ΠΑ.ΣΟΚ. και πρωθυπουργό. Όσο για το λάθος, είναι του υπογράφοντος. Ωστόσο και ο πρόεδρος και το μέλος της ‘Συμβουλευτικής Επιτροπής Τούρκων Δυτικής Θράκης’ έχουν τους ίδιους στόχους. Αυτούς της ‘επιτροπής’ τους. Και αυτό είναι το πρόβλημα” [από τη στήλη των παραπολιτικών (ΕΛ. 19/2)].

Ξεκινώντας από τον “Στόχο”, την εβδομαδιαία, εθνικιστικού περιεχομένου, εφημερίδα του ακροδεξιού χώρου, (το ύφος του οποίου ήταν ανάλογο αυτού της ΕΛ.) τον Ε.Τ., τη μεγαλύτερη σε κυκλοφορία εφημερίδα του συντηρητικού χώρου και, συνεχίζοντας με τα Νέα (φιλοκυβερνητική εφημερίδα του κέντρου) το διεθνώς αναγνωρισμένο δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της μειονότητας παραγνωρίζεται και παραγκωνίζεται κατά τρόπο προκλητικό. Αντιθέτως η “δαιμονοποίηση” της Τουρκίας, του τουρκικού προξενείου και μελών της μειονότητας αποτελεί τον κανόνα παρά την εξαίρεση: “Τέρμα στην περίοδο ‘χάριτος’ προς την ελληνική πολιτεία έθεσαν οι τρεις μουσουλμάνοι βουλευτές στη Θράκη που δηλώνουν ταυτόχρονα και εν χορό… ‘Τούρκοι’!” (Ε.Τ. 19/2). “Βουλευτής του ΠΑ.ΣΟΚ. ο κ. Γκαλίπ εξελέγη πρόεδρος στην Ανωτάτη Συμβουλευτική Επιτροπή Τούρκων της Δ. Θράκης! (…) Η Ανωτάτη Συμβουλευτική Επιτροπή των Τούρκων της Δυτικής Θράκης, θεωρείται όργανο του προξενείου. Είναι χαρακτηριστική η πρόσφατη παρουσία της στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου πήγαν μέλη της να κατηγορήσουν την Ελλάδα για δήθεν παραβίαση των δικαιωμάτων μουσουλμάνων της Θράκης, ενώ παρόμοιες απόψεις εξέφρασαν και στα μέλη του Αμερικανικού Κογκρέσου, με τα οποία συναντήθηκαν στην Αθήνα. Το περίεργο στην όλη υπόθεση είναι πώς ‘εγκλώβισαν’ δυο βουλευτές του ελληνικού Κοινοβουλίου σε αυτή την επιτροπή” (Ν. 19/2). “Στην εδραίωση μιας ντε φάκτο τουρκικής διοίκησης οδηγείται η Δυτική Θράκη, καθώς την ίδια ώρα που ‘πέφτουν οι μάσκες’ από τα πρόσωπα των τριών μουσουλμάνων βουλευτών, κρατικοί λειτουργοί του ελληνικού κράτους αναγορεύουν σε επίσημο τοποτηρητή της περιοχής τον πρόξενο της Άγκυρας στην Κομοτηνή” (Ε.Τ. 22/2). Αυτή η σε μεγάλο ποσοστό σύμπλευση των ελληνικών εφημερίδων (8/10) επιβεβαιώνει την ευρέως διαδεδομένη εντύπωση που έχει δημιουργηθεί σε όσους παρακολουθούν από κοντά τα μειονοτικά ζητήματα: ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία οι ελληνικές εφημερίδες οδηγούν σε παραπληροφόρηση του κοινού, υιοθετώντας αποκλειστικά και μόνο τις πηγές παραγόντων από κρατικές μυστικές υπηρεσίες.

Σε άμεση συνάφεια με όλα τα παραπάνω είναι και η επιστολή που υπογράφεται από τη διεύθυνση του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης Ελληνισμού και αφορά στην απόφαση κατάργησης του άρθρου 19 του Κώδικα της Ελληνικής Ιθαγένειας.. “Με την κατάργηση του άρθρου αυτού είναι βέβαιο ότι θα δημιουργηθούν τεράστια εθνικά προβλήματα. Οι Τούρκοι ιμπεριαλιστές θα επιδιώξουν την αλλοίωση της πληθυσμιακής συστάσεως της Θράκης, με την επιστροφή εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων που έχασαν οικειοθελώς την ελληνική ιθαγένεια” (ΕΘ. 23/2).

Από τις λιγοστές εξαιρέσεις “αποδαιμονοποίησης” της τουρκικής μειονότητας, το σχόλιο/απάντηση συντάκτη της ΕΛ. (16/2) σε δημοσίευμα της εφημερίδας “Αδέσμευτος Τύπος” (15/2): ‘“Φόβος και τρόμος στο Γκάζι’ είναι οι ‘Τούρκοι’ που κλείνουν τους δρόμους και χορεύουν - άκουσον άκουσον - στις γιορτές και στα πανηγύρια τους. Απέκτησαν και δικούς τους καφενέδες, οι προκλητικοί αυτοί που έχουν το θράσος να υπάρχουν, να τραγουδούν και ενίοτε να κοιτάζουν κατάματα τη ‘μειονότητα των Ελλήνων’, μπας και καταλάβουν το ‘γιατί’ του μίσους (το λέει ο ‘Αδέσμευτος’ [Τύπος], σε υπογεγραμμένο ρεπορτάζ, το οποίο δεν παρουσιάζει ούτε ένα στοιχείο προκλητικής συμπεριφοράς των μουσουλμάνων συμπατριωτών μας που ζούν στο Γκάζι” (ΕΛ. 16/2).

Μεγάλη επίσης διάσταση λαμβάνει και η διαμάχη δυο γειτονικών κοινοτήτων στη Δυτική Μακεδονία για την απόκτηση των στρεμμάτων γης που “προέκυψαν” από την αποξήρανση της λίμνης Βεγορίτιδας. Η κοινότητα Βεγόρας, αμφισβητώντας σχετική δικαστική απόφαση, αξιώνει από την κοινότητα Αγίου Παντελεήμονα μεγαλύτερο μερίδιο στη διανομή γης, προβάλλοντας ως επιχείρημα το “ελλειμματικό ισοζύγιο εθνικοφροσύνης” των γειτόνων της. Στη κοινότητα Αγίου Παντελεήμονα, η πλειοψηφία των κατοίκων είναι μακεδονικής καταγωγής και εθνικής συνείδησης, εν αντιθέσει προς τους κατοίκους της Βεγόρας που είναι πρόσφυγες από τον Πόντο, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας, στα πλαίσια οργανωμένου εποικιστικού σχεδίου των ελληνικών κυβερνήσεων που αναζητούσαν ένα εξισορροπητικό πληθυσμιακό αντιστάθμισμα στην σλαβικής καταγωγής πλειοψηφία, με σκοπό το βαθμιαίο εξελληνισμό της. Οι συγκρούσεις μεταξύ των δυο κοινοτήτων έβγαλαν στην επιφάνεια όλα τα σφάλματα της ελληνικής μειονοτικής πολιτικής πρακτικής. Ωστόσο η επικρατούσα εικόνα και ερμηνεία που δίνεται πολύ λίγο ασχολείται με αυτά:“Δεν ήταν πλέον η μοιρασιά της γης, βγήκε στην επιφάνεια η πρωτοφανής εθνικιστική και ρατσιστική έξαρση μεταξύ των αντιμαχομένων. Μας γυρίζουν σε εποχές στις οποίες ο ‘πρόσφυγας’ ήταν ο ξένος, ο αποδιοπομπαίος που θέλαμε να ζεί σε γκέτο ξέχωρα από τους ‘ντόπιους’ και τους ‘γνήσιους’. Αλλά και αντίθετα αναπτυσσόταν η άλλη αντίληψη, που ήθελε ξένο σώμα τον ‘ντόπιο’, το ‘Βούλγαρο’ επειδή μιλούσε και το σλαβικό ιδίωμα και ήταν ως εκ τούτου δίγλωσσος, κατηγορία πολιτών Ελλήνων αναγνωρισμένη. (…) Οι ‘εμφύλιοι’ αυτοί δείχνουν όμως κατά τραγικό τρόπο πόσο (γενικά) κενή είναι η εγχώρια προπαγάνδα περί της ελληνικότητας της Μακεδονίας, πόσο σκέτη φούσκα είναι τα περίφημα συλλαλητήρια, πόσο ανόητα συντήρησαν και καλλιέργησαν το στείρο εθνικισμό και την πατριδοκαπηλία οι πολιτικές του ‘πατριωτικού’ κόμματος και του πούρου εθνικισμού, πολιτικές που απέβλεπαν (και αποβλέπουν όσο μένουν) στην άγρα ψήφων και τίποτε άλλο” (ΕΛ. 19/2). Τα σενάρια περί “ξένου δακτύλου” είναι περισσότερο προσφιλή και οπωσδήποτε προκαλούν περισσότερο το αναγνωστικό ενδιαφέρον: “Μόλις πέρασε η ‘μπόρα’ στη Βεγορίτιδα βγήκαν τα… σαλιγκάρια. Για το ‘Ουράνιο Τόξο’ η παρομοίωση, τη γνωστή οργάνωση που συνέστησαν μια χούφτα φωνακλάδες, επιμένοντας συνειδητά ή ασυνείδητα να λειτουργούν ως φερέφωνα απόψεων που θα μπορούσε κάλλιστα να διατυπώνει ο Γκλιγκόροφ. Όπως αυτές περί αποικιοκρατικής πολιτικής του ελληνικού κράτους!!!” (Ε.Τ. 19/2). “Κι όμως όλοι γνωρίζουν ότι οι κομματικοί παράγοντες επενδύουν το πολιτικό τους μέλλον πάνω στις διακρίσεις των κατοίκων, εθνικοπαράφρονες, από τη μια και άνθρωποι υπηρεσιών των Σκοπίων, από την άλλη, αλωνίζουν την περιοχή, απεσταλμένο πρεσβειών, επισκέπτονται την περιοχή, ενώ οι δραστηριότητες της Ε.Υ.Π. έρχονται ΄καπάκι’ να συμπληρώσουν το σκηνικό του ‘εγκλήματος’ που συντελείται” (ΕΛ. 19/2, ‘“Ξένος’ δάκτυλος πίσω από τον ‘εμφύλιο’” ). Οι προβληματισμοί για την πολιτική που ακολούθησε και ακολουθεί η Ελλάδα, αναφορικά προς τη μακεδονική μειονότητα είναι από ανύπαρκτοι έως και επιφανειακοί: “Εντύπωση ωστόσο προκάλεσε η δήλωση του προέδρου της Κοινότητας της Βεγόρας Γ. Σονιάδη, στον ‘Αντένα’, ότι ‘οι κάτοικοι του Αγίου Παντελεήμονα είναι δίγλωσσοι, σλαβόφωνοι σε αντίθεση με τους κατοίκους της Βεγόρας που είναι πρόσφυγες Πόντιοι και Μικρασιάτες” (ΕΛ. 17/2).

Σχετικά με τους Ρομά, τη μεγαλύτερη σε πληθυσμό μειονότητα στην Ελλάδα, η κα. Διβάνη, συντάκτρια των Ν. (11/2) αναφέρει: “Τα εγχειρίδια της Ιστορίας και της Κοινωνιολογίας τους αγνοούν και το επίσημο κράτος αρνήθηκε πεισματικά επί 120 χρόνια να τους δώσει την Ελληνική Ιθαγένεια (την πήραν μόλις το 1955)” .

Τα “κρυπτοαντισημιτικά” αισθήματα της ελληνικής κοινωνίας έρχονται εκ νέου στο προσκήνιο. Αφορμή αποτελούν οι αντισημιτικές δηλώσεις του γνωστού Έλληνα τραγουδιστή και συνθέτη Σ. Καζαντζίδη, δηλώσεις οι οποίες προβάλλονται ουδέτερα, χωρίς επικριτικούς σχολιασμούς από τα μέσα ενημέρωσης. [Ο Σ. Καζαντζίδης, ενώπιον της Ελληνικής Δικαιοσύνης , βάλλεται κατά του συνθέτη Ν. Νικολόπουλου αποκαλώντας τον “πράκτορα των Εβραίων”, κάνοντας παράλληλα λόγο για Εβραϊκή συνωμοσία στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού. Οι δηλώσεις αυτές προβλήθηκαν από το σύνολο των μέσων ενημέρωσης, (έντυπων και ηλεκτρονικών), προκαλώντας μάλιστα την αντίδραση του Κεντρικού Ισραηλινού Συμβουλίου (14/2)]. Οι εξαιρέσεις είναι μάλλον ελάχιστες, με πρώτη την αντίδραση μέσω επιστολής του στον τύπο, του γνωστού Έλληνα μουσικοσυνθέτη Μ. Θεοδωράκη (16/2). Ο τελευταίος, εμμέσως, βάλλεται κατά παραγόντων του τύπου, του πολιτικού κόσμου αλλά και των ανθρώπων του πνεύματος , καταδικάζοντας την παντελή απουσία αντιδράσεων για τα όσα δήλωσε ο τραγουδιστής Σ. Καζαντζίδης. Αν και η επιστολή δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα, είναι φανερό ότι αποδέκτης αυτής της παρέμβασης είναι πρωτίστως η κοινή γνώμη και δευτερευόντως ο εν λόγω τραγουδιστής. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική η φράση που χρησιμοποιεί ο Μ. Θεοδωράκης για να καταδείξει το μέγεθος των ευθυνών της κοινής γνώμης απέναντι σε φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας: “Κάποιες στιγμές η σιωπή σημαίνει συνενοχή”. Τα ελληνικά μέσα, στην πλειοψηφία τους, απλώς περιορίζονται στο να παραθέσουν, όχι μόνο την εν λόγω επιστολή αλλά και αυτή του Κεντρικού Ισραηλινού Συμβουλίου, χωρίς περαιτέρω σχολιασμούς, με μόνη (αρνητική) παραφωνία, τους ειρωνικούς υπαινιγμούς του Ε.Τ. (14/2) με αφορμή την πρόσφατη πραγματοποίηση Τουρκοϊσραηλινής ναυτικής άσκησης. “Άγνωστο είναι τι εννοεί ο πρέσβης του Ισραήλ αναφερόμενος σε προκατάληψη εις βάρος της Ελλάδας (μάλλον απίθανο να αναφέρεται στην προπαγάνδα γειτονικής χώρας με την οποία το Ισραήλ έχει συνάψει στρατιωτική συμμαχία. Έντύπωση προκαλεί ότι στην ανακοίνωσή του αναφέρεται στην εξόντωση των Εβραίων της Ελλάδας, χωρίς ωστόσο να προσθέτει μια λέξη για την προσπάθεια του Ελληνικού λαού να τους διασώσει”. Από τις ελάχιστες εξαιρέσεις και οι επώνυμες τοποθετήσεις που ακολουθούν: “ (…) αποκαλύφθηκε αίφνης [ο Σ. Καζαντζίδης] ένα γελοίο φανατισμένο ανθρωπάκι, γνήσιος αντισημίτης με τα όλα του” [Ε. Κοταμανίδου, (Ν. 17/2)]. “Έτσι, κι επειδή προσωπικά νιώθω βαθύτατα θιγμένη, κι ας μην είμαι Εβραία, από όλη αυτή τη βάρβαρη υπόθεση, εκφράζω την οδύνη μου προς τους Εβραίους συμπατριώτες μας για την αναίτια και βάναυση επίθεση που ‘λούστηκαν’, μόνο και μόνο επειδή ένας γνωστός τραγουδιστής έχει διαφορές με μια δισκογραφική εταιρία” [επιστολή Α. Λαμπροπούλου, (ΕΛ. 19/2)]. Πρόκειται ωστόσο για εξαιρέσεις που μαζί με τα αποτελέσματα πολλών ερευνών μέτρησης της κοινής γνώμης επιβεβαιώνουν τον κανόνα των αντισημιτικών, ξενοφοβικών και εθνικιστικών διαθέσεων των Ελλήνων. Αυτή η έλλειψη ανοχής προς τον “διαφορετικό άλλο” επιβεβαιώνεται και από τη γενικότερη σιωπηρή ανοχή και σιωπηλή (κατά τον Μ. Θεοδωράκη) αποδοχή μιας ρητορικής του μίσους, που σε οποιαδήποτε άλλη Ευρωπαϊκή χώρα, με μεγάλη δημοκρατική παράδοση, όπως αυτή της Ελλάδας, θα είχε οδηγήσει σε μαζικές αντιδράσεις. Σε άμεση συνάφεια με όλα τα παραπάνω, η “πικρή αλήθεια” του αντισημιτικού παρελθόντος της ελληνικής κοινωνίας, που ελάχιστα βλέπει το φως της δημοσιότητας: “Μετά το 1917 [και την πυρκαγιά που έκαψε το κέντρο της Θεσσαλονίκης] το ελληνικό κράτος δεν επέτρεψε, στους Εβραίους να επιστρέψουν και να ξαναχτίσουν στις περιουσίες τους, αλλά τους ανάγκασε να μεταφερθούν σε απόκεντρες περιοχές της πόλης” (ΕΛ. 11/2).

Μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο που διαμορφώνεται με βάση όλα όσα έχουν προηγηθεί, εύλογα κανείς, μπορεί να εντάξει και το γεγονός της μη αποπομπής από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, του γνωστού για τις ακροδεξιές τοποθετήσεις του, βουλευτή της αξιωματικής Αντιπολίτευσης, Γ. Καρατζαφέρη. Ο εν λόγω βουλευτής, ένα χρόνο πριν, είχε δημιουργήσει μέγα θέμα στην Ελληνική Βουλή επικαλούμενος την Εβραϊκή καταγωγή του τότε Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Χ. Ροζάκη, προκειμένου να υποστηρίξει τις κατηγορίες του εναντίον του για αντεθνική χάραξη εθνικής εξωτερικής πολιτικής από τον υπουργό. Ο Γ. Καρατζαφέρης επανέρχεται δριμύτερος στο ακροδεξιό προσκήνιο, ένα χρόνο αργότερα, στα μέσα Φεβρουαρίου 1998, όταν με ανοικτή πρόσκλησή του από κανάλι της Ελληνικής ιδιωτικής τηλεόρασης ζητά από την εθνικιστική ομάδα της Χρυσής Αυγής να προσχωρήσει στο κόμμα της Νέας Δημοκρατίας με αντάλλαγμα παραχώρηση υπουργικών θέσεων σε μέλη της οργάνωσης, στο επόμενο κυβερνητικό σχήμα της Νέας Δημοκρατίας. Ο αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κ. Καραμανλής, ενώ τολμά να διαγράψει 6 επιφανή στελέχη του κόμματός του, για λόγους κομματικής πειθαρχίας (με αφορμή την ψήφιση νομοσχεδίου για την ιδιωτικοποίηση δημοσίων επιχειρήσεων) αποφεύγει οποιονδήποτε, επί της ουσίας, σχολιασμό στις τοποθετήσεις του Γ. Καρατζαφέρη, κρίνοντας προφανώς πως δεν συντρέχει λόγος σοβαρός να απαιτήσει και τη δική του αποπομπή από το κόμμα.

Η λαθραία μετανάστευση, κατά κύριο λόγο, Αλβανών, στην Ελλάδα και οι συσχετισμοί με τα ποσοστά εγκληματικότητας απασχολούν και αυτό το μήνα τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης. Οι αντιδράσεις είναι σημαντικές, πολλές δε από αυτές, αφορούν στην κυβερνητική απόφαση να καταγραφούν και να νομιμοποιηθούν όλοι οι μετανάστες που ζούν και εργάζονται στην Ελληνική Επικράτεια. Ο συντηρητικός, πολιτικός και δημοσιογραφικός κόσμος πρωτοστατεί: “ Όταν τα τελευταία 7 χρόνια έχουν εισέλθει στη χώρα μας 500. 000 αλλοδαποί και οι άνεργοι ανέρχονται σε 550.000 περίπου, αυτό τα λέει όλα. Δεν ομιλώ ασφαλώς, για τους Έλληνες της Αλβανίας και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Εάν συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση στον αγροτικό τομέα, θα προστεθούν περίπου 250.000 νέοι άνεργοι. Η κατάσταση αυτή, πριν απ’ όλα πρέπει να ελεγχθεί δραστικά. Καλοί είναι οι συναισθηματισμοί, αλλά πριν απ’ όλα πρέπει να δούμε τους δικούς μας ανέργους, τουλάχιστον σε ορισμένες ειδικότητες και σε ορισμένες περιοχές” [συνέντευξη του πρώην αρχηγού του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Μ. Έβερτ, (Ε.Τ. 19/2)]. “Στην ύπαιθρο οι πληθυσμοί ‘αλβανοκρατούνται’. Σε κάποια χωριά της Μεσσηνίας και της Λακωνίας ακόμη, οι κάτοικοι δεν τολμούν να βγουν από τα σπίτια τους μόλις πέσει το βράδυ. Συμμορίες Αλβανών και λοιπών λωποδυτών κλέβουν, δέρνουν, ατιμάζουν, λεηλατούν σπίτια, σκοτώνουν γέρους, νέους και παιδιά” (Ε.Τ. 15/2). “Σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αχαϊα, οι Αλβανοί είχαν επανειλημμένα διαρρήξει σπίτια. Λεηλατούσαν το μόχθο μας, ακόμη και τότε που είχαν το φόβο να συλληφθούν και να γυρίσουν πίσω στην πατρίδα τους. Φανταστείτε τώρα που έχουν πράσινη κάρτα εργασίας. Ειδικότερα στην Αιγιαλεία, το πρόβλημα φτάνει τις 3.000 ενώ η ανεργία είναι μεγάλη καθώς δεν υπάρχουν δουλειές” (ΕΘ. 23/2). Ο αντίλογος σε όλα τα παραπάνω έρχεται από τον λεγόμενο προοδευτικό χώρο, που συνιστά ψυχραιμία και αποβολή των ρατσιστικών στερεοτύπων και αισθημάτων προκειμένου να σχηματίσει κανείς σφαιρική εικόνα της πραγματικότητας και να προβεί σε εκτιμήσεις. “Η επίσημη στατιστική της Ελληνικής Αστυνομίας καταρρίπτει, για τρίτη συνεχή χρονιά μύθους προκαταλήψεις και στερεότυπα που επιρρίπτουν την εγκληματικότητα, αποκλειστικά και κατά κύριο λόγο, στους αλλοδαπούς οι οποίοι ζούν στην Ελλάδα. (…) Τα ποσοστά αυτά δεν ανταποκρίνονται στην εικόνα που δημιουργούν τα κανάλια και τα ‘κίτρινα’ πρωτοσέλιδα πολλών εφημερίδων, ενώ αποκαλύπτουν τον ρατσιστικό χαρακτήρα καλλιεργούμενης ‘Αλβανοφοβίας’” [εφημερίδα Αυγή, (ΕΛ. 26/2)].

Σαν κατακλείδα σε όλα όσα προηγήθηκαν, παρατίθεται το σχόλιο συντάκτριας της Κ. (24/2) σχετικά με την στερεοτυπική εικόνα που, στην πλειοψηφία τους, έχουν διαμορφώσει οι Έλληνες για τους Βαλκάνιους γείτονές τους. “Οι Αλβανοί λοιπόν χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην άνθρωποι άχρηστοι, χωρίς φιλότιμο και ευγνωμοσύνη, μοχθηροί και εγκληματίες. Αντίθετα οι Έλληνες ‘είναι έτσι από τη μάνα τους’, φιλότιμοι, όπως έλεγε περήφανα μια κοπέλα που απ’ ό,τι καταλάβαμε πρέπει να ήταν εκπαιδευτικός. (…) Οι Βούλγαροι, κομμένοι σε εθνικιστικά πατρόν κι αυτοί. Και οι Τούρκοι ασφαλώς που είναι βάρβαρος λαός. Νομίζαμε αφελώς ότι αυτές οι απόψεις περί γενετικών χαρακτηριστικών των λαών πιπιλιούνται στο στόμα μεγαλύτερων. Αλλά δεν είναι τελικά θέμα γενιάς ο ρατσισμός” .

Αλβανία και Αλβανοί.

Τα περιστατικά βίας στο Βορρά της Αλβανίας και η εκτίμηση ότι αυτά αποτελούν ύστατη προσπάθεια του Σ. Μπερίσα να επανέλθει στην πολιτική σκηνή της χώρας, καλλιεργούν αισθήματα ανησυχίας και προβληματισμού στην κοινή γνώμη, όσον αφορά το μέλλον της γειτονικής Αλβανίας. Ενδεικτικά τα αποσπάσματα που ακολουθούν, εκφράζοντας τους φόβους για μια νέα κρίση στη χώρα, κρίση που ασφαλώς, αναμένεται ότι θα έχει επιπτώσεις και στην Ελλάδα. “Δεν θα μπορούσε να επινοηθεί καλύτερος τρόπος για να ‘γιορταστεί’ η επέτειος της συμπλήρωσης ενός χρόνου για τα τραγικά γεγονότα της Αλβανίας το 1997, εκτός από την επανάληψη της ιστορίας, είναι απλώς μια φάρσα, ως τέτοια μοιάζει και η επανάληψη του σκηνικού βίας και αναταραχής που ξέσπασε στην κοινωνική και πολιτική ζωή της γειτονικής χώρας” (Κ. 27/2). “Κόλαση η Β. Αλβανία” (Ε.Τ. 24/2).

Στα προσφιλή πορτρέτα της χώρας και αυτό της “πρωταθλήτριας στην παραγωγή ναρκωτικών” (Ν. 25/2). "H…παραγωγικότερη χώρα της Ευρώπης στα ναρκωτικά και ο πρώτος προμηθευτής της Ελλάδας (όπως και των άλλων Βαλκανικών χωρών) σε χασίς είναι η Αλβανία, ενώ παραμένει σημαντική δίοδος για τη διακίνηση ναρκωτικών από τις ανατολικές χώρες” (Ν. 25/2). “Εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για τις κατασχέσεις χασίς που αποδεικνύουν αυτό που είναι κοινό μυστικό, ότι η κατεργασμένη και ακατέργαστη κάναβη έχουν κατακλύσει την παράνομη αγορά. Πέρσι κατασχέθηκαν 11 τόνοι και 577 κιλά ακατέργαστου χασίς και 2 τόνοι και 466 κιλά κατεργασμένου. Η πλημμύρα από χασίς αποδίδεται στους Αλβανούς, στους οποίους χρεώνεται και σημαντικό ποσοστό από την αύξηση της εγκληματικότητας. (…) Το 90% της ηρωίνης που έχει εντοπιστεί στη χώρα μας διακινείται από Αλβανούς, οι οποίοι βέβαια έχουν την αποκλειστικότητα της εισαγωγής και εμπορίας χασίς” (ΕΘ. 25/2).

Με αφορμή την προβολή της ταινίας “Μιρουπάφσιμ” [Καλή αντάμωση] στους αθηναϊκούς κινηματογράφους, οι δυο σκηνοθέτες και εμπνευστές της ταινίας - η οποία πραγματεύεται τις ελληνοαλβανικές σχέσεις - δίνουν την δική τους άποψη για την εικόνα που έχει σήμερα ο μέσος Έλληνας για τους Αλβανούς. ‘“Αλβανός’ στην Ελλάδα είναι λέξη απαξιωτική, συνώνυμη με φθαρμένα ρούχα και φθαρμένες ζωές. Ομόνοια ο φυσικός χώρος, ‘κλέφτες’ η προσφιλής προσφώνηση, βλέμματα καχυποψίας η συνήθης αντιμετώπιση. Προσφέρονται για χαμηλά ημερομίσθια για να εκτονώνεται ο κοινωνικός ρατσισμός και ταυτόχρονα να επιβεβαιώνεται η ελληνική υπεροχή” [Γ. Κόρρας και Χ. Βούπουρας, (Κ. 22/2)].

Βουλγαρία και Βούλγαροι.

Ο Ε.Τ. (22/2) με ιδιαίτερα επικριτικό ύφος, που συνειρμικά παραπέμπει σε άλλες εποχές, αναφέρεται σε μελέτη του Μακεδονικού Επιστημονικού Ινστιτούτου στη Σόφια. “Θέμα ‘ανθρωπίνων δικαιωμάτων’ και ‘εθνικής αυτοδιάθεσης’ της ‘βουλγαρικής μειονότητας’ στη Μακεδονία θέτουν σήμερα εθνικιστικοί κύκλοι της γείτονος χώρας υπό την επίφαση ‘μελέτης’ έως ημιεπίσημου ‘Μακεδονικού Επιστημονικού Ινστιτούτου’ που εδρεύει στη Σόφια” (Ε.Τ. 22/2).

Η οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα για μια ακόμη φορά στο προσκήνιο: “Κι όμως υπάρχουν ακόμα παιδιά στον κόσμο που πανηγυρίζουν όταν κατορθώνουν να εξασφαλίσουν ένα καρβέλι ψωμί. Τα στιγμιότυπα δεν προέρχονται από κάποια τριτοκοσμική χώρα, αλλά από ένα προάστιο της Σόφιας στη γειτονική μας Βουλγαρία” (Ε.Τ. 15/2).

Μακεδονία και Μακεδόνες.

Λιγοστά αυτό το μήνα τα δημοσιεύματα για την “ακατονόμαστη” γειτονική Δημοκρατία. Το “πάγωμα” των διπλωματικών πρωτοβουλιών για τη διευθέτηση του μόνου, μεταξύ των δυο χωρών, “ακανθώδους ζητήματος”, αυτού της ονομασίας, δεν προσφέρεται για αναλύσεις και σχολιασμούς. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει εγκατάλειψη των πάγιων ελληνικών αιτημάτων και “μακεδονοφοβικών συνδρόμων”. Ωστόσο, θα πρέπει να αναγνωριστεί μια σημαντική μετατόπιση μέρους της ελληνικής κοινής γνώμης, υπέρ μιας συμβιβαστικής διευθέτησης του ζητήματος αυτού. Η μετριοπάθεια αυτή (συγκρινόμενη πάντα με τα μέτρα του πρόσφατος παρελθόντος) εκφράζεται κυρίως από τον προοδευτικό χώρο, αλλά και γενικότερα από τον φιλοκυβερνητικό τύπο. Αρκετοί συντάκτες και πολιτικοί του ευρύτερου κεντροαριστερού χώρου κατακρίνουν, όλο και συχνότερα, την εθνικιστική υστερία που επέδειξε η ελληνική πλευρά, εκτιμώντας πως η μόνη δίκαιη λύση, σύμφωνα με το διεθνώς αναγνωρισμένο δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού των λαών, είναι η αποδοχή του συμβιβασμού. [Ο “Ιός της Κυριακής” (ΕΛ. 1/2) αναφερόμενος στην πρόσφατη περίοδο του εθνικιστικού παροξυσμού στην Ελλάδα καταγράφει πλήθος “κίτρινων” δημοσιευμάτων προερχομένων από “σοβαρές” και ευρείας κυκλοφορίας εφημερίδες (Κ., Β., Ν., Οικονομικός Ταχυδρόμος), με αφορμή το μακεδονικό ζήτημα. Ανάμεσα στα πολλά παραδείγματα κιτρινισμού συγκαταλέγονται οι ισχυρισμοί ότι στη γειτονική νεοσύστατη Δημοκρατία ζούν 250.000 Έλληνες (Κ. 1/1/92), ότι ο πρόεδρος Κ. Γκλιγκόροφ προετοιμάζεται στρατιωτικά για το ενδεχόμενο επίθεσης κατά της Ελλάδας (Β. 7/1/93) αλλά και οι υβριστικές αναφορές κατά της κ. Καρακασίδου και της επιστημονικής ενασχόλησής της με τη μακεδονική μειονότητα.]. Για κάποιους άλλους το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού των λαών, σε αυτή την περίπτωση, τίθεται σε δεύτερη μοίρα. Η συμβιβαστική λύση θα πρέπει να προτιμηθεί ως το καλύτερο από τα χειρότερα σενάρια, αφού η τροπή που πήραν τα πράγματα, λόγω των απερίσκεπτων ελληνικών χειρισμών, δεν είναι η πλέον ευνοϊκή. Όποτε ωστόσο, δίνεται η ευκαιρία, η “ελληνικότητα της Μακεδονίας” επανέρχεται στο προσκήνιο: “Οι Μακεδόνες πάντα επέμεναν ελληνικά” (ΕΘ. 6/2).

Ρουμανία και Ρουμάνοι.

Σχεδόν ανύπαρκτες οι αναφορές στη Ρουμανία και αυτό το μήνα. Το ελάχιστο ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε ζητήματα οικονομίας: προοπτικές περαιτέρω οικονομικής διείσδυσης και συνεργασίας.

Σερβία και Σέρβοι.

Τα έντονα εσωτερικά προβλήματα της χώρας, με κύριους άξονες την πολιτική αναταραχή (για διαφορετικούς λόγους) στο Κοσσυφοπέδιο και στο Μαυροβούνιο, μονοπωλούν το ενδιαφέρον του ελληνικού τύπου. Για μια ακόμη φορά στην ιστορία του ο Σ. Μιλόσεβιτς, έστω και από διαφορετικό πόστο, θεωρείται το κλειδί στην υπόθεση της Νέας Γιουγκοσλαβίας. Το Κοσσυφοπέδιο εκτιμάται ως η κύρια πιθανή εστία ανάφλεξης όλων των Βαλκανίων, ωστόσο για το ζήτημα της ευρύτερης αυτονομίας της περιοχής και την επαναφορά του προηγούμενου στάτους, πριν την κατάργηση αυτονομίας το 1992 από τον Μιλόσεβιτς, γίνεται λόγος περιστασιακά. Τα ανθρώπινα δικαιώματα περνούν σε δεύτερη μοίρα και οι όποιες τοποθετήσεις γίνονται με ιδιαίτερη προσοχή. Ο ελληνικός τύπος χρησιμοποιεί τον όρο “Αλβανόφωνοι” αντί “Αλβανοί”, “χρωματίζοντας” εμμέσως, γλωσσική και όχι εθνική τη μειονότητα της περιοχής. “Κοσσυφοπέδιο: Κλιμακώνονται οι πιέσεις” (ΕΛ. 3/2). “Κοσσυφοπέδιο: Φοβούνται έκρηξη στα Σκόπια” (ΕΘ. 5/2). “Καζάνι που βράζει είναι το Κοσσυφοπέδιο” (Κ. 7/2). “Ο Μιλόσεβιτς έκανε ένα βήμα για να τα βρει με τους Αλβανούς του Κόσσοβο: κάλεσε τον Ρουγκόβα” (ΕΛ. 19/2). “Τα αισιόδοξα μηνύματα που έχει αρχίσει να λαμβάνει η Δύση από τη Βοσνία δεν αγγίζουν, δυστυχώς τη Γιουγκοσλαβία. Η έκρυθμη κατάσταση στο Κοσσυφοπέδιο, οι τάσεις αποσύνδεσης του Μαυροβουνίου από το άρμα του Βελιγραδίου, η καταρρέουσα σερβική οικονομία και η αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια σκιαγραφούν το σκηνικό στη σημερινή Γιουγκοσλαβία, τρία χρόνια μετά τον τερματισμό του πολέμου. Ο Σ. Μιλόσεβιτς, έχοντας περάσει στην προεδρία της Γιουγκοσλαβίας παραμένοντας ουσιαστικά ο μόνος ισχυρός άνδρας της Σερβίας, βρίσκεται σε ιδιαίτερη δύσκολη θέση” (Κ. 28/2).

Πέρα από την πολιτική διάσταση των πραγμάτων, υπάρχει και η οικονομική: “Ένα Βελιγράδι που εδώ και δυο μέρες γνωρίζει ατμόσφαιρα αναταραχής με τις διαμαρτυρίες των συνταξιούχων και των οδηγών ταξί” (Ν. 25/2).

Τουρκία και Τούρκοι.

“Αιώνιος εχθρός της Ελλάδας”, αυτή είναι η κύρια εικόνα του μέσου Έλληνα για την Τουρκία, όπως αυτή σκιαγραφείται από τα περισσότερα έντυπα, αλλά και από τη “μέτρηση” της κοινής γνώμης, μέσω επιστολών προς τον τύπο. Η Τουρκία συχνά, παρομοιάζεται με ένα κακό και χαϊδεμένο παιδί που κανείς (εκτός από την Ελλάδα) δεν του χαλάει χατίρι. “Η Τουρκία ως ενσυνείδητος ταραξίας με την υποτιθέμενη ισχύ της παραβιάζει διεθνείς συνθήκες, διεθνείς κανόνες, προκαλεί, επιχειρεί να επιβάλλει την χιτλερική θεωρία των ζωτικών χώρων. Άλλωστε εθαύμαζε τον Χίτλερ η Τουρκία” (Ε.Τ. 15/2). Λιγοστές σχετικά οι ψύχραιμες και διαλλακτικότερες θέσεις: “Η τουρκική συμπεριφορά των τελευταίων δεκαετιών εξηγείται μόνο μέσα από την έννοια του ‘επεκτατισμού’. (…) Το ζήτημα όμως είναι ότι αυτή η ‘αλήθεια’ δεν στηρίζεται σε γνώση της Τουρκίας. Είναι μια κατασκευή, μια αληθοφανής υπόθεση εργασίας που διευκολύνει - αναμφισβήτητα - να λυθούν ορισμένες περίπλοκες εξισώσεις. (…) Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο και οι θεωρίες που αναπτύχθηκαν γύρω από ορισμένες δικαιοδοσίες στο Αιγαίο τραυμάτισαν την ελληνική κοινωνία και απαιτούσαν σαφείς εξηγήσεις. Η εξήγηση του επεκτατισμού ήταν η εξήγηση που γεννήθηκε και κυριάρχησε στο πολιτικό κλίμα της μεταπολίτευσης. Η ανάλυση αυτή βοηθούσε αποτελεσματικά στην ηθική και διπλωματική απομόνωση της προσφυγής στη βία - για τη λύση ενός πολιτικού/εθνικού ζητήματος (και η απομόνωση ήταν τέλεια: η Τουρκία δεν μπόρεσε να πετύχει τίποτα με την εισβολή του 1974” (Κ. 11/2).

Το αίσθημα της ελληνικής πολιτιστικής υπεροχής έναντι της τουρκικής βαρβαρότητας, κατά καιρούς επιστρατεύεται προκειμένου να καταδειχτεί η διαφορά Ανατολής - Δύσης, Ελλάδας - Τουρκίας. Το παρελθόν της Τουρκοκρατίας και οι αναπόφευκτες επιδράσεις μιας συμβίωσης 400 χρόνων εξορκίζονται στο πυρ το εξώτερων… "Ό,τι λοιπόν και να κάνουν, όλα όσα προσπαθούν με ψεύδη να παρουσιάσουν σα δημιουργήματα των προγόνων τους, θα τους ακολουθούν εφιαλτικά και καθημερινά θα τους υπενθυμίζουν με την παρουσία τους, πως ανήκουν στους προαιώνιους ιδιοκτήτες της γης που κατέκτησαν βίαια και θα αποκαλύπτουν τη δική τους ιστορική μειονεξία. Όμως το πρόβλημα δεν είναι ασφαλώς οι ‘Τούρκοι’. Αυτοί, κοινωνία φυλετικά ανομοιογενής, χωρίς παιδεία και πολιτιστικά στοιχεία τέτοια που να αναδεικνύουν τις αξίες και το σεβασμό προς την ιστορία άλλων εθνών…” (Κ. 22/2). “Τη δυσφορία τους, αλλά και την αγανάκτησή τους για το τι επικρατεί στα ελληνάδικα εκφράζουν με επιστολή τους οι… [ακολουθούν ονόματα]. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επιστολή, ‘τουλάχιστον χίλιοι νεαροί και νεαρές λικνίζονταν υπό τους εκκωφαντικούς ήχους νταουλιών μέσα σε μια φοβερή πανδαισία τουρκικών τραγουδιών’ και συνεχίζει: ‘Ποιοι είναι υπεύθυνοι για την καθοδήγηση της νεολαίας, να ακούει δηλαδή αντεθνικά τουρκικά τραγούδια και να εθίζεται σε αυτά;” (Ε.Τ. 19/2).

Ανάμεικτα είναι τα συναισθήματα και για τη δεύτερη συνάντηση μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων δημοσιογράφων που φιλοξενήθηκε στη Σμύρνη. Η ΕΛ., η οποία και πρωτοστάτησε στην πραγματοποίηση και συνέχιση της προσπάθειας αυτής, αντιμετωπίζει την πρωτοβουλία με ιδιαίτερη ικανοποίηση. “Ελληνική αποστολή καλής θέλησης στην Σμύρνη” (ΕΛ. 5/2). Αντίθετα, κάποια άλλη μερίδα του τύπου εμφανίζεται περισσότερο διστακτική και καχύποπτη. “Αλήθεια, μήπως κάποιος είχε την ευθιξία, εκτός των γενικόλογων αναφορών για την ελληνοτουρκική φιλία, να μας πει ποιος χρηματοδοτεί τις συχνές συναντήσεις “προσέγγισης” Ελλήνων και Τούρκων δημοσιογράφων;” (ΕΘ. 11/2).

‘“Έστησε λάβαρο’ η Α.Ε.Κ. στην Πόλη” αναφέρει η Κ. (13/2) για τη νίκη της ελληνικής ομάδας μπάσκετ στην Κωνσταντινούπολη. Η εφημερίδα κάνει λόγο για “προκλήσεις Τούρκων που αφαίρεσαν το έμβλημα του Δικέφαλου Αετού, το έμβλημα του Βυζαντίου, και για “εχθρικό κλίμα” στο γήπεδο, επιστρατεύοντας λεξιλόγιο που συνειρμικά παραπέμπει σε άλλες εποχές, με πρωταγωνιστές, ωστόσο, της ρεβάνς, τους Έλληνες. Τα παραπάνω αποδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο ότι ακόμη και ένας αθλητικός αγώνας μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, σε πρώτο επίπεδο και η κάλυψή του, σε δεύτερο, μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια και να εδραιώσουν, ακόμα περισσότερο, τα αμοιβαία αρνητικά συναισθήματα και στερεότυπα.

Η ελληνοτουρκική συνεργασία σε θέματα πολιτισμού και ειδικότερα, σε ό,τι αφορά προγράμματα αναστηλώσεων και συντήρησης μνημείων στις δυο χώρες, αντιμετωπίζεται ιδιαιτέρως θετικά από την ΕΛ.: “Στην Κωνσταντινούπολη αναστηλώνονται 4 μνημεία της Βυζαντινής περιόδου. Στην Ελλάδα αρχίζουν εργασίες ανάδειξης τζαμιών και χαμάμ. Στο Φελισιέ τζαμί στην Πλάκα θα προσεύχονται οι μουσουλμάνοι αθλητές του 2.004” (ΕΛ. 24/2).