|
Παρατηρητής
της Θράκης
Έντυπη τιμή
Η Ελλάδα ουραγός
στην Ελευθερία του Τύπου
3-5-2000
Μια έκθεση της Freedom House,
αφιερωμένη στην σημερινή παγκόσμια μέρα
Ελευθεροτυπίας τοποθετεί την Ελλάδα στα όρια
σεβασμού της Ελευθερίας του Τύπου, αξιολογώντας
με το βαθμό 30 όταν στην κλίμακα το 0 σηματοδοτεί
την απόλυτη ελευθερία. Η 3η Μαΐου αφιερώνεται
στους αγώνες που έγιναν για την ελευθεροτυπία
και σ' αυτούς που πρέπει να συμβούν γι' αυτό και ο
ΠτΘ πήρε να συζητά με τον Παναγιώτη Δημητρά τους
λόγους που η Ελλάδα κατηγορείται για έλλειψη
ελευθερίας του τύπου, παρά τη δημοκρατική της
παράδοσης. Όπως ήταν επόμενο, οι "καλές" και
οι "κακές" μνήμες αναβιώνουν μέσα από τις
δυνάμεις δράσεις και αντίδρασης.
Ο κ. Παναγιώτης Δημητράς, ως
μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, του Ελληνικού
Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ)
εξηγεί τον φορέα υλοποίησης της έρευνας και τα
κριτήρια βαθμολόγησης ελευθερίας Τύπου: "Η
αξιολόγηση έγινε από την οργάνωση Freedom House, μία
από τις σημαντικότερες οργανώσεις προάσπισης
της ελευθερίας του τύπου, με παρουσία 60 χρόνων. Τα
κριτήρια τα οποία εφαρμόζει είναι το νομοθετικό
πλαίσιο, ο βαθμός που η κυβέρνηση άμεσα ή έμμεσα
επηρεάζει την ελευθερία του τύπου, τα οικονομικά
συμφέροντα, τα οποία ονομάζουμε συχνά
διαπλεκόμενα και επίσης η ύπαρξης θανάτων,
διώξεων, βασανισμών, συλλήψεων δημοσιογράφων".
Οι εκπρόσωποι του Freedom House συλλέγουν τα στοιχεία
τους από ποικίλες πηγές, συμπεριλαμβανομένων και
των μη κυβερνητικών οργανώσεων και κατόπιν
εξέτασης και αξιολόγησης των στοιχείων
αποδίδουν τη βαθμολογία. Η Ελλάδα με το βαθμό 30
φέτος, όπως και πέρυσι, συγκαταλέγεται στην
τελευταία θέση για επίπεδο ελεύθερης χώρας,
δεδομένου ότι στην κλίμακα το 0 σημαίνει την
πλήρη ελευθερία, ενώ το 100 καμία ελευθερία.
Ζητώντας από τον κ. Δημητρά να εκτιμήσει τη
δυσμενή θέση της Ελλάδας και να εντοπίσει τους
λόγους που την εμφανίζουν να στερεί την
ελευθερία έκφρασης από τους δημοσιογράφους, ο
εκπρόσωπος του ΕΠΣΕ διευκρινίζει: "έχει
σημασία σε ποιο βαθμό επηρεάζουν τα συμφέροντα
των επιχειρηματιών που διαθέτουν τα μέσα τους
δημοσιογράφους. Εστιάζουμε στο πλέγμα της
νομοθεσίας και της εφαρμογής της Ελλάδας, η οποία
έχει κάθε χρόνο δεκάδες καταδίκες δημοσιογράφων,
ή ανθρώπων που φέρονται –δια του τύπου- να έχουν
συκοφαντήσει ή δυσφημήσει". Ο κ. Δημητράς
θυμίζει ότι για το συγκεκριμένο πλέγμα νόμων
είχε ζητηθεί η κατάργηση από τον κ. Κουβελάκη ως
υπουργό Δικαιοσύνης και από τον κ. Σταθόπουλο ως
πανεπιστημιακό. Κάνει την διάκριση ότι για τους
δημοσιογράφους των επαρχιακών εφημερίδων η
επιβολή προστίμων της τάξης των 2 εκ. δρχ. μπορεί
να σημάνει και το κλείσιμο της εφημερίδες:
"πρέπει να δίνουμε όλοι αγώνα για
εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας, έτσι ώστε να
υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία, ειδικά
ελευθερία κριτικής των δημόσιων προσώπων.
Επιπλέον, οι διαφορές πρέπει να επιλύονται στα
αστικά δικαστήρια και να καταλήγουν σε πρόστιμα
ανάλογα με το αδίκημα και την ικανότητα του
καθενός και βέβαια να μην υπάρχουν ποινές
φυλάκισης". Εκτιμά ότι "γενικά στην Ελλάδα η
ελευθερία του Τύπου δεν υποφέρει, αλλά συνήθως
δεν γίνεται σωστή κάλυψη, ελεύθερη διερεύνηση
από τον δημοσιογράφο για θέματα ευαίσθητα που
αφορούν στις μειονότητες –ο ΠτΘ είναι μια
εξαίρεση". Η βαθμολογία 13 που αποδίδεται στις
ΗΠΑ προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι οι γνώμες που
προβάλλονται από τα ΜΜΕ προέρχονται κυρίως από
τον συντηρητικό χώρο, σε αντίθεση με απόψεις
αριστερές ή ανατρεπτικές οι οποίες επιμελώς
αποσιωπούνται, τουλάχιστον προς την πλειοψηφία
του κοινού. Από την άλλη, τα συγκροτήματα που
ελέγχουν τα ΜΜΕ είναι ιδιαίτερα ισχυρά. Ο
Παναγιώτης Δημητράς απέναντι στην αξιολόγηση
των ΗΠΑ θεωρεί ότι ο βαθμός 13 επισημαίνει
μικρότερη ελευθερία τύπου απ' ότι στις
σκανδιναβικές χώρες: "οι χώρες που πραγματικά
έχουν ελευθερία έχουν ένα βαθμό γύρω στο 5-6. Από
την άλλη, στις ΗΠΑ υπάρχει τεράστια ποικιλία ΜΜΕ,
επομένως και δυνατότητα πρόσβασης στις
εναλλακτικές, αντικαθεστωτικές πληροφορίες.
Βέβαια στοιχεία ανατρεπτικά δεν θα βρεθούν στους
New York Times, αλλά μπορούν να βρεθούν σε άλλα μέσα".
Ο κ. Δημητράς προσεγγίζοντας την πραγματικότητα
της ενημέρωσης στη Θράκη σχολιάζει: "το 98% των
μέσων ενημέρωσης, με εξαίρεση την Ελευθεροτυπία,
την Αυγή και τον ΠτΘ, δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι
παρουσιάζουν τα θέματα που αφορούν στη
Μειονότητα με τον τρόπο που οι τρεις
προαναφερθείσες εφημερίδες τον κάνουν". Μέσα
από τη συζήτηση δίνεται η αφορμή να σχολιαστεί το
κατά πόσο οι Τουρκόφωνες εφημερίδες της Θράκης
–στην πλειοψηφία τους- παρεμβαίνουν σε
ουσιαστικά ζητήματα, μέσα από ρεπορτάζ κι
επικοινωνία με τους κατοίκους της περιοχής. Ο
Παναγιώτης Δημητράς υποστηρίζει: "Τις
εφημερίδες της Μειονότητας στη Θράκη –ίσως με
μία δύο εξαιρέσεις- δεν θα τις έλεγα
"εφημερίδες" με την έννοια που γνωρίζουμε,
για πολλούς λόγους: έλλειψη μέσων, ακροατηρίου,
ενδιαφέροντος, τεράστια προβλήματα που έχει η
ίδια η μειονότητα στη Θράκη, με αποτέλεσμα να μην
δίνουν τη δημοσιογραφική εικόνα. Αυτό που λείπει
από την Μειονότητα της Θράκης είναι η δυνατότητα
και η βούληση. Υπάρχουν αντικίνητρα μέσα στη
Μειονότητα να υπάρχει ένα ανεξάρτητο μέσο. Είναι
τόσα τα διαπλεκόμενα συμφέροντα εντός της
Μειονότητας κι αυτός είναι ο λόγος που τα πλέον
ρηξικέλευθα ρεπορτάζ για τη Μειονότητα θα τα
διαβάσει κάποιος στον ΠτΘ, την Αυγή, την
Ελευθεροτυπία, στις Εκθέσεις του ΕΠΣΕ". Ο κ.
Δημητράς σημειώνει ότι "το πρόβλημα με το
μειονοτικό τύπο στη Θράκη δεν εστιάζεται στην
ελληνική πολιτεία". Η περιγραφή που αφορά στην
Ελλάδα για να εξηγήσει την χαμηλή ελευθερία
τύπου που της αποδίδει η έκθεση της Freedom House,
σημειώνει το εξής: "Η αυτολογοκρισία ήταν
συνήθης, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των νατοϊκών
βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία". Το
συγκεκριμένο σχόλιο θα μπορούσε να προκαλέσει
τεράστια συζήτηση σε δημοσιογραφικό επίπεδο
διότι κρύβει μια μεγάλη δόση πικρής αλήθειας. Από
την άλλη όμως αξίζει ν' αναφερθεί ότι μετά την
λήξη του πολέμου στο Κόσσοβο δύο δημοσιογραφικές
πρωτοβουλίες προκάλεσαν συζήτηση εφ' όλης της
ύλης και ακούστηκαν απόψεις καθαρά
αντικρουόμενες, γεγονός που αποδεικνύει ότι η
ίδια ετικέτα δεν μπορεί να "φορεθεί" σε
όλους τους δημοσιογράφους. Την περασμένη άνοιξη
πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη ημερίδα με
θέμα "ΜΜΕ και πόλεμος στο Κοσσυφοπέδιο" στο
χώρο που στεγάζεται το Τμήμα Δημοσιογραφίας. Στη
συγκεκριμένη εκδήλωση παρόντες ήταν
δημοσιογράφοι των έντυπων μέσα –ανεξαρτήτου
πολιτικής ιδεολογίας- ο καθηγητής στη Νομική
Σχολή του ΑΠΘ, κ. Χατζηκωνσταντίνου, όπως και ο
βουλευτής της Ν.Δ. κ. Μιχάλης Λιάπης. Με σαφήνεια
κατατέθησαν οι εμπειρίες των ανταποκριτών,
παρουσία φοιτητών του τμήματος δημοσιογραφίας
και απουσία δημοσιογραφικής κάλυψης. Η ίδια
συζήτηση επαναλήφθηκε λίγο αργότερα, το
καλοκαίρι του '99 στο 8ο Δημοσιογραφικό Συνέδριο
της Σαμοθράκης, μ' ένα ευρύτερο ακροατήριο. Οι δύο
παραπάνω περιπτώσεις αποδεικνύουν ότι οι
δημοσιογράφοι στην Ελλάδα –έστω ένα μέρος του
σώματος- τόλμησαν να μιλήσουν –σ' ένα βαθμό-
ανοιχτά. Ο κ. Δημητράς μέσα από την ευρωπαϊκή
εμπειρία του ενημερώνει: "στο εξωτερικό δίναμε
στο internet την μάχη για την κριτική της
παραπληροφόρησης. Υπήρχαν έντυπα από το Indipendent,
το Spectator, το Marianne, τα οποία είχαν σε μόνιμη βάση
ρεπορτάζ κριτικά, ανατρεπτικά έως εντελώς
αντίθετα, κάτι το οποίο είδαμε ελάχιστα στην
Ελλάδα. Το Συμβούλιο της Ευρώπης μας κάλεσε
τουλάχιστον μία-δύο φορές από τότε να
καταθέσουμε την άποψή μας, παρακολουθώντας τα
στραβά που εντοπίσαμε στα κανάλια. Ο
ηλεκτρονικός τύπος ήταν πολύ φτωχός, με εξαίρεση
το BBC –και ξέρουμε τι τράβηξε γι' αυτό ο
δημοσιογράφος του-, ενώ ο έντυπος τύπος έδωσε
πολλές δυνατότητες, διότι στις χώρες εκείνες δεν
υπάρχει η ανασφάλεια που μας χαρακτηρίζει στην
Ελλάδα".
Μαρία Αμπατζή |
