ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1997

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μετανάστες και Αλβανοφοβία. Τσιγγάνοι και ναρκωτικά. Ένοχη σιωπή για τις δολιοφθορές σε εβραϊκό νεκροταφείο Τρικάλων. Φόβοι για ελληνική μειονότητα και κρίση στην Αλβανία. Πρόσκαιρο αντιρατσιστικό μένος κατά των Ιταλών για τον εμβολισμό πλοίου με Αλβανούς μετανάστες. Δεν εκλείπουν τα αρνητικά στερεότυπα. Θετικά σχόλια αντισταθμίζουν τις εντυπώσεις. Τουρκική μειονότητα στη Βουλγαρία. Νέα κυβέρνηση στη Βουλγαρία, παλιά η φτώχεια. Θετικός απόηχος της συναυλίας Θεοδωράκη στα Σκόπια, δεν απουσιάζουν οι πάγιες τοποθετήσεις. Οικονομικά προβλήματα στη Ρουμανία. Σερβία και παρακρατικοί μηχανισμοί του κράτους. Νέο χτύπημα Πάγκαλου για τη θέση και την ταυτότητα της Τουρκίας στην Ευρώπη.

Εσωτερικές μειονότητες.

Ενδεικτικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο ελληνικός τύπος καλύπτει τα μειονοτικά ζητήματα στην Ελλάδα αποτελεί μια σειρά δημοσιευμάτων της 9/4, σε διαφορετικές εφημερίδες και για διαφορετικά θέματα. Μονόστηλο της ΕΛ. (9/4) με τίτλο, που σε καμιά περίπτωση δεν παραπέμπει στο θέμα της είδησης, αναφέρεται στις επικρίσεις ευρωβουλευτών κατά της Ελλάδας “επειδή κατά την άποψή τους, η Ελλάδα (!) περιορίζει τις δημόσιες συναθροίσεις μελών θρησκευτικών, εθνικών και άλλων μειονοτήτων επισημαίνοντας ότι επιτρέπονται περιορισμοί της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι μόνο σε περιπτώσεις που απειλείται η εθνική ασφάλεια”. Το ύφος του συντάκτη είναι μάλλον ειρωνικό, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι επικρίσεις αυτές είναι εντελώς αβάσιμες σε ό,τι αφορά την Ελλάδα.

Δημοσίευμα του Ε.Τ. (9/4) με τίτλο “Ανθελληνικά σχόλια από τους New York Times”, επικαλούμενο άρθρο της εν λόγω εφημερίδας, σχετικά με την “ανέγερση μνημείου για τα θύματα του Ολοκαυτώματος και την ίδρυση δυο μουσείων στη Θεσσαλονίκη αφιερωμένων στην εβραϊκή κοινότητα”, χαρακτηρίζει ως “ανθελληνικό” το σχόλιο του συντάκτη των New York Times που έκανε λόγο για “αδικαιολόγητη καθυστέρηση και αφόρητη σιωπή της Θεσσαλονίκης” και “για καχυποψία της Ελλάδος απέναντι στις θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες, εξακολουθώντας να δείχνει απρόθυμη να αναγνωρίσει τη θέση τους στην ιστορία…”. Στο ίδιο φύλλο του Ε.Τ. έχουμε ρεπορτάζ για τις αντιδράσεις της Εκκλησίας και μερίδας πολιτών στις νέες ταυτότητες. Μάλιστα παρατίθεται η παρακάτω άποψη εκκλησιαστικών παραγόντων, χωρίς οποιοδήποτε σχολιασμό ή και την παραμικρή αναφορά στο σεβασμό των θρησκευτικών ελευθεριών και στις επιταγές της ανεξιθρησκίας. “Και μόνο ότι υπάρχουν χώρες της Ε.Ε. στις οποίες αναγράφεται το θρήσκευμα, έστω και προαιρετικά, πρέπει να αποκλείει κάθε δυνατότητα της ελληνικής κυβέρνησης να το αφαιρέσει από τις ταυτότητες των Ελλήνων, οι οποίοι είναι στη συντριπτική πλειοψηφία τους χριστιανοί Ορθόδοξοι”.

Ο Α.Τ. (9/4) τέλος αναφέρεται “στις οριστικές και αμετάκλητες ποινές που επέβαλαν τα αρμόδια δικαστήρια στο μουσουλμάνο πρώην βουλευτή Φαϊκογλου και στον ψευτομουφτή Ροδόπης”. Όλες οι αναφορές για τον τελευταίο γίνονται με το πρόθεμα ψευτό-(μουφτής), ενώ το κείμενο καταδικάζει τις δηλώσεις του εν λόγω μουφτή περί “τουρκικής μειονότητας”.

Για τη μειονότητα στη Θράκη, έχουμε συνέντευξή στον Ε.Τ. (20/4) του Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμου, που κατά το διευθυντή της Ε.Ρ.Α., Γ. Τζανετάκο, “θεωρείται -και όχι αδίκως- εν γένει, φωτισμένος και προοδευτικός” (ΕΛ. 19/4), όπου υποστηρίζει ότι “δυστυχώς οι επικεφαλής της μουσουλμανικής μειονότητας πιστεύουν ότι με το πλήθος και τον όγκο των τζαμιών θα επιτύχουν την αλλοίωση του ορθοδόξου χριστιανικού χαρακτήρα της Θράκης. Μάταιος ο κόπος τους. Οι χριστιανικοί ναοί, παλαιοί και καινούργιοι, διακηρύττουν την πίστη των χριστιανών της Θράκης και προπάντων την προσήλωσή τους στην ειρήνη και τις αρχές του σεβασμού της θρησκευτικής ελευθερίας”. Όταν λοιπόν ακόμη και ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως εκφράζεται για τη μειονότητα με αυτό τον τρόπο, είναι εύκολο να εξηγήσει κανείς τις έντονα αρνητικές αντιδράσεις που αντιμετώπισε ο διευθυντής της Ε.Ρ.Α., Γ. Τζανετάκος, στην Κομοτηνή, σε εκδήλωση-ημερίδα με θέμα την υπογεννητικότητα, όπως αυτές περιγράφονται στην ΕΛ. (19/4).

Ακόμη, ρεπορτάζ του Ε.Τ. (22/4) αναφέρει ότι “το τουρκικό προξενείο έχει ξεθάψει τη ρήση του Κεμάλ: ‘Η Θράκη ανήκει στην Τουρκία και κάποτε θα γίνει πάλι δική μας. Είναι πατρίδα σας’”, ενώ στην ίδια εφημερίδα (18/4) συντάκτης, με αφορμή την είδηση για “συρρίκνωση αν όχι ματαίωση του προγράμματος εγκατάστασης Ποντίων στη Θράκη” διερωτάται “πώς είναι δυνατόν, ενώ η μουσουλμανική μειονότητα αυξάνεται και πληθύνεται ανατρέποντας τους πληθυσμιακούς συσχετισμούς, να ματαιώνεται ένα πράγματι σωστό εθνικό πρόγραμμα και να παραδίνεται η Θράκη όταν είναι γνωστό ότι “ο Ε. Βενιζέλος έσωσε την ελληνικότητα της Μακεδονίας εγκαθιστώντας τότε εκεί τους Ποντίους που είχαν έρθει πρόσφυγες”.

Στον αντίποδα όλων των παραπάνω οι δηλώσεις του πρύτανη του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Γ. Πανούση, όπως αυτές προβάλλονται από την ΕΛ. (11/4). “Το πρόβλημα της Θράκης δεν είναι η σύνθεση του πληθυσμού. Είναι η έλλειψη στρατηγικής και σχεδιασμού, ώστε η ‘εθνική μας μοναξιά’ να μετουσιωθεί σε εθνική και πολιπολιτισμική ειρηνική δημιουργική συνύπαρξη…Όπου μειονότητα θα είναι ο σεβασμός και η προστασία των δικαιωμάτων του κάθε πολίτη”.

Σχετικά με τους (λαθρο)μετανάστες στην Ελλάδα, αρκετά από τα σχετικά δημοσιεύματα αφορούν, κατά κύριο λόγο, Αλβανούς που ζούν και εργάζονται στη χώρα μας. Τους δυο τελευταίους μήνες το θέμα φαίνεται πως απασχολεί ιδιαίτερα τον ελληνικό τύπο, ενόψει μάλιστα και των γεγονότων στην Αλβανία. Στα ψιλά των ειδήσεων της ΑΠ. (5/4), σε μονόστηλο, εξιστορείται η περιπέτεια Έλληνα πολίτη που οι αστυνομικοί πέρασαν για Αλβανό λαθρομετανάστη. “Με εξύβρισαν χυδαία και μου φέρθηκαν σα να ήμουν σεσημασμένος κακοποιός. Ο ένας από τους τρεις αστυνομικούς που με σταμάτησαν με κλότσησε στα πόδια και μετά μου έκανε σωματική έρευνα”. Ο “Αυτόπτης Μάρτυρας” στην ΕΛ.(7/4) αναφέρεται σε πραγματικό περιστατικό στην Αθήνα, όπου διαχειρίστρια πολυκατοικίας αρνήθηκε να ενοικιαστεί διαμέρισμα σε μια Αρμένισσα επικαλούμενη τη γενική συνέλευση της πολυκατοικίας και την απόφασή της “ότι δεν επιτρέπονται ξένοι”. Η βαθύτερη αιτία που εξηγεί τα πράγματα κρύβεται στα ίδια τα λόγια της διαχειρίστριας, που υπεραμυνόμενη της θέσης της υποστήριξε: “Δεν έχουμε πρόβλημα με την κυρία αλλά ποιος μας εγγυάται ότι ο επόμενος δε θα νοικιάσει το σπίτι του σε Αλβανό; Και είναι ή δεν είναι οι Αλβανοί μάστιγα αυτή τη στιγμή για την Ελλάδα;”.

Αρκετά από τα, σχετικά με το θέμα, δημοσιεύματα καλλιεργούν και ένα ιδιαίτερα φορτισμένο κλίμα κινδυνολογίας (και πιο συγκεκριμένα) αλβανοφοβίας, αναφερόμενα “στο δράμα των ελληνικών χωριών της μεθορίου” όπου “οι κάτοικοι κοιμούνται και ξυπνούν με το δίκαννο στο προσκεφάλι” (Ν. 8/4) και “σε χωριά ευρισκόμενα στο έλεος των Αλβανών που σκορπούν στην περιοχή τον τρόμο και τον πανικό” (Α.Τ. 1/4). Κατά τα φαινόμενα δεν είναι μόνο οι Αλβανοί που χαίρουν της μεταχείρισης που περιγράφουμε παραπάνω. Σχόλιο συντάκτη στο ΕΘ. (4/4) με τίτλο: “Μια ‘μαύρη’ ιστορία στην πλατεία Πέτρουλα” αναφέρει ότι “πέντε νεαροί άντρες, με κοντό κούρεμα, επιτέθηκαν απρόκλητα εναντίον διερχόμενου αλλοδαπού, μελαμψού χρώματος, μάλλον Πακιστανού και άρχισαν να τον χτυπούν ανηλεώς με κλωτσιές, γροθιές και χαστούκια και να τον σέρνουν μέσα στο δρόμο σε διάστημα περίπου 10 μέτρων, βρίζοντάς τον παράλληλα με χυδαίες εκφράσεις”.

Tα ξενοφοβικά αισθήματα των Ελλήνων επιβεβαιώνονται και από δυο διαφορετικές έρευνες, τα αποτελέσματα των οποίων, δημοσιεύτηκαν αυτό το μήνα, σε αρκετές εφημερίδες. Σύμφωνα με την πρώτη έρευνα “οι μισοί από τους λαθρομετανάστες που ζούν στην Ελλάδα δε βρήκαν τον παράδεισο στη χώρα μας αφού υποστηρίζουν ότι η ζωή τους στην Ελλάδα είναι χειρότερη απ’ό,τι την περίμεναν” (Ν. 18/4). Η δεύτερη έρευνα επιβεβαιώνει την πρώτη αφού “1 στους 2 Έλληνες λέει ‘όχι’ στους λαθρομετανάστες” (Ε.Τ. 18/4). Μάλιστα η ΕΛ. (6/4) κάνει λόγο για υποκρισία των Ελλήνων, επικαλούμενη δημοσκόπηση που διενεργήθηκε για την εφημερίδα αφού, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, σε ποσοστό 67%, οι Ελληνες δε συμφωνούν “να δεχτεί η Ελλάδα τους Αλβανούς πρόσφυγες”.

Τα δημοσιεύματα που παρουσιάζουν καταυλισμούς Τσιγγάνων “να έχουν μετατραπεί σε στέκι εμπόρων ναρκωτικών” (Ε.Τ. 18/4) συνεχίζονται και αυτό το μήνα. Πολλά μάλιστα συσχετίζουν τη δράση των Τσιγγάνων εμπόρων χασίς με την αλβανική μαφία, αξιοποιώντας καταγγελίες Τσιγγάνων, κατοίκων των καταυλισμών, ότι “το χασίς που πουλιέται είναι από την Αλβανία” (Ε.Τ. 18/4). Είναι γεγονός ότι τον τελευταίο μήνα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλες οι εφημερίδες καλλιέργησαν ένα εξαιρετικά αρνητικό κλίμα για τους τσιγγάνικους καταυλισμούς, ενισχύοντας τις ρατσιστικές απόψεις των Ελλήνων αναγνωστών, ώστε στη συνείδηση πολλών, να θεωρείται λογικό να διαβάζουν ειδήσεις που κάνουν λόγο “για σκούπα της αστυνομίας σε τσιγγάνικο καταυλισμό για διακίνηση ναρκωτικών” (ΑΠ. 18/4). Μάλιστα ορισμένα ρεπορτάζ εμμένουν στην προβολή του στερεοτύπου που θέλει τους Τσιγγάνους ανθρώπους αδίστακτους, χωρίς αρχές αφού “χρησιμοποιούν ως βαποράκια ακόμη και ανήλικα παιδιά” (Α.Τ. 19/4) και “βάζουν τις γυναίκες τους να πασάρουν ναρκωτικά” (Ε.Τ. 18/4). Η Κ.(6/4) με ρεπορτάζ που τιτλοφορείται ‘Ανθρωποι και ποντίκια’ καταδείχνει τις συνθήκες φτώχειας και εξαθλίωσης κάτω από τις οποίες ζούν οι Τσιγγάνοι στους καταυλισμούς. “Η ηπατίτιδα θερίζει, πόσιμο νερό δεν υπάρχει παρά μόνο εκείνο που αντλείται από έναν σπασμένο αγωγό, ενώ τα σκουπίδια σε ένα οικόπεδο του Υπουργείου Υγείας Πρόνοιας έχουν να μαζευτούν από το 1982”.

Σε ό,τι αφορά ζητήματα θρησκευτικών ελευθεριών, η ΕΛ.(21/4) αναφέρεται “στους υπερπατριώτες στα Χανιά που συνεχίζουν να προκαλούν, απειλώντας δημοτικούς συμβούλους και ζητώντας να μην αναστηλωθεί ο μιναρές του Αγίου Νικολάου, όπως έχει αποφασίσει ο δήμος”. Άρθρο του Ι. Κονιδάρη (Β. 20/4) επικεντρώνεται στην απουσία παντελούς αναφοράς από τα ελληνικά Μ.Μ.Ε. σχετικά με “τις, ικανής εκτάσεως, καταστροφές στο εβραϊκό νεκροταφείο των Τρικάλων” σχολιάζοντας αρνητικά το γεγονός ότι “εκκλησιαστικοί παράγοντες αναφέρονται σε ‘σιωνιστικά σχέδια’ στο ευρύτερο πλαίσιο ξένων δυνάμεων που ευθύνονται, ως συνήθως, για ό,τι κακό μας τυχαίνει”. Τέλος, σε άρθρο του ο Κ. Μπέης (ΕΛ. 2/4), με αφορμή την είδηση ότι ο Πατριάρχης Πέτρος λειτούργησε στο Κάϊρο, παρουσία του προέδρου της Αιγύπτου, εύχεται “να ξεπεραστούν οι εγγενείς δυσκολίες της ελληνικής πραγματικότητας ώστε οι 40.000 μουσουλμάνοι που διαμένουν στην Αθήνα, να αποκτήσουν το τέμενος το οποίο στερούνται, για να λατρέψουν το δικό τους Θεό”.

Αλβανία και Αλβανοί

Η εικόνα μιας χώρας εκτός ελέγχου, παραδομένη στη φτώχεια και την αναρχία κυριαρχεί και αυτό το μήνα στον ελληνικό τύπο σχετικά με την κατάσταση στην Αλβανία. “Υπάρχει πολύς πόνος. Πόνος παντού και απελπισία. Υποφέρουν οι πιο αδύναμοι. Όλοι θέλουν να φύγουν κι αυτό με ανησυχεί. Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος εχθρός. Πολλοί γονείς, μη μπορώντας να ζήσουν τα παιδιά τους, τα εγκαταλείπουν στα ορφανοτροφεία” [δηλώσεις του αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστάσιου, (ΕΛ. 9/4)]. Η κατάσταση εκτιμάται “ιδιαίτερα ανησυχητική” (ΑΠ. 15/4), η “χώρα βουλιάζει στην πείνα, την ανομία και το αίμα, αφού κάθε είδους όπλα, ακόμη και χημικά, βρίσκονται στα χέρια πολιτών” (Α.Τ. 8/4) και εκφράζονται φόβοι, όχι μόνο για την ελληνική μειονότητα και την ασφάλειά της αλλά και για τον κίνδυνο “να ξεχειλίσει η Ελλάδα από Αλβανούς λαθρομετανάστες” αφού “η διαφορά με τα προηγούμενα χρόνια, στη διάρκεια των οποίων παρατηρήθηκαν ανάλογα φαινόμενα έξαρσης της λαθρομετανάστευσης, είναι βασική. Αυτή τη φορά πολλοί Αλβανοί είναι οπλισμένοι με Καλάσνικοφ” (Ε.Τ. 3/4).

Σε ό,τι αφορά τον εμβολισμό του αλβανικού πλοίου από ιταλική κορβέτα, στα στενά του Οτράντο, ο ελληνικός τύπος καταδίκασε το γεγονός και ιδίως τις ιταλικές αρχές αλλά και την ιταλική διανόηση για “νεκρική σιγή μπρος στο αποτρόπαιο έγκλημα” (ΕΛ. 3/4). “Οι Αλβανοί δεν έχουν δικαίωμα στο όνειρο, στη ζωή. Στο σπαραχτικό κέλευσμά τους απαντάμε με το θάνατο γιατί μόνο με το θάνατο του άλλου δυνάμεθα πλέον να ζήσουμε. Ο άλλος, ο ξένος, ο καταφρονεμένος δεν έχει θέση σε τούτο το φρικώδη πολιτισμό” (ΕΛ. 3/4). Μάλιστα κάποια δημοσιεύματα καταδίκασαν με αφορμή το ναυάγιο και τη συμπεριφορά των Ελλήνων και των ελληνικών αρχών. “Οι Έλληνες εκείνοι (είναι λίγοι άραγε;) που θεωρούν τους Αλβανούς στη χώρα μας ανθρώπινα λύματα, άξιους κάθε περιφρόνησης βάναυσης συμπεριφοράς και άγριας εκμετάλλευσης, δεν πιστεύουμε να αγανάκτησαν δα και τόσο με τον εμβολισμό του αλβανικού σκάφους από την ιταλική κορβέτα” (Κ.2/4). “Βεβαίως κανένας από τους οργισμένους αντιδυτικούς ανθρωπιστές δε θυμήθηκε καν τις δεκάδες Αλβανούς που σκότωσαν τυχαία τα διωκτικά μας όργανα στα σύνορα τα τελευταία χρόνια” (Β.6/4). Η ΕΛ.(4/6) δημοσίευσε την έκκληση για ανθρώπινη αντιμετώπιση των Αλβανών που απηύθυνε η Διεθνής Επιτροπή Ελσίνκι για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Με αφορμή την αποστολή ελληνικού στρατού στην Αλβανία, δεν λείπουν και ορισμένα ρεπορτάζ που καλλιεργούν ένα κλίμα κινδυνολογίας, κάνοντας λόγο για “προβοκάτσιες Τσάμηδων που σε κρυφή συνεργασία με τον Μπερίσα, βάζουν στο στόχαστρο τους Έλληνες στρατιώτες” (ΑΠ. 20/4), τη στιγμή μάλιστα που την ίδια ακριβώς ημέρα, έχουμε στον Ε.Τ. σχόλιο συντάκτη ο οποίος αντιδρά στην αποστολή Ρουμάνων στρατιωτικών “ακριβώς εκεί” όπου “επί τρία χρόνια η Β. Τσουδερού αγωνιζόταν να ξυπνήσει την ελληνική συνείδηση των Βλάχων της Κορυτσάς στέλνοντας εκεί σε αποστολές ακόμη, το δήμαρχο Μετσόβου για να εξουδετερώσει τις προσπάθειες των Ρουμάνων διπλωματών που είχαν ήδη διεισδύσει στην περιοχή…”. Πρόβλημα ετέθηκε και για την αποστολή τουρκικών στρατευμάτων. “Ηθελα να μάθω με ποια λογική κάλεσαν τους Τούρκους στην Αλβανία. Για να κάνουν πλιάτσικο ή για να εκπαιδεύσουν νέα τάγματα Τουρκαλβανών;” (Α.Τ. 3/4).

Ύστερα από “την επίθεση Αλβανών τρομοκρατών στο ελληνικό προξενείο του Αργυροκάστρου” (Ε.Τ. 4/4), την κλοπή φουσκωτού από τις ακτές της Πρέβεζας και το θανάσιμο τραυματισμό Έλληνα αξιωματικού του λιμενικού σώματος από Αλβανούς, διαβάσαμε αρκετά αντιαλβανικά σχόλια στον τύπο. “Εγώ το έχω γράψει επανειλημμένα. Προσοχή στους Αλβανούς. Είναι οι επίσημοι κατσικοκλέφτες των Βαλκανίων. Από αρχαιοτάτων χρόνων, με τόξα και βέλη. Τώρα με Καλάσνικοφ…” (Α.Τ. 22/4). “Αλλά δεν είναι δυνατόν να μη σημειώσουμε ότι οι Αλβανοί εξελίσσονται σε όνειδος της Ευρώπης. Τους ζούμε, τους ταϊζουμε, τους προσφέρουμε εργασία, τους δίνουμε βοήθεια, στέλνουμε εκεί τα παιδιά μας να τους συμπαρασταθούν και να τους φροντίσουν. Και αυτοί μας ληστεύουν, μας κλέβουν, μας δολοφονούν, γεμίζουν ναρκωτικά τη χώρα μας και το χειρότερο, μας μισούν. Όχι απλώς δεν μας ευχαριστούν για όσα κάνουμε για αυτούς. Η ευγνωμοσύνη είναι άγνωστη λέξη στο σύγχρονο λεξιλόγιο τους, αλλά μας μισούν. Και βύθισαν πασχαλιάτικα στο πένθος τους πανέλληνες, με τη κτηνώδη δολοφονία του νεαρού φρουρού των θαλάσσιων θερμοπυλών μας, στις βόρειες εσχατιές του Ιονίου” (ΑΠ. 29/4).

Στον αντίποδα όλων των παραπάνω, τα αποσπάσματα που ακολουθούν:

Είμαστε ένα πούλμαν φίλοι. Το μόνο που ταξίδευε στη χώρα των αετών. Ε, λοιπόν πουθενά δεν είδα μαφιόζους εμπόρους λευκής σαρκός, χασισέμπορους κι όλα αυτά που τους φορτώσαμε εδώ κι όχι τελείως άδικα. Σήμερα, βλέπω με χαρά ότι η κυβέρνηση βρίσκεται σε πολύ καλό δρόμο σε σχέση με τους Αλβανούς. Επιτέλους υποστηρίζουμε ένα λαό που είναι φίλος και αδελφός από τα παμπάλαια χρόνια” [(ΕΘ. 7/4), επιστολή Δ. Πιτταρά]. “Φαίνεται ότι εκτός από τους Αλβανούς που κλέβουν και καταστρέφουν τις ελληνικές περιουσίες και δε διστάζουν ακόμη και να σκοτώσουν, υπάρχουν και αυτοί που σέβονται τις σχέσεις των δυο λαών” (Α.Τ. 17/4).

Βουλγαρία και Βούλγαροι

Όπως αναμενόταν το ενδιαφέρον του ελληνικού τύπου για τη Βουλγαρία επικεντρώθηκε στις βουλευτικές εκλογές. Από την πλειοψηφία των σχετικών δημοσιευμάτων είχε γίνει σαφής, στους Έλληνες αναγνώστες, η επικράτηση της κεντροδεξιάς και κατά γενική ομολογία των συντακτών, αυτό που ενδιέφερε πολύ περισσότερο ήταν τα τελικά ποσοστά και η κατανομή των εδρών στη βουλή.

Μεγάλο υπήρξε το ενδιαφέρον του ελληνικού τύπου για το κόμμα της τουρκικής μειονότητας “που η Άγκυρα χρηματοδότησε ασύστολα” (Ε.Τ. 20/4) και πολλοί ήταν οι συντάκτες που αιτιολόγησαν τη σημασία που αποδόθηκε στο γεγονός, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα υπολογίζει “πρωτίστως στη βουλγαρική στάση έναντι της Τουρκίας, το βάρος της οποίας, η Σόφια, ευνοήτως, υπολογίζει. Πόσο μάλλον που η πολυάριθμη τουρκική της μειονότητα παρέχει στην Άγκυρα, όχι μόνο το πρόσχημα για μια υφέρπουσα εδαφική διεκδίκηση, αλλά και μοχλό επηρεασμού των βουλγαρικών πολιτικών συσχετισμών και κυβερνητικών αποφάσεων” (Ν. 23/4). Με βάση το παραπάνω σκεπτικό προβλήθηκε από αρκετούς το επιχείρημα “να ενδυναμώσουμε τους δεσμούς μας με την προς Βορράν γείτονα ώστε να αποτραπεί υπερβολική απόκλισή της προς την Ανατολή” (Ν. 23/4). Η έκκληση του Τούρκου πρωθυπουργού Ερμπακάν προς τους Τούρκους της Βουλγαρίας να ψηφίσουν το μειονοτικό Κίνημα Δικαιωμάτων και Ελευθεριών σχολιάστηκε αρνητικά από το σύνολο του ελληνικού τύπου “ως ανάμειξη Ερμπακάν στις εκλογές στη Βουλγαρία” (ΕΛ. 9/4).

Τα αποτελέσματα των εκλογών σχολιάστηκαν μάλλον ουδέτερα, με εξαίρεση ελάχιστα δημοσιεύματα όπως αυτό της ΕΛ. (21/4): “Η νικήτρια παράταξη έχει εκ παραδόσεως καλές σχέσεις με την Άγκυρα και το κόμμα της τουρκικής μειονότητας. (…) Οι διεθνείς σχέσεις της χώρας εξαρτώνται κυρίως από την εσωτερική της κατάσταση και αυτή, παρά την απόλυτη πλειοψηφία που εξασφάλισε ο συνασπισμός της Ένωσης Δημοκρατικών Δυνάμεων είναι εύθραυστη”.

Μεγάλη σημασία δόθηκε στα σημαντικά οικονομικά προβλήματα της χώρας που πρέπει να αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση και τα οποία παρουσιάζονται αρκετά ώστε να πυροδοτήσουν εκ νέου μαζικές διαδηλώσεις παρατείνοντας την κρίση στη χώρα. Έγινε πολύς λόγος για “προσωρινή ευφορία” (Ν. 21/4), για “εκλογές της φτώχειας” (ΑΠ. 20/4). Χαρακτηριστικές είναι οι παρακάτω αναφορές στη μαφία και στον αντιστρόφως ανάλογο ρόλο που αυτή παίζει για την ανάπτυξη της χώρας. “Η μαφία πλουτίζει, η Βουλγαρία πεθαίνει” (Α.Τ. 20/4). “Βυθισμένοι στη φτώχεια, στην παραοικονομία και υπό την κυριαρχία του οργανωμένου εγκλήματος, οι Βούλγαροι παρασύρονται να ψηφίσουν με κορυφαίο κριτήριο την οργή για τη διαφθορά και την εγκληματικότητα…” (ΑΠ. 19/4). Η εικόνα της φτώχειας και της απόγνωσης των Βουλγάρων κατοίκων είναι ιδιαίτερα παραστατική στον τίτλο της Κ.(15/4) “Πωλούν μέχρι και πτώματα συγγενών! Το 82% του πληθυσμού της Βουλγαρίας κάτω από το όριο της φτώχειας” όπως και αυτή της διαφθοράς (Α.Τ. 15/4): “Χρυσές δουλειές κάνουν όλοι οι πρώην πολιτικοί υπουργοί και πρωθυπουργοί της Βουλγαρίας με πρώτο και καλύτερο το σοσιαλιστή Ζαν Βιντένοφ, που πρωτοστατεί σε ευκαιριακές επιχειρήσεις κυρίως στη διακίνηση καυσίμων”. Αυτή η εικόνα της εξαθλίωσης των γειτόνων ενισχύθηκε πολύ περισσότερο, όταν δημοσίευμα της ΕΛ.(12/4) αναφέρθηκε στην έκκληση του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Βουλγαρίας, Β. Πιρίνσκι προς τους Ευρωπαίους σοσιαλιστές: “…κάποια στιγμή εμφανέστατα συγκινημένος και συναισθανόμενος την περιπέτεια στην οποία έχει εμπλακεί ο λαός του, εξέβαλε την κραυγή…”Βοήθεια σύντροφοι”.

Αρκετά κυνικό το σχόλιο συντάκτη στον Α.Τ.(6/4) που έκανε λόγο για “Βούλγαρους επαίτες” αναφερόμενο στους Βούλγαρους εκπροσώπους στη σύνοδο των σοσιαλιστικών κομμάτων της Ευρώπης. Ο συντάκτης διερωτάται: “Γιατί νοστάλγησαν το ΠΑ.ΣΟΚ. και την ‘ωραία Ελλάδα’…Μα γιατί ήρθαν για δανεικά και αγύριστα. Καλό θα ήταν να θυμηθούν στο ΠΑ.ΣΟΚ. πως η Ελλάδα έχει καεί, ουκ ολίγες φορές από αυτές τις προεκλογικές ενισχύσεις των κομμάτων των γειτονικών χωρών που οι ‘επιχορηγούμενες’ κυβερνήσεις τους αποδείχτηκαν όμως ιδιοτελείς και αντεθνικές προς τα συμφέροντά μας!”.

Αν και ο φόβος από τις μετεκλογικές ισορροπίες που θα προκύψουν ήταν διάχυτος στην πλειοψηφία του τύπου, ιδίως σε σχέση με τη μορφή του τριγώνου Σόφια-Αθήνα-Άγκυρα, [σύμφωνα με την έκθεση της Ελληνικής Εταιρίας Στρατηγικών Μελετών και τον κ. Γ. Μοσχοβάκο “δεν αποκλείεται να αναζωπυρωθεί ο μεγαλοϊδεατισμός της Βουλγαρίας και η συμπόρευσή της με την Τουρκία” (ΑΠ. 27/4)], ωστόσο οι δυσκολίες των κατοίκων της γείτονος χώρας αντιμετωπίζονται μάλλον με συμπάθεια. “Το τελευταίο διάστημα οι διμερείς σχέσεις Ελλάδος-Βουλγαρίας παρέμειναν καλές καθώς η Ελλάδα σήμερα έχει σοβαρά οικονομικά ενδιαφέροντα στη Βουλγαρία. Οι φόβοι και οι επιφυλάξεις για αύξηση του κύματος μεταναστών που έχουν εκφραστεί ειδικά στη Β.Ελλάδα δε λειτούργησαν σε καμιά περίπτωση ανασταλτικά” (Ε.Τ. 6/4).

Εξαίρεση αποτελεί η επιστολή του πανεπιστημιακού Γ. Παπάζογλου στον Α.Τ. (22/4). “Παρακολουθούμε τις τελευταίες ημέρες τις ‘αγωνιώδεις εκκλήσεις’ για βοήθεια στη Βουλγαρία ενώ κανείς δεν αναφέρεται σε ό,τι υπέστησαν οι οικογένειές μας στη Δράμα, λχ., κατά τις διαδοχικές βουλγαρικές κατοχές του αιώνα μας, αυτά ο χρόνος τα λείανε. Μήπως πριν από οποιαδήποτε βοήθεια, που τόσο αφελώς προσφέρουμε, θα πρέπει να ζητήσουμε να επιστρέψουν άμεσα οι Βούλγαροι τα κλαπέντα, τουλάχιστον, πολιτικά αγαθά της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, αυτά που κρατούν οι Βούλγαροι…και τα οποία περιέφεραν σε εκθέσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη…”.

Μακεδονία και Μακεδόνες

Θετικά αντιμετώπισε το σύνολο των ελληνικών εφημερίδων την εκδήλωση που έγινε στο θέατρο των Σκοπίων και τη συναυλία που έδωσε ο Μ. Θεοδωράκης. Αρκετοί μίλησαν για “μουσική γέφυρα φιλίας” (ΕΘ. 14/4) ενώ για πρώτη φορά διαπιστώσαμε ένα θετικό κλίμα στον ελληνικό τύπο σχετικά με τις σχέσεις των δυο χωρών. Προβλήθηκαν μάλιστα κάποιες διαφορετικές, από τις συνηθισμένες απόψεις, (κυρίως από την ΕΛ.), από πολιτικούς και συντάκτες, σχετικά με την αναγκαιότητα να αποδεχτεί η Ελλάδα σύνθετη ονομασία αλλά και να επιλυθεί το ζήτημα των πολιτικών προσφύγων του εμφυλίου. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι αρκετά ενδεικτικά της σταδιακής, αλλά πολύ σημαντικής, αλλαγής κλίματος, που εκφράζεται δειλά από ορισμένους δημοσιογράφους, πολιτικούς αλλά και ανώνυμους πολίτες. “Ανατρέχοντας σε πολύ παλιό διαβατήριο που χρησιμοποιήθηκε συχνά για την οδική διέλευση, μέσω της πρώην Γιουγκοσλαβίας και επιβεβαιώνοντας του λόγου το αληθές (των Σκοπιανών), δηλαδή ότι τη συγκεκριμένη ονομασία (MAKEDONJE) είχαν από πολλών ετών, επιθυμώ να επιστήσω την προσοχή κάθε πολιτικού, στην απόλυτη αναγκαιότητα για τη χρήση σύνθετου ονόματος το οποίο να περιέχει αποκλειστικά ως δεύτερο συνθετικό το όνομα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ” (επιστολή της Φ. Κυζούλη, ΕΛ. 22/4).

Οι δηλώσεις του υφυπουργού παρά τω πρωθυπουργώ, Γ. Πασχαλίδη, για το θέμα του ονόματος ώστε “από όχημα αλυτρωτισμού να γίνει όχημα ειρήνης φιλίας και συνεργασίας”, όπως επίσης και η άποψη που εξέφρασε για την αναγκαιότητα “μιας ανθρωπιστικής επικοινωνίας των διχοτομημένων οικογενειών που ζούν στην Ελλάδα και τα Σκόπια” αποκλίνουν από το γενικό, γνωστό σε όλους, στερεοτυπικό κανόνα. (ΕΛ.&ΕΘ. 21/4). Σε ανάλογο ύφος και κλίμα οι δηλώσεις του βουλευτή ΠΑ.ΣΟΚ., Π. Παρασκευόπουλου ότι θα “ήθελε το Σημίτη στα Σκόπια” (ΕΛ. 20/4), του Λ. Κύρκου ότι η εκδήλωση αποτέλεσε “έμπρακτη αποδοκιμασία όλης εκείνης της εθνικιστικής υστερίας που είχε οδηγήσει στα εμπάργκο, στις αθλιότητες περί ‘γυφτοσκοπιανών’ και στην καλλιέργεια της εχθρότητας και του μίσους κατά γειτονικών λαών” συμπληρώνοντας ότι “πρέπει να πούμε: ακούστε φίλοι, κάναμε λάθη απερίγραπτα, καιρός είναι να γυρίσουμε σελίδα και να γευτούμε τα καλά, όχι της εχθροπάθειας και του μίσους, αλλά της συνεργασίας”, αλλά και του πρώην υπουργού Εξωτερικών, Μ. Παπακωνσταντίνου, υπέρ μιας σύνθετης ονομασίας “στη βάση της διάκρισης του Ελληνα Μακεδόνα από το Σλάβο” (ΕΛ. 15/4). Μάλιστα στο φύλλο της ΕΛ.(12/4) παρουσιάζονται οι απόψεις Παπακωνσταντίνου ότι “σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο εκείνο που προέχει είναι αυτό που λέμε αυτοπροσδιορισμό των λαών”, παράλληλα με αυτές του πρωθυπουργού της Μακεδονίας, Μ.Τσερβενκόφσκι, που υποστηρίζει ότι η “επιδιωκόμενη λύση δε θα πρέπει να σέβεται μόνο την αξιοπρέπεια του λαού μας αλλά και την ταυτότητα και τις συνταγματικές αρχές του κράτους μας”.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν δείγμα μιας αμυδρής αλλαγής στο σκεπτικό και στον τρόπο έκφρασης κάποιων δημοσίων προσώπων σχετικά με τα πολύ ευαίσθητα, για την Ελλάδα, θέμα της ονομασίας. Και μιλάμε περί “αμυδρής” αλλαγής αφού βέβαια δεν έλειψαν και τα δημοσιεύματα με απόψεις και σχόλια, εξαιρετικά αρνητικά, για τη γείτονα χώρα. Με αφορμή την εκδήλωση στα Σκόπια μερίδα πολιτικών και δημοσιογράφων εκφράζουν ανησυχίες και φόβους ότι το θέμα πάει εσπευσμένα να κλείσει σε βάρος της Ελλάδας, προβαίνοντας στην καλλιέργεια κλίματος κινδυνολογίας, πυροδοτώντας ένα ήδη φορτισμένο κλίμα. “Ο Μίκης κατέκτησε τα Σκόπια, υποστηρίζουν με την αφόρητη υποκρισία που τους διακρίνει. Λάθος. Ο Μ. Θεοδωράκης έδωσε συναυλία για τον πρόεδρο της ψευτο-Μακεδονίας, κάλυψε με το καλλιτεχνικό του κύρος την ψευτο-Μακεδονία, που στην αντίληψη του ελληνικού λαού είναι ιστορία ανύπαρκτη. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια.” (Ε.Τ. 15/4). “Μας λένε ότι ο Μίκης έφερε τους γείτονες ‘κοντά στην Ελλάδα’. ‘Ομως ο λαός της FYROM ήταν και είναι κοντά στην Ελλάδα. Τον αλυτρωτισμό του καθεστώτος πρέπει να εξουδετερώσουμε. Αντιθέτως τον ενθαρρύνουμε…” (Ν. 19/4). “…ποια λογική και ποιος νόμος υφήλιος νομιμοποιούν ένα λαό να καπηλεύεται όνομα και ιστορία που δεν του ανήκουν. Και ποια διεθνικιστική επιταγή, ποια πολιτική αμβλυπία και ποιος κερδώος άνεμος όπως αυτός που φέρνει τους Έλληνες μπίζνεσμεν στα Σκόπια, έχουν το δικαίωμα να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα του γειτονικού εθνικισμού” (ΕΛ. 14/4).

Το όλο ζήτημα της ονομασίας συνδέεται και με το θέμα της αναγνώρισης μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα. “Με κατοχυρωμένο το όνομα από τη FYROM θα τίθεται ευθέως ζήτημα ‘μακεδονικής μειονότητας’ στην Ελλάδα…Το VMRO και οι υπόλοιποι εθνικιστές του νεοπαγούς κράτους θα αρχίσουν να μιλάνε-δειλά στην αρχή- για την αλύτρωτη Αιγαιατική Μακεδονία, (όπως κάνουν τώρα οι εκπρόσωποι του Ουρανίου Τόξου, τα λόμπι των ‘Μακεδόνων’ στο εξωτερικό καθώς και αρκετοί μέσα από τη FYROM.). Αν τους ενδιέφερε το μείζον -η ύπαρξη του κράτους και οι φιλικές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες- θα είχαν αποδεχτεί τον όρο ‘Σλαβομακεδονία’. Όμως η ονομασία αυτή τους αποκόπτει από την Ιστορία, τους εμποδίζει να την καπηλευτούν. Και φυσικά περιορίζει το δυνάμει των μελλοντικών τους διεκδικήσεων” (ΕΛ. 15/4). Ακόμη, οι δηλώσεις του πρώην μέλους του εκτελεστικού γραφείου του ΠΑ.ΣΟΚ., Μ. Χαραλαμπίδη, ότι “τα Σκόπια, όχι μόνο δεν είναι βιώσιμο κράτος αλλά μπορεί να αποτελέσει παράγοντα αποσταθεροποίησης για όλη την περιοχή” (ΕΘ. 2/4), φαίνεται να συμπλέουν με τις απόψεις του Γ. Μοσχοβάκου από την Ελληνική Εταιρία Στρατηγικών Μελετών, όπως αυτές εκφράζονται στην ΑΠ.(27/4), υποστηρίζοντας ότι “το ψευτο-μακεδονικό κράτος των Σκοπίων είναι πιθανό στο μέλλον να δορυφοροποιηθεί από τη Σόφια ή την Άγκυρα”.

Στα πλαίσια των ευρύτερων συζητήσεων για αποσταθεροποίηση στη γείτονα χώρα και εν γένει στα Βαλκάνια, αρκετές εφημερίδες απασχόλησε το ζήτημα του Πανεπιστημίου στο Τέτοβο και οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας των Μακεδόνων με συνθήματα κατά του αλβανικού πληθυσμού της χώρας. Ο ελληνικός τύπος δε δίστασε να μιλήσει για “ενίσχυση του εθνικιστικού κινήματος στη χώρα” (ΕΛ. 1/4) και για “εθνικιστές που υπονομεύουν την κυβέρνηση στα Σκόπια” (ΕΛ. 1/4), εκτιμώντας ότι “το φυτίλι της κρίσης είναι το Πανεπιστήμιο του Τέτοβο” (Κ. 1/4).

Ρουμανία και Ρουμάνοι

Όσα δημοσιεύματα αναφέρονται στη Ρουμανία προβάλλουν τη φτώχεια και εξαθλίωση της χώρας επιλέγοντας μάλιστα πρωτότυπες και παράξενες ειδήσεις. “Πουλάνε τα χρυσά δόντια τους για να ζήσουν στη Ρουμανία” (Ε.Τ. 4/4). Το δημοσίευμα επικαλείται ρουμανικό πρακτορείο ειδήσεων και αναφέρεται στους Ρουμάνους κατοίκους της περιοχής Ρεζίτα οι οποίοι “βρίσκονται σε τόσο δεινή οικονομική κατάσταση που πουλάνε τα χρυσά δόντια τους στην Εθνική Τράπεζα για να συμπληρώσουν το μηνιαίο εισόδημά τους”. Η ίδια εικόνα προκύπτει και μέσα από το κωμικοτραγικό της είδησης (Κ. 8/4) ότι “ο δήμαρχος της ρουμανικής πόλης Πιργκαρέστι προτίμησε να γίνει λαθρομετανάστης στην …Ιταλία, αφού, όπως είπε ο ίδιος, σε γνωστό του, κερδίζει εκεί ως εργάτης, πολύ περισσότερα απ’ό,τι ως δημοτικός άρχων στην πατρίδα του”.

Τέλος, επισημαίνουμε δημοσίευμα της ΑΠ. (27/4) με τίτλο: “Από τους Δάκες στους σημερινούς Ρουμάνους” που ασχολείται με την καταγωγή των Ρουμάνων και το κατά πόσο αυτή βρίσκεται κοντά στην ελληνική. “Αυτός ο ρουμανικός λαός είναι περισσότερο αδελφός με τους Έλληνες, γιατί αν το εξετάσουμε καλά, με τους φίλους Σέρβους θα δούμε ότι δεν έχουμε καμιά φυλετική συγγένεια, διότι αυτοί είναι Σλάβοι, είναι λαός ολοκληρωτικά φυλετικά ξένος με τους Έλληνες”

Σερβία και Σέρβοι

Λιγοστά αυτό το μήνα τα δημοσιεύματα που αναφέρονται στη γείτονα χώρα Σερβία. Ωστόσο, την είδηση της δολοφονίας του υφυπουργού Εσωτερικών της Σερβίας, στρατηγού Στόισιτς, στο Βελιγράδι, κάλυψαν όλες οι ελληνικές εφημερίδες. Το γεγονός ερμηνεύτηκε (ΕΛ. 12/4) ως “η πιο εντυπωσιακή ως τώρα ενέργεια στο πλαίσιο του ξεκαθαρίσματος λογαριασμών στο εσωτερικό των μηχανισμών της αστυνομίας και των μυστικών υπηρεσιών του καθεστώτος”. Το θύμα χαρακτηρίστηκε ως “το δεξί χέρι του Μιλόσεβιτς” , υπηρέτης της “αντίληψης του καθεστώτος που εκφράστηκε όλα αυτά τα χρόνια με την καταστροφή των πόλεων, την εθνοκάθαρση, το πλιάτσικο στη Βοσνία και την Κροατία, αλλά και των ομοεθνών κατοίκων της Σερβίας. Η τελευταία δημόσια επιχείρηση των ειδικών μονάδων του Στόισιτς εκδηλώθηκε στο Βελιγράδι στις 27 Δεκεμβρίου 1996, όταν τραυματίστηκαν δεκάδες πολίτες που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις. Αυτή ήταν μια ‘επιβεβαίωση’ της δήλωσής του ότι ‘το Βελιγράδι είναι η πιο ασφαλής πόλη στη Γιουγκοσλαβία’” (ΕΛ. 12/4). Το αντίστοιχο δημοσίευμα της Κ. (12/4) έθεσε το ερώτημα αν πρόκειται για “πολιτική δολοφονία ή για έγκλημα της σερβικής μαφίας”, ενώ ο Ε.Τ. (12/4) σημείωσε πως “η δολοφονία προκάλεσε αίσθηση στο Βελιγράδι όπου παρατηρείται έξαρση της εγκληματικότητας”, συμπληρώνοντας ότι “ο Στόισιτς ήταν το κόκκινο πανί για την αντιπολίτευση καθώς διηύθυνε τις επιχειρήσεις της Αστυνομίας εναντίον των διαδηλωτών που ζητούσαν επί μήνες την αναγνώριση των αποτελεσμάτων των δημοτικών εκλογών”.

Οι εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο, με αφορμή την έκτη, σε αριθμό, δολοφονία Αλβανού στην περιοχή, όπως επίσης και Σέρβων, (μεταξύ των οποίων και αστυνομικών), απασχόλησαν τον ελληνικό τύπο που έκανε λόγο για “ευρύτερη αναταραχή στα Βαλκάνια” (ΑΠ. 11/4). Μεγαλύτερη ανησυχία εκφράστηκε όταν όλα τα παραπάνω περιστατικά συσχετίστηκαν με τις δηλώσεις του πολιτικού ηγέτη των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου, Ιμπραήμ Ρουγκόβα, περί “αναγνώρισης των συνόρων αυτής της νότιας σερβική της επαρχίας επαναλαμβάνοντας τη διεκδίκηση της ανεξαρτησίας της” (Κ. 12/4).

Η παρουσίαση της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου του Λ. Χατζηπροδρομίδη (Β. 6/4), σχετικά με τα πρόσφατα γεγονότα του πολέμου, περιείχε κριτική της στάσης που κράτησε η Ελλάδα τα προηγούμενα χρόνια αναγνωρίζοντας το συγγραφέα του βιβλίου ως έναν από “τους ορισμένους Έλληνες και ξένους μελετητές που μας είχαν εγκαίρως ενημερώσει για τις αλήθειες της γιουγκοσλαβικής τραγωδίας”, όταν “οι περισσότεροι συμπατριώτες δε θεώρησαν καθήκον τους να πράξουν ό,τι ήταν δυνατό για να αποκατασταθεί μια καλή ειρήνη στη φλεγόμενη Γιουγκοσλαβία αλλά να μετατραπούν σε φανατικούς συμμάχους, όχι των Σέρβων ή της Σερβίας, αλλά του καθεστώτος Μιλόσεβιτς, υμνώντας και τους Σερβοβόσνιους ηγέτες (δημιουργήματα των Κάρατζιτς και Μλάντιτς)”.

Θετικά είδε ο τύπος την αδελφοποίηση δυο σχολείων, της Αθήνας και του Βελιγραδίου. Η ατμόσφαιρα χαρακτηρίστηκε “εγκάρδια” ενώ το ρεπορτάζ έκλεισε με τα λόγια μιας Ελληνίδας καθηγήτριας που δήλωσε ότι “το μήνυμα αυτής της αδελφοποίησης ήταν να γνωριστούμε καλύτερα μεταξύ μας και να έχουμε μια επαφή μέσω της παιδείας, αφού συνδετικός μας κρίκος είναι η θρησκεία και η ελληνική γλώσσα” (Α.Τ. 5/4).

Τουρκία και Τούρκοι

Οι συζητήσεις για τη θέση της Τουρκίας στην Ευρώπη απασχόλησαν και αυτό το μήνα τον ελληνικό τύπο. Η νέα δήλωση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Θ. Πάγκαλου, σχετικά με τη θέση της Τουρκίας στην Ευρώπη, προκάλεσε νέες αντιδράσεις. “Είμαι πολύ προσεκτικός στο να ασκεί κανείς πολιτική στη βάση μιας θρησκείας…Και γι’ αυτό δεν καταλαβαίνω εκείνους που θεωρούν ότι η Ευρώπη τελειώνει κάπου μεταξύ Ζάγκρεπ και Βελιγραδίου… Και εδώ, στα Βαλκάνια, είναι η Ευρώπη που δεν επιτρέπεται να εγκαταλειφτεί. (…) Το Ισλάμ δεν είναι ένα ξένο σώμα στην Ευρώπη, αλλά ένα γνωστό συστατικό της πολιτισμικής της φυσιογνωμίας. Το Ισλάμ ανήκει στο μέλλον της Ευρώπης, ένα μέλλον που θα είναι κοινό με τους μουσουλμάνους…” (ΕΛ. 5/4).

Τα συντηρητικά φύλλα και ιδιαίτερα ο Ε.Τ., αντέδρασαν αρνητικά, κάνοντας λόγο για “άκρως ανιστόρητους και παραληρηματικούς ισχυρισμούς” (Ε.Τ. 5/4) καθώς και “απαράδεκτες δηλώσεις” (Ε.Τ. 6/4), επανερχόμενα με κάθε ευκαιρία, στο θέμα. Αντιδράσεις υπήρξαν και από συντάκτες/συνεργάτες και των άλλων εφημερίδων. “Η καταγωγή των Τούρκων είναι καθαρά ασιατική- απώτεροι πρόγονοί τους φαίνεται πως ήταν οι απαίσιοι Ούνοι, που οι επιδρομές τους αφάνισαν Ασία και Ευρώπη, τόσο που το όνομά τους έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο αβυσσαλέας βαρβαρότητας και ολέθρου…Όσο για την ‘κορώνα’ του ημέτερου υπουργού, δεν θα σχολιάσουμε καν την εξομοίωση των δυο χωρών, που η μια τους στάθηκε ‘παγά λαλέουσα’ ενός περίλαμπρου πολιτισμού και διδάχος της Ευρώπης, ενώ η άλλη ήταν διαχρονικός και διηπειρωτικός σφαγέας, βάνδαλος και Ηρόστρατος” (Β. 6/4). Τα Ν. (17/4) επικαλούμενα τη γαλλική Le Monde και τις δηλώσεις του Τούρκου συγγραφέα Γιασάρ Κεμάλ, σχετικά με το κουρδικό, διερωτούνται “κατά πόσο είναι Ευρώπη η Τουρκία” όταν “ουσιαστικά η Τουρκία δεν έχει κάνει ούτε ένα αξιόλογο βήμα προόδου από το 1963” ενώ η ΑΠ. (21/4) προβάλλει τις απόψεις του βουλευτή ΠΑ.ΣΟΚ., Χ. Κηπουρού, ότι “η Τουρκία είναι το τελευταίο αποικιοκρατικό κράτος που έχει μια ρατσιστική πολιτική απέναντι σε όλες τις εθνότητες και ιδιαίτερα τους Κούρδους”. Ακόμη, συντάκτης του Ε.Τ. (6/4) που επιμελείται της σελίδας “Ορθοδοξία και Ελληνισμός” σημειώνει: “Πώς λοιπόν η Τουρκία αλλά και mutatis mutandis, η Αλβανία ή η Βοσνία μπορούν να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής οικογένειας…χωρίς να αλλοιώσουν την Ευρωπαϊκή συνείδηση…Σφάλλουν οι εγκέφαλοι των Βρυξελών αν πιστεύουν ότι θα αφομοιωθούν στην ευρωπαϊκή χοάνη”.

Οι κλασικές πια, για τον ελληνικό τύπο, στερεοτυπικές εικόνες της Τουρκίας που παρουσιάζουν τη γείτονα χώρα σε πλήρη αντιδιαστολή, με ό,τι ισχύει στην υπόλοιπη Ευρώπη, προβάλλονται με κάθε αφορμή και ευκαιρία. “Η μαφία ελέγχει την Τουρκία” γράφει η ΑΠ. (4/4) ενώ ο Ε.Τ. (5/4) κάνει λόγο για “απερίγραπτη σήψη και διαφθορά στους κυβερνητικούς κύκλους της Τουρκίας” με αφορμή τα πορίσματα της κοινοβουλευτικής επιτροπής στην Τουρκία, που ερευνά τις σχέσεις του οργανωμένου εγκλήματος με τους πολιτικούς και την Αστυνομία. “Την ώρα που οι Τούρκοι στρατιωτικοί σκότωναν 46 Κούρδους αντάρτες συνεχίζοντας τις εκκαθαριστικές τους επιχειρήσεις στην Ανατολή, στην Άγκυρα και την Κωνσταντινούπολη μεγάλα πλήθη μετείχαν σε ογκώδεις διαδηλώσεις σχετικά με το σκάνδαλο διασυνδέσεων κράτους-μαφίας, παρά την επίσημη απαγόρευση των αρχών” (ΑΠ. 14/4).

Το δημοκρατικό έλλειμμα στη χώρα και το θέμα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία απασχολούν συνεχώς τις ελληνικές εφημερίδες, όπως άλλωστε καθετί αρνητικό που μειώνει το κύρος της γείτονος χώρας, όχι μόνο στα μάτια της Ελλάδος αλλά και του εξωτερικού. “Κατεστραμμένα σπίτια, πυρπολημένα χωριά, επιχειρήσεις καταστολής από το στρατό και την αστυνομία: έτσι συνόψισαν τις εμπειρίες τους οι 160 παρατηρητές από 18 χώρες που επισκέφτηκαν τον περασμένο μήνα την κουρδική νοτιοανατολική Τουρκία…” (Ν. 4/4). Ιδιαίτερα προβλήθηκαν “οι τουρκικές αγριότητες στην Πρωτοχρονιά των Κούρδων” (ΕΛ. 4/4) αλλά και η έκθεση της Ένωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σύμφωνα με την οποία “τα βασανιστήρια, όχι μόνο δεν περιορίστηκαν αλλά αυξήθηκαν” (Α.Τ. 10/4). Ρεπορτάζ ακόμη αφιερώθηκαν “στην απογοήτευση για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία που εξέφρασε γερμανική, κοινοβουλευτική αντιπροσωπεία, η οποία επισκέφτηκε την Άγκυρα, την Κωνσταντινούπολη και το Ντιγιαρμπακίρ. Οι απαγωγές και τα βασανιστήρια εξακολουθούν να είναι στην ημερήσια διάταξη, παρά τις, κατά καιρούς, εξαγγελίες της τουρκικής κυβέρνησης, ανέφεραν οι Γερμανοί βουλευτές” (ΑΠ. 16/4).

Τα εσωτερικά προβλήματα της χώρας, οι συζητήσεις περί θεοκρατικού και αστικού κράτους, η δυσφορία του τουρκικού στρατού με ορισμένες θέσεις του πρωθυπουργού Ερμπακάν και η “ετοιμότητα” των στρατηγών να επέμβουν προκειμένου να διασωθεί το γόητρο της χώρας, τυγχάνουν συνεχής προβολής από τον ελληνικό τύπο. Προβάλλεται η εικόνα μιας χώρας όπου, σε αντιδιαστολή με ό,τι συμβαίνει σε όλα τα ευνομούμενα κράτη, κατά παράδοξο τρόπο, ο στρατός παρουσιάζεται να λειτουργεί ως ο θεματοφύλακας των αρχών του αστικού κράτους και όχι η νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση. “Εγγυητές ξανά οι στρατηγοί” αναφέρει η Κ. (18/4), σχετικά με το ρόλο του στρατού ενώ η ΕΛ. (6/4) δε διστάζει να μιλήσει για “χούντα σε αργή κίνηση”.

Η απειλή του ισλαμισμού για την Ελλάδα και την Ευρώπη προβάλλεται συνεχώς, με κάθε ευκαιρία, καλλιεργώντας, πολλές φορές, ένα έντονο κλίμα κινδυνολογίας. Ενδεικτικό παράδειγμα το ρεπορτάζ της ΑΠ. (19/4) που τιτλοφορείται: “Και το ‘Ελληνικό’ στόχος των ισλαμιστών” και επικαλείται ιταλικά έντυπα. Η εφημερίδα αναφέρεται σε “14 Τούρκους φανατικούς ισλαμιστές οι οποίοι, σύμφωνα με ιταλικές μυστικές υπηρεσίες, ενδέχεται να επιτεθούν εναντίον του Πάπα και ιρανικής προσωπικότητας της αντιπολίτευσης που ζεί στη Δύση” δρώντας πιθανά και στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Το παράδοξο είναι πως αν συγκρίνουμε το προαναφερθέν ρεπορτάζ της ΑΠ. με αυτά των υπολοίπων εφημερίδων, της ίδιας ημέρας, θα δούμε ότι η είδηση καθεαυτή αφορά “ομάδες Ιρανών εξτρεμιστών” που συνεργαζόμενοι “με Τούρκους ισλαμιστές τρομοκράτες από τη Βοσνία αναμένεται να στοχεύσουν εναντίον ευρωπαϊκών αεροδρομίων, μεταξύ των οποίων, και αυτό του Ελληνικού” (ΕΛ. 19/4).

Οι συζητήσεις περί ελληνοτουρκικού διαλόγου αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη καχυποψία από την πλειοψηφία του ελληνικού τύπου. Ενδεικτικό το παρακάτω σχόλιο συντάκτη της ΑΠ.(19/4). “Να δείτε που και σε αυτή την απόπειρα ελληνοτουρκικού διαλόγου θα συμβεί με τις αξιώσεις των Τούρκων ό,τι συνέβαινε και επί Τουρκοκρατίας. Τότε, όταν οι Έλληνες ραγιάδες καλούσαν σε επίσημη εκδήλωση τον Τούρκο αγά, ήταν υποχρεωμένοι, εκτός από το φαγητό, να του καταβάλουν και μια ορισμένη αμοιβή ως αποζημίωση για τη φθορά των δοντιών του από το ολονύχτιο φαγοπότι. Και η πρόσκληση ήταν υποχρεωτική…Τη μακρά παράδοση λοιπόν κρατούν και οι σύγχρονοι συμπατριώτες τους. Κάθε φορά που καλούνται στο ‘τραπέζι’ θέλουν να φάνε καλά, ζητούν νέα εδέσματα για να καταβροχθίσουν, από βραχονησίδες μέχρι μίλια στα χωρικά μας ύδατα…Και στο τέλος θα μας στείλουν το λογαριασμό…”.

Με αφορμή τη νίκη της ομάδας μπάσκετ του Άρη Θεσσαλονίκης επί της τουρκικής Τόφας και την κατάκτηση του Κυπέλλου Κόρατς “μέσα στην Τουρκία” παρατηρούμε ένα έντονα εθνικιστικό ύφος στις αθλητικές σελίδες του ελληνικού τύπου. “Επαρση σημαίας σε τουρκικό έδαφος” (Α.Τ. 4/4), “Αρης ο Τουρκοφάγος…” (ΕΘ. 4/4). “Σαμπάνιες ανοίχτηκαν, βεγγαλικά πετάχτηκαν, ο εθνικός ύμνος τραγουδήθηκε, ενώ ένα τεράστιο πανό έγραφε: ‘Πρωτεύουσα της Ελλάδος είναι η Κωνσταντινούπολη” (ΑΠ. 4/4). “Ηταν μια πανευρωπαϊκής εμβέλειας νίκη μιας ελληνικής ομάδας (και μάλιστα μακεδονικής) κατά της τουρκικής. Η νίκη επετεύχη στην Προύσα, μια πόλη με τεράστιο συναισθηματικό φορτίο για τους Έλληνες, μια χαμένη πατρίδα” (ΕΘ. 5/4). Μόνος αντίλογος σε όλα τα παραπάνω ο Π. Μπουκάλας (Κ. 9/4). “Ειλικρινά δυσκολεύομαι να καταλάβω γιατί η ελληνική ψυχή, αυτή που έχουμε μέσα μας κι αυτή που διαπιστώνουμε πως διαθέτουν οι συμπατριώτες μας, είναι οπωσδήποτε ανώτερη από την τουρκική, την ιταλική ή την αυστραλέζικη”.

Ιδιαίτερα θετικά είδε ο ελληνικός τύπος την ανταλλαγή επισκέψεων μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων φοιτητών, στα πλαίσια προγράμματος της ΑΕGEE. “Ελλάδα-Τουρκία μια αγκαλιά!…”(Α.Τ. 16/4), “Να γράψουμε σε μια λευκή σελίδα” (ΕΛ. 15/4). Το ίδιο κλίμα επεκράτησε στον τύπο σχετικά με την είδηση της τριήμερης ελληνοτουρκικής συνάντησης γυναικών των νησιών του ΒΑ Αιγαίου και των παραλίων της Μ.Ασίας (ΕΛ. 15/4) αλλά και τη συνάντηση μεταξύ εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης των δυο χωρών στον Τσεσμέ. (EΛ. 8/4)&(Α.Τ. 9/4). Τέλος, ιδιαίτερα θετικά παρουσίασε δημοσίευμα στα Ν. (15/4) την ολοένα αναπτυσσόμενη κοινωνία των πολιτών στην Τουρκία. “Μια χώρα που διψάει για αλλαγή. Δίπλα σε όλα τα κακά της, να μη χάνουμε κι αυτή την ενθαρρυντική πλευρά της Τουρκίας”.

Συντομογραφίες εφημερίδων: