ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1998

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

*Η Συμβουλευτική Επιτροπή Τουρκικής Μειονότητας στο στόχαστρο - Πυρά εναντίον των Τούρκων μειονοτικών βουλευτών * Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος προκαλεί αντιδράσεις * Οικονομικοί μετανάστες κρατούνται παράνομα * Αλβανία: άριστες οι διμερείς σχέσεις, αστάθεια στο εσωτερικό * Βουλγαρία: βελτίωση των σχέσεων, συγκρίσεις με το παρελθόν *Μακεδονία: αντιδράσεις για το "μακεδονικό εθνικισμό" στον απόηχο της αντιμακεδονικής υστερίας *Ρουμανία: πορνεία και εγκληματικότητα *Σερβία: στη σκιά του Κοσσυφοπεδίου *Τουρκία: αντιδράσεις με αφορμή την τουρκική σημαία.

Eσωτερικές μειονότητες

Η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλου, στην Θράκη τον περασμένο μήνα, όπου και είχε συναντήσεις μόνο με τους διορισμένους από την Ελλάδα μουφτήδες, αλλά και οι δηλώσεις του προέδρου της Βουλής, Απ. Κακλαμάνη, σε τηλεοπτικό κανάλι της Αλεξανδρούπολης περί ομογενοποίησης της μειονότητας με τον υπόλοιπο πληθυσμό, προκάλεσαν τη διαμαρτυρία της Συμβουλευτικής Επιτροπής Τουρκικής Μειονότητας. Σε ανακοίνωσή της εκφράζει "σκεπτικισμό" για την επίσκεψη Πάγκαλου και χαρακτηρίζει "ρατσιστικής νοοτροπίας" τις δηλώσεις Κακλαμάνη. Ανάλογο ήταν και το περιεχόμενο επιστολής του βουλευτή της ΝΔ, Μπιρόλ Ακίφογλου, προς τον πρόεδρο της Βουλής. Ωστόσο, οι αντιδράσεις αυτές δεν είδαν το φως της δημοσιότητας, παρά μόνο στον Ελεύθερο Τύπο και στην Ελευθεροτυπία, που, με καθυστέρηση μιας εβδομάδας, επεφύλαξαν τη δέουσα μεταχείριση στις θέσεις της μειονότητας. Η Συμβουλευτική Επιτροπή χαρακτηρίζεται, στο φορτισμένο και ειρωνικό δισέλιδο ρεπορτάζ του Ελεύθερου Τύπου, ως "άτυπο και παράνομο όργανο που ελέγχεται από το τοπικό τουρκικό προξενείο και έχει εξελιχθεί σε σφηκοφωλιά εξτρεμιστών" (ΕΤ, 6/9). "Η έκδοση του πρωτοφανούς "μανιφέστου" [...] υπαγορεύθηκε από το τουρκικό προξενείο Κομοτηνής, που θορυβήθηκε ιδιαίτερα με την επίσκεψη Πάγκαλου στη Θράκη. [...] Σύμφωνα με έγκυρες εκτιμήσεις, [τα κείμενα] αποτελούν προανάκρουσμα νέας διπλωματικής καμπάνιας της Άγκυρας περί δήθεν εκστρατείας αφομοίωσης της μειονότητας από τις ελληνικές αρχές. [...] μάλιστα, έχουν ήδη διαβιβασθεί αρμοδίως προς τις υπηρεσίες του αμερικανικού Στέιτ Ντιπάρτμεντ για να… διανθίσουν την επόμενη έκθεση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ελλάδα". Ακόμη και η Ελευθεροτυπία, που κατά καιρούς έχει εκφραστεί θετικά για τις θέσεις της μειονότητας, αναφέρεται στην ανακοίνωση της Συμβουλευτικής Επιτροπής -και καθόλου στην επιστολή του βουλευτή Ακίφογλου- με τρόπο, εμμέσως πλην σαφώς, αρνητικό: “Ανοιχτή επίθεση στον πρόεδρο της Βουλής Απ. Κακλαμάνη και στον υπουργό Εξωτερικών Θ. Πάγκαλο εξαπέλυσε η αυτοαποκαλούμενη “Συμβουλευτική Επιτροπή της Τουρκικής Μειονότητας Δυτικής Θράκης” (ΕΛ., 4/9).

Κατά πάγια τακτική, η διεκδίκηση των δικαιωμάτων της μειονότητας, που άλλωστε απορρέουν από τις Διεθνείς Συμφωνίες που έχει υπογράψει η Ελλάδα, ακόμη και οι προσπάθειες ειρηνικής συνύπαρξης στην περιοχή, αντιμετωπίζεται ως ανθελληνική παρέμβαση της Τουρκίας και συνδέεται με επιχείρηση άγρας ψήφων της μειονότητας ενόψει των δημοτικών και νομαρχιακών εκλογών. "Δούρειος Ίππος με φέσι στη Ροδόπη. Το τουρκικό προξενείο επιχειρεί με τους σκληροπυρηνικούς μουσουλμάνους να εκμεταλλευτεί τις διαφορές των κομμάτων για να προωθήσει ελεγχόμενους υποψηφίους" (ΕΘ., 11/8). "Κοινό μυστικό είναι στη Θράκη πως η "ανίερη συμμαχία" (που περιλαμβάνει "αδελφοποιήσεις" με τουρκικές πόλεις, αλλά και επισκέψεις Τούρκων αξιωματούχων, τις οποίες έφτασε να επικρίνει δημοσίως με ανακοίνωσή του το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών" βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στην άγρα μουσουλμανικών ψήφων στις οποίες άλλωστε αναμένεται να βασίσει την επανεκλογή του ο [νομάρχης Ροδόπης, "κραυγαλέα περίπτωση" κατά το δημοσίευμα] κ. Σταυρόπουλος και όχι μόνον…" (ΕΤ, 6/9).

Στο ίδιο πλαίσιο, επιχειρείται ο διαχωρισμός της μειονότητας σε Πομάκους, οι οποίοι κατάγονται από το αρχαίο γένος των Πομάκων και ασπάστηκαν τη μουσουλμανική θρησκεία στα χρόνια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά διατηρούν την ελληνική εθνική συνείδηση, και σε σκληροπυρηνικούς μουσουλμάνους "όργανα της τουρκικής πολιτικής". "Στις αρχές Αυγούστου, ο κ. νομάρχης [Ροδόπης, κ. Σταυρόπουλος] παρακάθισε στο ετήσιο πομακικό πανηγύρι [...] Και για να μην έχουμε ψευδαισθήσεις, σας αναφέρω τα εξής: Για πρώτη φορά το πομακικό πανηγύρι χρηματοδοτήθηκε και από την άλλη πλευρά των συνόρων. Οι επίσημοι προσφωνήθηκαν σε άπταιστον τουρκικήν, ενώ στους καθιερωμένους παλαιστικούς αγώνες που ακολούθησαν, συμμετείχαν Τούρκοι αθλητές, ντυμένοι με τις πατροπαράδοτες δερμάτινες στολές. Μόνο που για πρώτη φορά, ίδιες στολές είχαν και οι Έλληνες Πομάκοι, δώρο προφανώς του τουρκικού προξενείου Κομοτηνής. [...] Και ως επιστέγασμα, αναφέρω ότι τη σεπτή αυτή τελετή ... τουρκομετάλλαξης των Ελλήνων Πομάκων κάλυπταν δημοσιογράφοι της γνωστής για το ρόλο της εφημερίδας "Χουριέτ" που άγνωστο πώς, κατάφεραν να τρυπώσουν στην επιτηρούμενη ζώνη" (Ε.Τ. 16/8). Το ίδιο και για το πανηγύρι του Αλάν Τεπέ, παραδοσιακό πανηγύρι των τοπικών κοινοτήτων της μειονότητας, το οποίο θέλησε φέτος να αναλάβει υπό την αιγίδα του ο επιχειρηματίας Εμφιετζόγλου, που δραστηριοποιείται σε έργα της Εγνατίας οδού. Ενώ δημοσιεύματα στον τοπικό τουρκόφωνο τύπο εκφράζουν τις αντιρρήσεις της μειονότητας στο πρόσωπο του επιχειρηματία και καλούν τους ντόπιους να απέχουν από τις εκδηλώσεις, η εικόνα που δόθηκε στον Ελεύθερο Τύπο ήταν διαφορετική: "Υπό την αιγίδα και τη στήριξη του επιχειρηματία Εμφιετζόγλου και του τοπικού αγά αναβίωσε και φέτος το ξακουστό πανηγύρι του "Αλάν Τεπέ", στα ορεινά χωριά των Πομάκων της Ροδόπης, του οποίου η επιτυχία τις προηγούμενες χρονιές "ενόχλησε" όπως φαίνεται τα φερέφωνα της Άγκυρας στην Κομοτηνή, οι οποίοι κάλεσαν τον κόσμο να μην πάρει μέρος σε αυτό". (Ε.Τ., 25/8).

Το τεταμένο κλίμα συχνά οδηγεί σε επεισόδια στην περιοχή, που αντιμετωπίζονται και πάλι στη βάση της ανθελληνικής προπαγάνδας. ''Επεισόδιο σε χωριό της Δυτικής Θράκης προκάλεσε ομάδα μοτοσικλετιστών, υποστηρίζει ανακοίνωση του Τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. 'Το βράδυ της 29ης Ιουλίου, περίπου 50 - 60 νεαροί Έλληνες μοτοσικλετιστές μετέβησαν στο χωριό Κογιουνκιού της Ξάνθης, εξύβρισαν τους ομογενείς μας και φώναζαν συνθήματα όπως ''έξω οι Τούρκοι', 'θα σας σκοτώσουμε', αναφέρει η ανακοίνωση" (ΕΛ, 5/8). Μολονότι η αστυνομία έκανε λόγο για "προσωπικό συμβάν μεταξύ Ελληνοποντίων, Πομάκων και μουσουλμάνων" -μπαίνει κανείς στον πειρασμό να αναρωτηθεί τι είδους "προσωπικό συμβάν" είναι αυτό που εμπλέκει ομάδες διαφορετικής εθνικής συνείδησης-, ο Ελεύθερος Τύπος το απορρίπτει a priori και το αποδίδει στην τουρκική προπαγάνδα: ''Η φαντασία είναι άγνωστο είδος φαίνεται για τους επιτελείς του Τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών που ξανάρχισαν τις γνωστές ιστορίες περί Ελλήνων εθνικιστών με μοτοσικλέτες οι οποίοι ... κάνουν σούζες και τρομοκρατούν τους κατοίκους μουσουλμανικών χωριών'' (Ε.Τ. 4/8).

Ωστόσο, δεν λείπουν και οι ψύχραιμες φωνές, που υποστηρίζουν το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της μειονότητας και τάσσονται υπέρ μιας φιλειρηνικής λύσης του προβλήματος. "Η μπάρα μπορεί να έπεσε, ωστόσο είναι πολλά αυτά που ακόμα "χωρίζουν" τη μουσουλμανική μειονότητα από τη χριστιανική πλειοψηφία", αναφέρει ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας από τη μειονοτική περιοχή του Εχίνου, δίνοντας το λόγο στους μουσουλμάνους που μιλούν για την περιθωριοποίησή τους, για να καταλήξει: "Αυτό που αντιλαμβάνεσαι είναι ότι υπάρχει ανάγκη πλήρους ένταξης στην κοινωνία, με κατοχύρωση του δικαιώματος του αυτοπροσδιορισμού" (ΕΛ. 27/8). Τέτοιες φιλειρηνικές προσεγγίσεις ωστόσο δεν μένουν αναπάντητες από τους υποστηρικτές της εθνικιστικής πλευράς. "Να σταματήσουμε να μιλάμε ανεμωλίως περί πολυπολιτισμικής Θράκης. Ας γίνουν άλλες περιοχές της Ευρώπης, που δεν απειλούνται από τους Τούρκους, πεδία πειραματισμού για τα πολυπολιτισμικά μοντέλα. Εξάλλου, εκφράζονται υπόνοιες ότι με τα σχέδια αυτά επιχειρείται το "ξεκοκάλισμα" των δισεκατομμυρίων της ΕΕ", γράφει ο Σ. Καργάκος (ΕΤ. 28/8).

Η τουρκική μειονότητα δεν είναι η μόνη της οποίας τα δικαιώματα καταπατούνται, στο όνομα της εθνικής ομοιογένειας και του εθνικού συμφέροντος. Οτιδήποτε παρεκκλίνει του ελληνορθόδοξου ιδεολογήματος, θεωρείται αυτομάτως ύποπτο και απειλητικό. Χαρακτηριστική αυτής της άποψης είναι η επιστολή του Σ. Λίβα προς την Ελευθεροτυπία σχετικά με το Κέντρο Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων: "Αυτό που είναι δύσκολο (;) να καταλάβει κανείς είναι ο "πόνος" που έπιασε όλους αυτούς τους άσχετους ν' ασχοληθούν με τις γλώσσες των "μειονοτικών ομάδων" στη χώρα μας. Ανοίγοντας, προφανώς, το δρόμο για μελλοντική ίδρυση "μειονοτικών" σχολείων και άλλων απρόβλεπτων γεγονότων. Η πρώτη "διημερίδα" έγινε στη Θράκη (πομάκικη γλώσσα). Η δεύτερη αφορούσε τη "βλάχικη γλώσσα" και έγινε στη Λάρισα (πριν από λίγες μέρες) αιφνιδιάζοντας τις κρατικές αρχές της πόλεως που έλαβαν γνώση του θέματος την τελευταία στιγμή. Η τοπική κοινωνία, όσοι τέλος πάντων "πήραν χαμπάρι" αντέδρασε με το δικό της τρόπο, ενώ , προς τιμήν τους, οι διοικήσεις των διαφόρων βλάχικων οργανώσεων απέφυγαν να πάρουν μέρος. [...] πληροφορήθηκα έκπληκτος ότι η ρουμανική κυβέρνηση χορηγεί υποτροφίες σε φοιτητές βλαχόφωνων χωριών της περιοχής με την προσκόμιση κάποιου πιστοποιητικού (ότι πρόκειται περί βλαχόφωνων) από "αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες". Και αναρωτιέμαι αν υπάρχουν τέτοιες (αρμόδιες) ελληνικές υπηρεσίες που χορηγούν τέτοια πιστοποιητικά" (ΕΛ, 14/8).

Η στάση αυτή είναι τουλάχιστον υποκριτική, όταν ο τύπος και οι εκπρόσωποι της εθνικής ομοιογένειας δεν φείδονται δηλώσεων για τα αντίστοιχα ανθρώπινα δικαιώματα Ελλήνων ομογενών. "Η Εκκλησία δεν ζητά τίποτε άλλο παρά να εφαρμόζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως ορίζουν οι διεθνείς συνθήκες" (ΕΤ, 26/8), δήλωσε ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, αναφερόμενος φυσικά όχι στα δικαιώματα της τουρκικής μειονότητας ή των θρησκευτικών μειονοτήτων, αλλά σε αυτά της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας. "Είναι επιτέλους καιρός η Πολιτεία να λάβει ουσιαστικά μέτρα που θα προστατεύσουν και δεν θα ισοπεδώνουν την πολιτισμική ποικιλομορφία της χώρας μας, αλλά και που αποτρέπουν την πολιτισμική και συνεπαγόμενη κοινωνική περιθωριοποίηση, καθιστώντας την Ελλάδα πρόμαχο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων", κατέληξε στην επερώτησή του στη Βουλή ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Ευ. Βλασσόπουλος αναφορικά με τους Πομάκους και τους Τσιγγάνους της Θράκης, όχι όμως και για τους μειονοτικούς τουρκικής εθνικής συνείδησης (Ε.Τ. 29/8). Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλου, με αφορμή την ίδρυση ελληνικού προξενείου στην Αλβανία, δηλώσεις που έρχονται σε σαφή αντίθεση με την πρόσφατη στάση του αναφορικά με το ρόλο του τουρκικού προξενείου στην Κομοτηνή: "[ο κ. Πάγκαλος] υπενθύμισε τις εποχές εκείνες όταν η προσπάθεια κάποιου να ανοίξει προξενείο στα Βαλκάνια συνοδευόταν από εχθρότητα και επιφυλάξεις, οι οποίες διατυπώνονταν με τα ερωτήματα: Τι το θέλουν το προξενείο; Μήπως θέλουν να μας κατασκοπεύουν; Μήπως να μας πάρουν τίποτε; Μήπως θέλουν να μπουν μέσα και να μας κάνουν τα δικά τους; Η αντίληψη αυτή -είπε- είναι χαρακτηριστική των τυραννικών καθεστώτων, κάνοντας έτσι κι ένα διαχωρισμό μεταξύ των χωρών εκείνων που εξακολουθούν να διακατέχονται από αυτή τη νοοτροπία και αυτών που θεωρούν το άνοιγμα ενός προξενείου ως ένα επιπλέον βήμα για την ανάπτυξη των σχέσεων δύο κρατών" (ΕΛ. 31/8).

Ανάλογη είναι η διγλωσσία όσων, με αφορμή μεμονωμένα περιστατικά, καταγγέλλουν συλλήβδην γειτονικά κράτη για εθνικισμό και επιθετική στάση, καθόσον τουλάχιστον δεν αναφέρονται σε παρόμοιες εκδηλώσεις εθνικιστικών ομάδων της Ελλάδας. "Το όραμα της Μεγάλης Αλβανίας επιχειρούν να αναστήσουν κάποιοι θερμοκέφαλοι στα Τίρανα επωφελούμενοι και από τις εξελίξεις στο Κόσοβο. Όπως κατήγγειλε ο βουλευτής Ιωαννίνων της ΝΔ, Αντώνης Φούσας, σε χάρτες που κυκλοφόρησαν στην Αλβανία παρουσιάζονται ως αλβανικές οι περιοχές των Ιωαννίνων, Γρεβενών, Θεσπρωτίας, της Άρτας, το Κόσοβο, αλλά και περιοχές των Σκοπίων. Το χειρότερο όμως είναι ότι απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή το ΥΠΕΞ παραδέχεται ότι δεν είναι δυνατόν να απαγορευθεί η έκδοση τέτοιων χαρτών" (ΕΘ. 12/8). Ωστόσο μένουν ασχολίαστοι ανάλογοι χάρτες που δείχνουν τη Μεγάλη Ελλάδα ή δημοσιεύματα της εθνικιστικής εφημερίδας Στόχος, που οραματίζονται ακόμη και στρατιωτική κατάληψη της Νοτίου Αλβανίας ή της Kωνσταντινούπολης.

Οι αντίθετες φωνές, που επιμένουν στην αναγνώριση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και στην φιλειρηνική συνεργασία μεταξύ των λαών, ανεξαρτήτως εθνικής συνείδησης, συχνά κατηγορούνται για μειοδοσία. "Ο ενδοτισμός και η υποχωρητικότητα έναντι της Τουρκίας που αναμφίβολα χαρακτηρίζει τη "διπλωματία" των κ.κ. Σημίτη και Πάγκαλου κατευθύνεται και από τις εισηγήσεις ορισμένων καθηγητών (με αιχμή του δόρατος τον πρωθυπουργικό φίλο και διατελέσαντα υφυπουργό Εξωτερικών, Χρήστο Ροζάκη), οι οποίοι βλέπουν θετικά μια μελλοντική δορυφοροποίηση της χώρας μας στο άρμα μίας ισχυρής Τουρκίας, που με τις ευλογίες των ΗΠΑ θα ασκεί ρόλο περιφερειακής δύναμης..." (ΕΤ., 14/8). Η εφημερίδα Εξουσία έφερε στο προσκήνιο έγγραφο του Υπουργείου Αμύνης, που διαχωρίζει σε φιλότουρκους και πατριώτες πολιτικούς και πανεπιστημιακούς. Το Υπ. Αμύνης δέχθηκε την ύπαρξη του εγγράφου, το οποίο όμως δεν συντάχθηκε από τις υπηρεσίες του, αλλά αποτελεί ανώνυμη πρωτοκολλημένη επιστολή προς το Υπουργείο. Τέλος, η εφημερίδα Ελευθεροτυπία αφήνει αιχμές για το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι: "ο κ. Δημητράς, φλογερός υπερασπιστής των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων", ο οποίος χρηματοδοτείται (η απορφανισμένη, πια, οργάνωσή του) από τον περιώνυμο Τζωρτζ Σόρος [...]. Ο κ. Σόρος υποβοηθεί ποικιλοτρόπως τον κ. Γκλιγκόροφ και τους εθνικιστές της γείτονος. Τους χρηματοδοτεί, προωθεί τις απόψεις των για την "αιγαιατική Μακεδονία, την σκλαβωμένη από τους Έλληνες", και ταυτοχρόνως ενισχύει… υπερασπιστές των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων" (ΕΛ, 3/8).

Στο στόχαστρο της κριτικής βρίσκονται αυτό το μήνα οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, με αφορμή τη Διεθνή Συνέλευσή τους στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Η συνέλευση έγινε αφορμή για να τους αποκηρύξει ακόμη μια φορά δια των εκπροσώπων της η Εκκλησία της Ελλάδας, χαρακτηρίζοντάς τους "θύματα απατεώνων" μιας "εκδοτικής πολυεθνικής εταιρίας" που βλάπτει τα συμφέροντα του ελληνισμού. "Δεχόμαστε επιθέσεις από τους χιλιαστές, τους κατεξοχήν εχθρούς της Ορθοδοξίας... Περιμέναμε καλύτερη στάση, απέναντι στο θέμα αυτό, από την ελληνική πολιτεία. Και αντ' αυτής, έχουμε επιθέσεις εναντίον του Αρχιεπισκόπου από υπουργούς..." (ΕΤ., 24/8). Βεβαίως, πουθενά στο δημοσίευμα δεν στοιχειοθετείται η "επίθεση" των ΜτΙ. Η Εκκλησία της Ελλάδος αρνείται την ύπαρξη καταδικαστικής απόφασης εναντίον της Ελλάδας για νόμο που απαγορεύει τον προσηλυτισμό. Αποσιωπά όμως και την απαλλαγή από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Μαρτύρων του Ιεχωβά που κατηγορούνταν για προσηλυτισμό. Ωστόσο, οι ΜτΙ δεν είναι η μόνη θρησκευτική μειονότητα που υπόκειται σε διακρίσεις. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, Χριστόδουλος, δεν δίστασε να στραφεί και εναντίον του Προέδρου της Δημοκρατίας, επειδή ο τελευταίος συναντήθηκε με εκπροσώπους των Παλαιοημερολογιτών. Ενώ κατά πάγια τακτική, "το κράτος όμως όχι μόνο δεν συμβάλλει στη μισθοδοσία των καθολικών ιερέων, Ελλήνων πολιτών πάντοτε και ελληνικοτάτης καταγωγής, αλλά ούτε για τη διάσωση και συντήρηση των ιστορικών μνημείων, ναών και άλλων κτισμάτων, βοηθάει. Με ποιο "δημοκρατικό" επιχείρημα; Θα ήμασταν περίεργοι να το ακούσουμε από κάποια επίσημα χείλη..." (Κ., 19/8) αναρωτιέται ο Αντ. Καρκαγιάννης.

Την ίδια στιγμή συνεχίζεται με αμείωτη ένταση η διαμάχη σχετικά με το χωρισμό της Εκκλησίας από το Κράτος και το δικαίωμα του Αρχιεπισκόπου να άπτεται πολιτικών και εθνικών θεμάτων. Αφορμή υπήρξε αφενός η ευχή του Αρχιεπισκόπου, με την ευκαιρία του εορτασμού του Δεκαπενταύγουστου, να λειτουργήσει στην Εκκλησία της Παναγίας της Σουμελά ως Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, και αφετέρου η συμμετοχή του σε ομάδα κληρικών που τραγουδούσαν δημοτικό τραγούδι με τους στίχους "να πάρουμε την Πόλη και την Αγια Σοφιά". Η μία πλευρά της διαμάχης, που υποστηρίζεται από την συντηρητική μερίδα του τύπου, εμμένει στην ταύτιση της Ορθοδοξίας με τον Ελληνισμό, και αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου έναν νέο και δυναμικό Εθνάρχη. Αποκορύφωμα αυτής της άποψης τα δημοσιεύματα του Στόχου: "Ό,τι και να κάνουν, ό,τι και να πουν, ο Χριστόδουλος είναι ο ηγέτης του Έθνους. Και δεν πριονίζεται με τίποτα. Το "Αρχιεπίσκοπος - Κεραυνός" που έπλασε και καθιέρωσε ο Στόχος ρίζωσε παντού. Αν θέλουν, ας κοιτάξουν να δουν πόσα άρματα μάχης και πόσα αεροπλάνα έχουν βαπτισθεί "Χριστόδουλος", "Αρχιεπίσκοπος Κεραυνός" κλπ. Το Έθνος νίκησε" (από την ΕΛ, 20/8). Ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος δεν έχει αντιταχθεί στα δημοσιεύματα αυτά, παρόλο που σε ανάλογη περίπτωση δεν δίστασε να υποβάλει μήνυση για την απαγόρευση κυκλοφορίας αφίσας του Κόμματος των Οικολόγων που τον παρουσίαζε να ανταλλάσσει χειραψία με τον πρόεδρο του κόμματος. Η άλλη πλευρά, υποστηριζόμενη από τον προοδευτικό τύπο, θεωρεί ότι ο δημόσιος λόγος του Αρχιεπισκόπου πρέπει να περιορίζεται στα εκκλησιαστικά ζητήματα, για λόγους αρχής και για να μη δημιουργούνται προβλήματα στην εξωτερική πολιτική.

Για πολλοστή φορά οι οικονομικοί μετανάστες έρχονται στο προσκήνιο. Σειρά δημοσιευμάτων της Ελευθεροτυπίας φέρνει στο προσκήνιο απεργία πείνας που ξεκίνησαν μετανάστες για να διαμαρτυρηθούν για την "παράνομη" κράτησή τους σε κρατητήρια υπό απάνθρωπες συνθήκες. "Τους κρατάνε όλους μαζί, στοιβαγμένους τον ένα πάνω στον άλλο. Κάτι σαν αποθήκες ανθρώπων. Η χωρητικότητα των κελιών πολύ μικρή για τόσα άτομα. Ακόμη και στους διαδρόμους κείτονται κρατούμενοι. Ζωτικός χώρος για να κινηθούν, έστω λίγο να ξεμουδιάσουν, ανύπαρκτος. Μερικοί ζουν σε αυτές τις συνθήκες [...] ακόμη και 13 μήνες. Κρατούμενοι χωρίς έγκλημα. Απλώς χωρίς χαρτιά. Και γι' αυτό παράνομοι. Ενώ η διαδικασία νομιμοποίησής τους ακόμη συνεχίζεται. [...] Μέχρι πριν από λίγο καιρό οι μετανάστες γνωστής διαμονής και εργασίας αφήνονταν ελεύθεροι. Μόνο που τώρα, μεσούσης και της εισαγγελικής έρευνας για τις χορηγήσεις αδειών παραμονής, κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να μεριμνήσει γι' αυτούς" (ΕΛ, 24/8). "Στην πράξη, οι άνθρωποι αυτοί κρατούνται αυθαίρετα, χωρίς απόφαση υπουργού και συχνά χωρίς να έχει εκδοθεί σε βάρος τους απόφαση περί απέλασης, άρα και παράνομα, απλώς γιατί δεν έχουν χαρτιά ή τα χαρτιά τους δεν θεωρούνται εντάξει", καταγγέλλει η δικηγόρος Γιάννα Κούρτοβικ (ΕΛ., 27/8). Τέλος, ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που έρχονται στη δημοσιότητα για τους πρόσφυγες. Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο Προσφύγων, "η Ελλάδα χορηγεί πολιτικό άσυλο στο 4-5% των προσφύγων που φτάνει το 9% με τις προσωρινές άδειες παραμονής για ανθρωπιστικούς λόγους" (ΕΛ, 16/8).

Παρόλα αυτά, δεν λείπουν οι φωνές, κυρίως του συντηρητικού και αντιπολιτευόμενου χώρου, που αποδίδουν την ανεργία και την εγκληματικότητα στην ύπαρξη μεταναστών. "Έφτασε η ώρα να εγκαταλείψει η κυβέρνηση Σημίτη τη δημαγωγία και να φροντίσει να περιορίσει δραστικά τον αριθμό των μεταναστών, λαθρομεταναστών στη χώρα μας. Δεν έχει ιδεολογικό άλλοθι για την προστασία των κάθε είδους κυκλωμάτων και την παραίτηση από την κατοχύρωση της κοινωνικής και εθνικής συνοχής. [..] Η κοινή λογική και η στοιχειώδης συνέπεια επιβάλλουν την εφαρμογή της ιταλικής μεθόδου και στην Ελλάδα!" (ΕΤ., 12/8). Παράλληλα, επικρίνεται η κυβερνητική απόφαση νομιμοποίησής τους με το αιτιολογικό ότι επισφραγίζεται η πληθυσμιακή αλλοίωση της Ελλάδας μέσω της ''εισαγωγής'' μειονοτήτων που προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από όμορες (και με επεκτατικές βλέψεις, προς την Ελλάδα) χώρες. ''[...] τη δημογραφική γήρανση, την απόλυτη μείωση του πληθυσμού και τη μαζική, νόμιμη ή παράνομη, μετανάστευση, συμπληρώνει η ερήμωση, στρατηγικής σημασίας, περιοχών. Υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας που συνόρευαν με την υπό διαμόρφωση Μεγάλη Αλβανία, στις οποίες οι Αλβανοί τείνουν να γίνουν πλειοψηφία μεταξύ των ικανών προς εργασία. Υπάρχουν περιοχές της Θράκης που μετατρέπονται, λόγω των αρνητικών δημογραφικών εξελίξεων, σε εύκολο στόχο για τον Τουρκικό επεκτατισμό'' [''Η αυτοκτονία της Ελλάδας'', (Ε.Τ. 3/8)]. Υπάρχει όμως και η αντίθετη προσέγγιση, αυτή που θέλει την Αθήνα να ομορφαίνει τον Αύγουστο, όταν οι Αθηναίοι λείπουν και οι μετανάστες "την ανακαλύπτουν και τη χρησιμοποιούν όπως κάποτε οι Αθηναίοι". (Κ., 26/8).

Η εικόνα μιας φτωχής χώρας, που μαστίζεται από την εγκληματικότητα, την αβεβαιότητα και την εσωτερική αστάθεια, είναι αυτή που κυριαρχεί για την Αλβανία, με επιμέρους αποκλίσεις ανάλογα με τις εξελίξεις στη γειτονική χώρα. "Πριν από μερικά χρόνια γελούσαμε εδώ στην Ελλάδα με το πιο σύντομο ανέκδοτο, όπως χαρακτηριζόταν: "Αλβανός τουρίστας". Διαπίστωσαν ίσως εκεί στα Τίρανα την απήχηση που είχε και δημιούργησαν το 1991 ένα υπουργείο Τουρισμού σε μια χώρα που δεν έχει όχι μόνο τουρίστες, αλλά ούτε καν τουριστική υποδομή. Που δεν διαθέτει δρόμους και εξακολουθεί να παραμένει η πλέον ανασφαλής χώρα της Ευρώπης. [...] Είναι και αυτό από τα ευτράπελα που συμβαίνουν στη σημερινή Αλβανία, η οποία ενώ προσπαθεί να επουλώσει τις χρόνιες πληγές της, βλέπει παράλληλα να ανοίγουν νέες, όπως του Κοσσυφοπεδίου, της διαφθοράς, του λαθρεμπορίου και της εγκληματικότητας, που σαν τη Λερναία Ύδρα βγάζουν διαρκώς και νέα κεφάλια" (Β., 6/9). Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο ελληνικός τύπος βλέπει σε γενικές γραμμές με καλό μάτι την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της χώρας από την κυβέρνηση του Φάτος Νάνο, ο οποίος όμως εμφανίζεται δέσμιος της αναποφασιστικότητάς του, της αντιπολίτευσης, της διαφθοράς του κρατικού μηχανισμού και των τριγμών στις σχέσεις του με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. "Ο Μπερίσα απειλεί με τα όπλα τον Νάνο", (ΕΛ, 29/8) και "Καζάνι έτοιμο να εκραγεί η Αλβανία" (ΕΤ, 29/8) είναι η γραμμή που κυριαρχεί στον ελληνικό τύπο σχετικά με την εσωτερική πολιτική κατάσταση, με αφορμή τη σύλληψη 6 στελεχών του Δημοκρατικού Κόμματος για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τις επιθέσεις Μπερίσα εναντίον της κυβέρνησης.

Το νότιο τμήμα της χώρας εμφανίζεται ως έρμαιο ένοπλων ληστρικών συμμοριών που λυμαίνονται την περιοχή και αποτελούν απειλή τόσο για την ελληνική μειονότητα της περιοχής, όσο και για τους Έλληνες πολίτες που περνούν τα σύνορα. Καλάζνικοφ, μασκοφόροι, επιθέσεις με χειροβομβίδες σε λεωφορεία, αρπαγή χρυσαφικών: οι περιγραφές παραπέμπουν στην εικόνα της αμερικανικής Άγριας Δύσης. "Ρεσάλτο Αλβανών σε λεωφορείο του ΟΣΕ", (ΕΛ, 27/8). "Β. Ήπειρος: άρπαξαν χρήματα και χρυσαφικά από τους επιβάτες. Ληστρική επιδρομή στιλ Φαρ Ουέστ από αλβανική συμμορία σε ελληνικό λεωφορείο. [...] Από την περίοδο της εξέγερσης κατά του Μπερίσα είχαν στη Βόρειο Ήπειρο κάνει την εμφάνισή τους πολλές ένοπλες συμμορίες, οι περισσότερες από τις οποίες εξαρθρώθηκαν από τις αρχές, αλλά όπως φαίνεται υπάρχουν και άλλες οι οποίες συνεχίζουν να σπέρνουν τον τρόμο και να λυμαίνονται την περιοχή αυτή" (ΕΤ., 27/8).

Οι επιθέσεις ισλαμιστών σε αμερικανικές πρεσβείες στην Κένυα και την Τανζανία έδωσαν τροφή σε μια σειρά από δημοσιεύματα για την παρουσία ισλαμιστών τρομοκρατών στην Αλβανία, οι οποίοι εμπλέκονται στο λαθρεμπόριο όπλων και ναρκωτικών και με τα κέρδη χρηματοδοτούν τον Απελευθερωτικό Στρατό Κοσσυφοπεδίου. "Κάνοντας χρήση της γενικής διάλυσης των ελέγχων στις αλβανικές ακτές και προσπαθώντας να στηρίξει το νέο ισλαμικό μέτωπο αντίστασης στο Κοσσυφοπέδιο, το δίκτυο έκανε εμπόριο ναρκωτικών προς ανατολάς και προς δυσμάς", (Κ., 11/8). "Η Αλβανία παράδεισος ισλαμιστών τρομοκρατών", (ΕΤ., 11/8).

Παρόλη την χαώδη κατάσταση που παρουσιάζει η γειτονική χώρα, οι ελληνοαλβανικές σχέσεις εμφανίζονται να βρίσκονται σε πολύ καλό σημείο. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι στην περιγραφή των ελληνοαλβανικών σχέσεων από τις ελληνικές εφημερίδες υποβόσκει ένα λανθάνον αίσθημα ανωτερότητας και υπεροχής της Ελλάδας, που αντιμετωπίζει την Αλβανία περίπου ως φτωχό συγγενή. "Σε στέρεες βάσεις οι σχέσεις με Αλβανία. [...] "Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις πορεύονται σε στέρεες βάσεις και βρίσκονται στο καλύτερο σημείο τους από την ίδρυση του αλβανικού κράτους", τόνισε ο πρέσβης της Ελλάδας στα Τίρανα, κ. Πρεβεδουράκης. "Η Ελλάδα είναι βασικός εταίρος της Αλβανίας, την οποία και βοηθάει στο δρόμο της προς την Ευρώπη μιας και για την Αθήνα βασική προϋπόθεση αποτελεί η σταθεροποίηση της κατάστασης στην Αλβανία". (Κ., 11/8). Τις καλές σχέσεις επιβεβαιώνει μια σειρά από συνεργασίες στον τομέα της υγείας, της παιδείας και της ασφάλειας. Αποκορύφωμα των καλών ελληνοαλβανικών σχέσεων υπήρξε η επίσκεψη του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλου, στα Τίρανα, που αντιμετωπίστηκε πολύ θετικά από τις ελληνικές εφημερίδες. "Συνοριακή ζώνη ελεύθερης διακίνησης προσώπων και εμπορευμάτων δημιουργείται στην ελληνοαλβανική μεθόριο, ύστερα από σχετική συμφωνία των κυβερνήσεων των δύο χωρών. [...] Αλβανοί και Έλληνες που κατοικούν στην εν λόγω περιοχή θα μπορούν να μετακινούνται με την επίδειξη μόνο μιας ταυτότητας και χωρίς άλλους ελέγχους μέσα στα όρια της ζώνης. [...] Ο Θ. Πάγκαλος εγκαινίασε το νέο ελληνικό προξενείο στην Κορυτσά, ενώ σύντομα θα ανοίξει αλβανικό στη Θεσσαλονίκη. "Με το νέο καθεστώς δίνεται η δυνατότητα σε Αλβανούς να εργάζονται σε ελληνικό έδαφος και να διαμένουν σε αλβανικό. "Κάνουμε ένα βήμα εμπρός, για να καλύψουμε τα πολλά βήματα που είχαμε κάνει πίσω", [είπε ο Θ. Πάγκαλος]". (ΕΛ, 31/8).

Παρά τις καλές διμερείς σχέσεις σε επίπεδο κρατών, η εικόνα που έχει η ελληνική κοινή γνώμη για τους Αλβανούς παραμένει η χειρότερη. Καθημερινά δημοσιεύματα για τη συμμετοχή Αλβανών σε κάθε είδους αδικήματα, με συνηθέστερα την κλοπή, το εμπόριο χασίς, και τη βιαιοπραγία έχουν καταστήσει το όνομα Αλβανός συνώνυμο της εγκληματικότητας και της φτώχειας. Κατά καιρούς ο τύπος ανακαλύπτει πάντοτε με έκπληξη περιπτώσεις "καλών" Αλβανών ως εξαίρεση στον κανόνα. "Αλβανός: από λαντζέρης "μετρ" στη Σοφοκλέους. [...] Ακούει Βάγκνερ και διαβάζει οικονομικές εφημερίδες. Την ημέρα παίζει στο Χρηματιστήριο και το απόγευμα παρακολουθεί τις χρηματιστηριακές εξελίξεις μέσω κομπιούτερ. Είναι μόλις πέντε χρόνια στη χώρα μας, σαρανταπεντάρης, μοναχικός, Αλβανός με ελληνική καταγωγή, κερδίζει αρκετά", (ΕΛ, 24/8). Ακούγοντας Αλβανούς μουσικούς σε εστιατόριο της Βορείου Ελλάδας, ο Θ. Πάγκαλος "επικαλέστηκε την αξιόλογη ανάπτυξη της μουσικής στη γειτονική χώρα, κατά το παρελθόν, και αποφάνθηκε: "Να ένας τομέας που μπορούν να μάθουν κάτι οι Έλληνες από τους Αλβανούς. Να διδάσκονται μουσική από τους Αλβανούς, όχι βεβαίως στα εστιατόρια". Ελπίζουμε, όχι και στην πλατεία Ομονοίας ή στις κλούβες της αστυνομίας" (ΕΛ, 31/8).

Πέραν της οικονομικής κατάστασης της Βουλγαρίας, στις οικονομικές σελίδες των εφημερίδων, και την επαναλαμβανόμενη ανησυχία για τη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού στο Κοζλοντούι, η Βουλγαρία και οι ελληνοβουλγαρικές σχέσεις απασχόλησαν τον ελληνικό τύπο με αφορμή κυρίως δύο γεγονότα: το θάνατο του πάλαι ποτέ Βούλγαρου ηγέτη, Τ. Ζίβκοφ, και την επίσκεψη του Βούλγαρου πρωθυπουργού στην Αθήνα.

Η είδηση του θανάτου του Τ. Ζίβκοφ απασχόλησε σε μεγάλο βαθμό τον ελληνικό τύπο, κυρίως γιατί, όπως επισημάνθηκε από αρκετά δημοσιεύματα, ο Ζίβκοφ θεωρείτο φίλος και υποστηρικτής της Ελλάδας, ιδίως σε ό,τι είχε να κάνει με την Τουρκία. ''Το σύμφωνο φιλίας, μη επιθέσεως και στρατιωτικής συνεργασίας του 1986 δημιουργούσε έναν άξονα Αθήνας - Σόφιας, αντίβαρο στον τουρκικό επεκτατισμό. Ο οποίος στην Βουλγαρία εκδηλωνόταν (και εξακολουθεί να εκδηλώνεται) με την αξιοποίηση της πολυάριθμης μουσουλμανικής / τουρκικής μειονότητας ως μοχλός πίεσης της Άγκυρας'' [''Έφυγε ένας παλιός φίλος της Ελλάδας'' (ΕΘ. 7/8)]. Το γεγονός του θανάτου αποτέλεσε αφορμή και για συγκρίσεις με το παρόν, αναφορικά προς τις σημερινές Ελληνοβουλγαρικές σχέσεις: ''Η πραγματικότητα των σαφώς χειρότερων σημερινών Ελληνοβουλγαρικών σχέσεων απαιτεί πολύ σκληρότερη δουλειά για λιγότερα από πριν αποτελέσματα, στο πλαίσιο ενός κόσμου πολύ πιο ανταγωνιστικού από εκείνον που χαρακτήριζε η φιλία Καραμανλή - Ζίβκοφ και οι χοροί Ζίβκοφ - Παπανδρέου'' (Κ. 9/8).

Ωστόσο, η καχυποψία απέναντι στην καλή εξέλιξη των ελληνοβουλγαρικών σχέσεων, που είχε αποτελέσει την κύρια εικόνα του τύπου κατά την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στη Σόφια τον περασμένο Απρίλιο, φαίνεται να αλλάζει με την ανταπόδοση της επίσκεψης από τον Βούλγαρο πρωθυπουργό. Τα περισσότερα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για βελτίωση των σχέσεων των δύο χωρών, μέσω της προώθησης διμερούς οικονομικής συνεργασίας, συγκεκριμένων προγραμμάτων (αγωγός Μπουργκάς - Αλεξανδρουπόλεως), και ζώνης ελεύθερης διακίνησης. "Είναι γεγονός ότι οι παραδοσιακά καλές σχέσεις της χώρας μας [...] με όλες τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας των τελευταίων δεκαετιών, δεν είχαν ανάλογη συνέχεια, από τότε -πριν από ένα χρόνο περίπου- που τη διακυβέρνηση της γείτονος ανέλαβε η σημερινή κεντροδεξιά κυβέρνηση του κ. Κοστόφ. Όχι βέβαια πως οι σχέσεις των δύο χωρών έγιναν κακές, αλλά οι γείτονες αντιμετώπισαν με επιφυλάξεις και καχυποψία από την πρώτη στιγμή τη χώρα μας και πολλοί ισχυρίζονται ότι μέχρι ενός σημείου και σήμερα έχουν επιφυλάξεις. Όμως, μετά και τη χθεσινή συνάντηση του κ. Σημίτη με τον κ. Κοστόφ, πηγές προσκείμενες στον πρωθυπουργό μιλούσαν για αλλαγή της βουλγάρικης στάσης. Μία αλλαγή, έλεγαν, που άρχισε να φαίνεται κατά την πρόσφατη επίσκεψη του κ. Σημίτη στη Σόφια" (ΕΛ, 27/8).

Ο απόηχός της πρόσφατης αντιμακεδονικής υστερίας συνεχίζει να καθορίζει την εικόνα που επικρατεί για τη Μακεδονία. Αν και τείνουν να εκλείψουν οι ακραίοι χαρακτηρισμοί "γυφτοσκοπιανοί", "κρατίδιο των Σκοπίων" και άλλοι ανάλογοι του παρελθόντος, η επικράτηση του ονόματος Μακεδονία διεθνώς εξακολουθεί να πυροδοτεί αισθήματα εθνικής ταπείνωσης και να χρησιμοποιείται επικριτικά προς την κυβερνητική πολιτική. ''Έχουμε φτάσει να παρακαλούμε τους πάμφτωχους και προβληματικούς γείτονές μας για μια εξευτελιστική εκδοχή σύνθετης ονομασίας που φυσικά θα περιλαμβάνει τον όρο 'Μακεδονία'. Όμως ο Γκλιγκόροφ, σώφρων και έμπειρος πολιτικός έχει αντιληφθεί σε τέτοιο βαθμό την έλλειψη αυτοπεποίθησης του Ελληνικού κράτους, που δεν μας κάνει ούτε και αυτή τη χάρη. 'Εσείς που έχετε το ... σύμπλεγμα ας μας λέτε όπως θέλετε, αλλά το 'Μακεδονία, Μακεδονία', αντιπροτείνει χλευάζοντας, στην ουσία το βασικό ελληνικό επιχείρημα που αποτέλεσε σημαία της διαπραγματευτικής μας θέσης, στην αρχή της δεκαετίας'' (Ε.Τ. 9/8).

Η κινητοποίηση Μακεδόνων της Βουλγαρίας να ακυρωθεί στην πράξη η Συνθήκη του Βουκουρεστίου αλλά και να αναγνωρισθεί το δικαίωμά τους να συγκροτήσουν οργάνωση για την προάσπιση των δικαιωμάτων των Μακεδόνων της Βουλγαρίας εκλαμβάνεται από το σύνολο του Τύπου ως μια συντονισμένη και απειλητική προσπάθεια κάποιων να δημιουργήσουν θέμα συνόρων αποβλέποντας στη μελλοντική απόσπαση της Ελληνικής και Βουλγαρικής Μακεδονίας. ''Ομάδα από εννέα αυτόκλητους 'Μακεδόνες της Βουλγαρίας' κατέθεσε στη γραμματεία της Βουλής επιστολή προς τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου, Ιορδάν Σοκόλοφ, με την οποία η παράνομη οργάνωση των Βουλγάρων 'Μακεδόνων', 'ΟΜΟ / Ιλίνδεν' ζητάει, ούτε λίγο ούτε πολύ, η Λαϊκή συνέλευση της Βουλγαρίας να ανακηρύξει 'άκυρη' τη συνθήκη ειρήνης του Βουκουρεστίου με την οποία το 1913 είχαν προσδιοριστεί τα σύνορα στα Βαλκάνια, μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Η 'Ιλίνδεν' συνεχίζει την παράνομη δράση της για 'αυτονόμηση' της Νοτιοανατολικής Βουλγαρίας με τη φυσική, οικονομική και πολιτική υποστήριξη της Π.Γ.Δ.Μ. παρά την απαγόρευσή της από τη Δικαιοσύνη της Βουλγαρίας αμέσως μετά την ίδρυσή της από μια χούφτα αποκαλούμενων 'Μακεδόνων' εδώ και πέντε χρόνια'' (ΕΤ, 4/8). Στο συγκεκριμένο ωστόσο δημοσίευμα ο συντάκτης αποφεύγει οποιαδήποτε μνεία στην αποδοχή της προσφυγής της εν λόγω οργάνωσης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, στο οποίο και κατέφυγε προκειμένου να επιτύχει την αναγνώρισή που το Βουλγαρικό κράτος της αρνείται, αντιστοίχως προς τη ''Λέσχη Μακεδονικού Πολιτισμού'' στη Β. Ελλάδα. Τις προεκτάσεις του θέματος αναλαμβάνει να δώσει ο Καθηγητής της Βαλκανικής Ιστορίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ι. Παπανδριανός: ''Τρεις 'μακεδονικές' οργανώσεις, 'Ίλιντεν' στη Βουλγαρία - φέρει το όνομα της ψευτοεπανάστασης των Βουλγάρων την ημέρα του προφήτη Ηλία στο μαρτυρικό Κρούσοβο (20 Ιουλίου 1903) - 'Vino-Zito' (κρασί-ψωμί) στην Ελλάδα - στην ουσία πρόκειται για την οργάνωση με την ονομασία 'Ουράνιο-Τόξο' και 'Bratsvo' στην Αλβανία, προσπαθούν με ασύστολη προπαγάνδα και απαράδεκτη παραποίηση της Ιστορίας να δημιουργήσουν τις κατάλληλες προϋποθέσεις, ώστε σε εύθετο χρόνο να πραγματοποιήσουν το 'μακεδονικό όνειρο'. [...] Η απαίτηση των σοβινιστικών κύκλων των Σκοπίων και των παραφυάδων τους για αναθεώρηση ή κατάργηση της συνθήκης του Βουκουρεστίου, εκτός από εξωφρενική, αποτελεί και ύβρη προς τους νεκρούς των νικητών συμμάχων, αλλά και των ηττημένων Βουλγάρων, που έδωσαν τη ζωή τους για να καθοριστούν με την παραπάνω συμφωνία τα εθνικά τους σύνορα'' (ΕΛ. 8/8).

Tο Παγκόσμιο Παμμακεδονικό Συνέδριο, που κήρυξε την 10η Αυγούστου "ημέρα της ένωσης όλων των Μακεδόνων από όλα τα τμήματα της Μακεδονίας" και ζήτησε "να γίνει σεβαστό το δικαίωμα των "Μακεδόνων από όλα τα τμήματα της Μακεδονίας" να αποκτήσουν τη "μακεδονική" υπηκοότητα όπου και αν ζουν" (ΕΛ, 11/8), έδωσε την ευκαιρία στους παλιούς πρωταγωνιστές του αντιμακεδονικού αγώνα να πανηγυρίσουν: "Ενώ η Αθήνα εφησυχάζει, οι Σκοπιανοί γελοιοποιούν την ενδιάμεση συμφωνία που υποτίθεται ότι θα έθετε οριστικό τέρμα στην προπαγάνδα, στις φαντασιώσεις και τις αλυτρωτικές βλέψεις τους. Χαρίζουμε όλα αυτά τα απίστευτα που συμβαίνουν στους εγχώριους συνηγόρους του κ. Γκλιγκόροφ και μόνιμους -κατ' επάγγελμα- υβριστές μας, που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η μάχη του ονόματος είναι υπέρμετρος ελληνικός εγωισμός και όχι δικλείδα ασφαλείας που θα αποτρέπει μελλοντικές περιπέτειες της Μακεδονίας μας", δήλωσε ο εκπρόσωπος της ΠΟΛΑΝ, Ακ. Γεροντόπουλος (ΕΤ, ΕΛ, 12/8).

Συχνές είναι οι αναφορές στην εσωτερική πολιτική κατάσταση της Μακεδονίας, με αφορμή τις επικείμενες εκλογές του Οκτωβρίου. Το ενδιαφέρον του Τύπου μονοπωλεί η ένταση που υπάρχει με την Αλβανική μειονότητα που διαμένει στη χώρα. Μάλιστα, η εικόνα που κυριαρχεί δεν είναι αρνητική προς τις ενέργειες της μειονότητας, όπως ίσως θα περίμενε κανείς αν ο ελληνικός τύπος κρατούσε μια συνεπή και πάγια θέση εναντίον της ύπαρξης μειονοτήτων, αλλά περισσότερο τονίζει την εσωτερική αστάθεια και αβεβαιότητα στην Μακεδονία. Ενδεικτικό το σχόλιο του φιλοσερβικού και σταθερά αντιμακεδονικού Ελεύθερου Τύπου με τίτλο "Κόσοβο και… "Μακεδονία". Η πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών", σύμφωνα με το οποίο ενώ στα Σκόπια η αλβανική μειονότητα, που υφίσταται την ίδια ακριβώς μεταχείριση με την αντίστοιχη της Γιουγκοσλαβίας, αποτελεί παράγοντα σταθερότητας, για το Κοσσυφοπέδιο αποτελεί "χρυσή ευκαιρία... αποσταθεροποίησης για την αμερικανική διπλωματία". (ΕΤ, 23/8).

Ωστόσο μια επίσκεψη δημοσιογράφου στην μακεδονική πρωτεύουσα, δείχνει να διαψεύδει το κλίμα της επιθετικότητας εναντίον της Ελλάδας. "Σκόπια: αναζητείται ταυτότητα. [...] Γυναίκες και άνδρες, όχι μόνο χορεύουν ασταμάτητα και λικνίζονται σ' αυτούς τους γνωστούς ελληνικούς ρυθμούς, αλλά γνωρίζουν και τους στίχους των ελληνικών τραγουδιών, τους οποίους και τραγουδούν. [Και σίγουρα τα τραγούδια, δεν είναι τα μοναδικά] ελληνικά προϊόντα στη γείτονα. [...] Παρά τη συστηματική προπαγάνδα που επί σειρά ετών έκαναν κύκλοι της FYROM εις βάρος της χώρας μας, το κλίμα που υπάρχει σήμερα απέναντι στους Έλληνες κάθε άλλο παρά εχθρικό μπορεί να χαρακτηριστεί. Θεωρείται άλλωστε σίγουρο ότι οι Σκοπιανοί επιθυμούν διακαώς την ανάπτυξη των σχέσεων με την Ελλάδα. [...] Ωστόσο η ονομασία της χώρας δεν παύει να αποτελεί αγκάθι στις διμερείς σχέσεις. Και μπορεί στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι πολίτες της ΦΥΡΟΜ να είναι άκρως φιλικοί προς τους Έλληνες, όμως δεν λείπουν κι εκείνοι, οι οποίοι επιμένουν να θεωρούν ότι ο ήλιος της Βεργίνας αποτελεί σύμβολο του κράτους και να πιστεύουν, όπως χαρακτηριστικά λένε "στην ένωση των τριών τμημάτων της Μακεδονίας" (ΕΤ., 23/8).

Ελάχιστα παραμένουν τα δημοσιεύματα που αναφέρονται στη Ρουμανία, κυρίως στις οικονομικές σελίδες των εφημερίδων για την οικονομική πορεία της χώρας και τα περιθώρια στενότερης επιχειρηματικής συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Ρουμανίας. Ωστόσο, οι Ρουμάνοι κάνουν την εμφάνισή τους στον ελληνικό τύπο με δύο επαναλαμβανόμενες εικόνες: οι γυναίκες κοσμούν αδιαλείπτως τον κατάλογο των εκδιδόμενων γυναικών που έρχονται στην Ελλάδα από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Τέτοια δημοσιεύματα υπήρξαν πολλά τον Αύγουστο, καθώς ήλθαν στο φως διασυνδέσεις Ελλήνων αστυνομικών με το κύκλωμα προαγωγών και πορνείας. Και οι άνδρες συγκαταλέγονται αρκετά συχνά στον κατάλογο των συνήθως υπόπτων όταν πρόκειται για ληστείες που κατά κύριο λόγο απαιτούν ακροβατικές ικανότητες. ''Οι πρώτες υποψίες από τον τρόπο εισβολής στο εξοχικό του αρχηγού [και πάλι της Ελληνικής Αστυνομίας], οδήγησαν σε δράση Ρουμάνων κακοποιών, οι οποίοι αποτελούν μέγα πρόβλημα για τους κατοίκους της περιοχής αφού έχουν καταγγελθεί πολλές διαρρήξεις σπιτιών και καταστημάτων με τον ίδιο τρόπο'' (Ε.Τ. 4/8). "Εξαρθρώθηκε στην Καβάλα τετραμελής σπείρα Ρουμάνων κακοποιών. [Ο 23χρονος αρχηγός της σπείρας] εθεωρείτο άτομο υπεράνω υποψίας" (Ν., 21/8), καθώς, σύμφωνα με το δημοσίευμα, "είχε αποκτήσει ελληνική υπηκοότητα".

Καθημερινά είναι τα δημοσιεύματα για τη Σερβία στον ελληνικό τύπο που αφορούν τις εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο. Με την εξαίρεση του Ελεύθερου Τύπου, ο οποίος κρατά μια ανοικτά φιλοσερβική στάση, οι υπόλοιπες εφημερίδες υιοθετούν ως επί το πλείστον τη θέση της διεθνούς κοινότητας (περιορισμένη αυτονομία στους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου, πίεση στο Μιλόσεβιτς να σταματήσει τις επιθέσεις, υποστήριξη του μετριοπαθούς Ρουγκόβα). Πρέπει βέβαια να επισημανθεί ότι τα περισσότερα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για "αλβανόφωνους" και όχι για Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου, κατά πάγια τακτική του ελληνικού τύπου ο οποίος θέλει να αποφύγει την αναγνώριση εθνικών μειονοτήτων εντός των συνόρων της Ελλάδας.

Στα μέσα Αυγούστου, οι δηλώσεις του υπουργού Αμύνης, Άκη Τσοχατζόπουλου, που απέδωσε ευθύνες για την κρίση στον πρόεδρο της Σερβίας, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, έδωσαν το έναυσμα για να ακουστούν ξεκάθαρα οι απόψεις και των δύο πλευρών. Οι περισσότεροι τάσσονται υπέρ των δηλώσεων και επισημαίνουν το τέλος της φιλοσερβικής ελληνικής πολιτικής. "Πολύ σωστά, όλοι οι Έλληνες ήταν υπέρ της Σερβίας όταν οι Δυτικοί, με κύριους υπονομευτές τους Γερμανούς, απεργάζονταν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και υλοποιούσαν με αιματηρό τρόπο τα σχέδιά τους, εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές αντιθέσεις των πρώην γιουγκοσλαβικών λαών. Όμως, η φάση αυτή έληξε και ο Μιλόσεβιτς, έχοντας πλέον συμβιβαστεί, άρχισε να παίζει παιχνίδια προσωπικής πολιτικής επιβίωσης. Εγκατέλειψε αμαχητί προαιώνιες σερβικές εστίες στην Κροατία, το ίδιο και στη Βοσνία [...] συντήρησε παράλληλα την ανθρωποσφαγή στη Βοσνία και κατέληξε να πουλήσει ανενδοίαστα τον Κάραζιτς και τον Μλάντιτς, όταν έκρινε ότι έπαυσαν να εξυπηρετούν τα σχέδιά του, λόγω των αμερικανικών πιέσεων. [...] Από πού κι ως πού θα έπρεπε να αισθανθεί ο λαός μας συμπάθεια για ένα έγκλημα"; (Κ., 18/8). Ενώ τα Νέα επισημαίνουν κι αυτά το τέλος της πολιτικής των αξόνων και την απομάκρυνση από τη Σερβία για τέσσερις λόγους: η Σερβία δεν υποστήριξε την Ελλάδα στο θέμα του ονόματος της Μακεδονίας, έχουν βελτιωθεί οι σχέσεις μας με την Αλβανία, συμμετέχουμε στα διεθνή όργανα και δεν μπορούμε να θεωρήσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα εσωτερική υπόθεση της Γιουγκοσλαβίας (Ν., 21/8).

Δεν λείπουν βεβαίως και οι υποστηρικτές της άλλης άποψης: "[...] ο κ. Τσοχατζόπουλος επεφύλαξε τη μεγάλη έκπληξη, ανακαλύπτοντας τον... εχθρό όχι τόσο στη γειτονική Τουρκία, αλλά στο πρόσωπο του Σέρβου προέδρου. Με παραληρηματικές δηλώσεις, που είναι άγνωστο αν εντάσσονται στο πλαίσιο "διατεταγμένης υπηρεσίας" ή οφείλονται στα μειωμένα ανακλαστικά του κ. Τσοχατζόπουλου [...] " (ΕΤ., 17/8). "Η προσωπική στρατηγική Τσοχατζόπουλου μας αποξενώνει από τη Νέα Γιουγκοσλαβία, μια μεσαία βαλκανική δύναμη που μπορεί να μας φανεί χρήσιμη. Αποδεικνύεται πως η κυβέρνηση έχει χάσει την πολιτική ενότητα που της επιτρέπει να ασκεί εξωτερική πολιτική" (ΕΤ, 18/8). Ενδιαφέρον παρουσιάζει το επιχείρημα ότι η πολιτική του κ. Μιλόσεβιτς αντιπροσωπεύει το σύνολο της Σερβίας, που αφήνει να διαφανεί ένας ακραίος εθνικισμός, εφόσον στο όνομα της εθνικής ομοιογένειας δικαιολογείται κάθε είδους επιθετική πολιτική: "Δεν βρέθηκε κανείς από τους καλοπληρωμένους συμβούλους του να του εξηγήσει πως η σθεναρή στάση του Μιλόσεβιτς, ειδικότερα σε ό,τι αφορά στο Κοσσυφοπέδιο, έχει την έγκριση του 90% του σερβικού λαού με απόφαση δημοψηφίσματος; Δεν έχουν καταλάβει στο Υπουργείο Άμυνας ότι στο συγκεκριμένο θέμα ο Σέρβος πρόεδρος έχει τη στήριξη ολόκληρου του πολιτικού φάσματος, από τους ακραίους εθνικιστές έως τους πλέον προοδευτικούς κύκλους της σερβικής διανόησης;" (ΕΤ, 23/8).

Ωστόσο, κατάλοιπα της άποψης που θέλει την Ελλάδα παραδοσιακή σύμμαχο της ομόδοξης Σερβίας κάνουν ακόμη την εμφάνισή τους στον τύπο. ''Ανέκαθεν Σερβικό και καθαγιασμένο με τη θυσία του 1389, όταν Σέρβοι και Βόσνιοι αντιμετώπισαν εκεί τους Τούρκους, το Κοσσυφοπέδιο πληρώνει τα οράματα του Τίτο, που άνοιξε την πόρτα στους Αλβανούς και, λίγο πριν πεθάνει, τους παραχώρησε και αυτονομία. Με τους γύρω γείτονες να ανησυχούν, καθώς βλέπουν και πάλι σήμερα τους μεγάλους να χρησιμοποιούν ως μοχλό την αναβίωση, της από την εποχή του Α' Παγκοσμίου πολέμου επιδίωξης για τη δημιουργία 'Μεγάλης Αλβανίας''' (ΕΘ. 1/8).

Πάντως, μολονότι η ουδετερότητα δείχνει να επικρατεί στην παρουσίαση των ειδήσεων, οι σερβικές θέσεις βρίσκουν ευκολότερα βήμα στον ελληνικό τύπο. Μέσα στον Αύγουστο δημοσιεύονται δύο συνεντεύξεις του Σέρβου υπουργού Τύπου, Αλεξάντερ Βούσιτς, (ΕΤ, 4/8, και ΕΘ. 17/8) και μία του Γιουγκοσλάβου πρέσβη στην Αθήνα, Ντρ. Βουτσίτσεβιτς (ΕΛ, 25/8). Και στις τρεις συνεντεύξεις παρουσιάζεται η επίσημη σερβική γραμμή χωρίς σοβαρές αντιστάσεις από τους δημοσιογράφους. Μάλιστα, στη συνέντευξη του υπουργού Τύπου στον Ελεύθερο Τύπο, ο δημοσιογράφος, Γ. Χαρβαλιάς, προκαταλαμβάνει τις απαντήσεις και πλειοδοτεί σε φιλοσερβισμό. Στον πρόλογο της συνέντευξης, αναφέρει ότι σκοπός της επίσκεψης του Σέρβου υπουργού στην Ελλάδα είναι "να προβάλει [...] το προφίλ της αδικημένης από τα διεθνή ΜΜΕ γειτονικής χώρας και να επιβεβαιώσει τη φιλία των λαών μας [...]. "Η πρώτη ερώτηση που μου έρχεται στο μυαλό [...] είναι πως η χώρα σας, παρότι πολλές φορές τα τελευταία χρόνια είχε στο πλευρό της το δίκιο, κατάφερε να χάσει πλήρως τον πόλεμο των εντυπώσεων στα δυτικά Μέσα Ενημέρωσης…[...] Πάντως η Σερβία, που αν δεν είχε εμπλακεί στη δίνη του πολέμου, θα ήταν ασφαλώς η περιφερειακή δύναμη της περιοχής, σε σχέση με τα άλλα πρώην σοσιαλιστικά κράτη της Βαλκανικής, έχει μετατραπεί σήμερα στο "μαύρο πρόβατο" της διεθνούς κοινότητας" (ΕΤ, 4/8). Αντιθέτως, από το αντίπαλο στρατόπεδο, δεν υπάρχει καμία συνέντευξη εκπροσώπου των Κοσσοβάρων στις ελληνικές εφημερίδες, παρά μόνο ένα ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (16/8) που κατάφερε να εντοπίσει τη "σχεδόν ανύπαρκτη ελληνική παροικία των Κοσσοβάρων" και να μιλήσει με δύο μέλη της: "Είμαι σίγουρος ότι αν βρισκόμουν σε άλλη χώρα θα είχα καλύτερη ενημέρωση. Τα μέσα ακολουθούν την πολιτική γραμμή της κυβέρνησης. Για παράδειγμα, δεν θα έπρεπε να αναφέρουν τον όρο επαρχία του Κοσσυφοπεδίου. Δεν είμαστε επαρχία της Γιουγκοσλαβίας".

Η Τουρκία απασχολεί τον ελληνικό τύπο πολύ περισσότερο από τις άλλες γειτονικές χώρες της Ελλάδας, καθώς θεωρείται η υπ' αριθμόν ένα εξωτερική απειλή για τη χώρα μας. Μολονότι δεν λείπουν τα δημοσιεύματα, κυρίως στον προοδευτικό τύπο, με προεξάρχουσα την Ελευθεροτυπία, που επιχειρούν να ανασκευάσουν την αρνητική εικόνα και να προωθήσουν μια περισσότερο ψύχραιμη αντιμετώπιση της κατάστασης στη βάση της ειρηνικής συνύπαρξης των δύο λαών, η κυρίαρχη εικόνα είναι αυτή των μεγάλων εσωτερικών αντιφάσεων, όπως συνοψίζονται στο δημοσίευμα της Καθημερινής για το βιβλίο του Τζέιμς Πέτιφερ, "Ο τουρκικός λαβύρινθος": "Οι δύο μήτρες", η Κωνσταντινούπολη και η Άγκυρα, ο μυστικισμός και η εκκοσμίκευση, ο οίκος ανοχής δίπλα στο τζαμί, το πάθος και η κάθαρση, η οθωμανική κληρονομιά και η κληρονομιά του Ατατούρκ, το Ισλάμ και ο στρατός, η διαφθορά και η εξαθλίωση. το ανατολικό Ζήτημα του 19ου αιώνα υφίσταται εντός της Τουρκίας, μια εσωτερίκευση που οφείλεται στον Κεμάλ Ατατούρκ και συνιστά το σημερινό τουρκικό λαβύρινθο". (Κ., 16/8).

Ο κομβικός ρόλος του στρατού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Τουρκίας καθιστά την Τουρκία απειλή για το γενικότερο χώρο των Βαλκανίων και επιτείνει το δημοκρατικό έλλειμμα στο εσωτερικό της χώρας. "Έπειτα από μια σύντομη ανάπαυλα για να ξεκαθαρίσουν τα "εσωτερικά" τους, οι Τούρκοι στρατιωτικοί άρχισαν και πάλι να εξασκούν τη σιδερένια πυγμή τους στη ζωή της χώρας, που μπήκε στην ευθεία των εκλογών αλλά και στον αστερισμό των εξοπλισμών" (ΕΤ, 16/8), ενώ ο στρατός αποτελεί "τα υπόγεια ρεύματα που ρυθμίζουν ουσιαστικά το πεπρωμένο της γειτονικής χώρας". "Ποτέ άλλοτε μετά το 1946 (όταν υιοθετήθηκε ο πολυκομματισμός) η Τουρκία δεν γνώρισε μια παρόμοιων διαστάσεων καθεστωτική κρίση. Μόνη παρήγορη ένδειξη είναι η ομοφωνία όλων των πολιτικών κομμάτων για την ανάγκη διεύρυνσης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και για τον περιορισμό του πολιτικού ρόλου του στρατού" (Κ., 29/8).

Οι δηλώσεις τούρκων παραγόντων σε διεθνή μέσα ενημέρωσης για την επιθετική στάση της Ελλάδας απέναντι στην Τουρκία αντιμετωπίζονται ως επιτυχής τουρκική προπαγάνδα, τη στιγμή που η Ελλάδα δεν μπορεί να επιτύχει την "προώθηση των ελληνικών δικαίων". "Η τουρκική προπαγάνδα έχει κατορθώσει να αντιστρέψει τα πάντα, διότι ενώ καθημερινά απειλούν, εκβιάζουν, παρανομούν και παράλληλα κατέχουν -καταπατώντας διεθνές δίκαιο και συνθήκες- ξένα εδάφη, παρουσιάζονται ως αθώες περιστερές που απειλούνται από την ιστορικά αποδεδειγμένα φιλειρηνική Ελλάδα και τη μαρτυρική Κύπρο", γράφει στο Βήμα (30/8) ο πτέραρχος ε.α., Π. Οικονόμου. "Δεν τα καταφέρνουν καθόλου άσχημα, ως γνωστόν, οι άνθρωποι του τουρκικού καθεστώτος στον τομέα των διεθνών δημοσίων σχέσεων, εδώ και αρκετά χρόνια. Και σε ότι αφορά στην Κύπρο κατόρθωσαν... το ακατόρθωτο: Όχι μόνο να έχουν πείσει μεγάλο μέρος των ξένων ΜΜΕ ότι θέμα εισβολής - κατοχής στην Κύπρο δεν αξίζει τον κόπο πλέον να συζητείται, αλλά πείθουν τώρα και ότι η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να αποκλείσει... στρατιωτικά και τον (πάνοπλο) κυπριακό βορρά και την ίδια την Τουρκία, αν αποκτήσει αντιαεροπορικούς πυραύλους!" (Κ., 21/8).

Ένα μεμονωμένο γεγονός -Τούρκοι τουρίστες ύψωσαν την τουρκική σημαία στο λιμάνι της Καλύμνου- προξένησε θύελλα αντιδράσεων στην κοινή γνώμη και τον τύπο. ""Έπρεπε να τιμωρήσουν παραδειγματικά, αυτούς που σκότωσαν τον Τάσο Ισαάκ στην Κύπρο". Μ' αυτά τα οργισμένα λόγια αντέδρασαν χτες κάτοικοι της Καλύμνου και της Κω [...]" (ΕΘ., 18/8). Η Καθημερινή κάνει λόγο για τον τουρκικό εθνικισμό: "Τα σύμβολα ενός μαχητικού εριστικού εθνικισμού κατέχουν περίοπτη θέση στον τουρκικό λόγο και την καθημερινή συμπεριφορά, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. [...] Αλλά και οι στρατιωτικοί που παλαιότερα έδειχναν κάποια ανοσία στα λαϊκιστικά μικρόβια, χρησιμοποιούν τώρα ευρύτατα, φτηνά τεχνάσματα, όπως οι "καταγγελίες" για τη συνεργασία της Ελλάδος με το ΡΚΚ, για να διοχετεύσουν εκεί που αυτοί θέλουν το μεγάλο ερώτημα που βαραίνει πάνω από την Τουρκική Δημοκρατία [το κουρδικό ζήτημα]... Η σημαία, η επίδειξη και η προστασία της είχε γίνει κεντρικό στοιχείο του πολιτικού κλίματος που κυριαρχεί, από την εποχή Τσιλέρ και μετά". Από την αντίθετη ακριβώς σκοπιά, ο Γ. Τζαννετάκης, δίνει έμφαση στις αντιδράσεις που προκλήθηκαν, για να μιλήσει για τον ελληνικό εθνικισμό: "Η απόπειρα να επαναστηθεί το σκηνικό του Ιανουαρίου '96, καμιά πενηνταριά μέρες πριν από τις δημοτικές εκλογές, μόνον αφελής ή αυθόρμητη δεν επιτρέπεται να θεωρηθεί. Φυσικά το έναυσμα δόθηκε από την κρατούσα (ή προσωρινώς επικρατήσασα) τάση στη Νέα Δημοκρατία, η οποία, ανάγοντας τυχαίο περιστατικό σε μέγεθος θέμα εθνικών διαστάσεων, έψεξε υψηλοτόνως και καυτηρίασε τους κυβερνητικούς παράγοντες, οι οποίοι διαφύλαξαν τη σοβαρότητα της χώρας. Αυτή η σοβαρότητα θα πληττόταν καιρίως, αν αρχίζαμε τα "σκουσμάρια" διότι Τούρκος ιδιώτης προέβη ανοήτως και χωρίς συνεκτίμηση των συνθηκών σε μια κίνηση, η οποία αν γινόταν στο Βέλγιο απ' Ολλανδό, ουδένα θα απασχολούσε" (ΕΛ., 22/8).

Κάποια δειλά βήματα προώθησης της συνεργασίας μεταξύ των δύο λαών κάνουν διακριτικά την εμφάνισή τους στον ελληνικό τύπο. Ο τομέας του πολιτισμού είναι το προνομιακό πεδίο για μια τέτοια προσέγγιση. Ταινίες που γυρίζονται με ελληνοτουρκικά κεφάλαια, ντοκιμαντέρ για τη συμβίωση Ελλήνων και Τούρκων της Μικράς Ασίας μέχρι το 1922, επισκέψεις Τούρκων φοιτητών στην Ελλάδα καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό από τον ελληνικό τύπο και δημιουργούν ένα θετικό βήμα για μια φιλειρηνική προσέγγιση. Μια τέτοια στροφή της κοινής γνώμης αποκαλύπτει δημοσκόπηση της εφημερίδας Τα Νέα (στις 3/8). Όπως σχολιάζει η Ελευθεροτυπία, "τα ευρήματα της μέτρησης δεν σχολιάστηκαν από τους οπαδούς της γραμμής της αδιαλλαξίας και της ακινησίας, προφανώς γιατί διαψεύδουν με εκκωφαντικό τρόπο τις βαρύγδουπες αναλύσεις τους σύμφωνα ε τις οποίες οι κάτοικοι τούτης της χώρας είναι εδώ και χρόνια σταθερά προσηλωμένοι στη λογική του μη διαλόγου [...] Το γεγονός (εκ της δημοσκοπήσεως συναγόμενο) ότι επιθυμούν [οι Έλληνες] να ζήσουν ειρηνικά με τους γείτονες -προαιώνιους αντιπάλους τους, ότι δεν θεωρούν επονείδιστη πράξη τον απευθείας διάλογο και τη διαπραγμάτευση (αρκεί να μην οδηγούν σε μονομερείς υποχωρήσεις), ότι αντιμετωπίζουν με έκδηλη καχυποψία τους ακραίους και τους ζητωπόλεμους, ότι δεν αποδοκιμάζουν προκαταβολικώς τις προσπάθειες προσέγγισης δεν σημαίνει ότι έχουν προσβληθεί από το μικρόβιο του ενδοτισμού οπότε ότι είναι πρόθυμοι να υποκύψουν στις δόλιες συμβουλές, τις εκμαυλιστικές παραινέσεις και τις άκομψες πιέσεις "τρίτων"(ΕΛ, 16/8).