Οι μειονότητες είναι πλούτος
(Αυγή, 17/5/1998)

"Ολόγυρα στον Αίμο ένα χορό

Θα στήσουμε γειτονοπούλες χώρες

Θα πιούμε της αγάπης το νερό σ' ολόδροσες πηγές, ειρηνοφόρες"

Του Μουσταφά Μουσταφά*

ΟΙ διαδικασίες της εθνογένεσης στα Βαλκάνια συντελέσθηκαν στην νεότερη ιστορική εποχή, όταν άλλα ευρωπαϊκά κράτη την είχαν ήδη ολοκληρώσει. Αυτό οδήγησε σε μία αλληλοδιαπλοκή παραγόντων οι οποίοι διαμόρφωσαν το σκηνικό εντός του οποίου μία υπεριστορική έννοια του "έθνους" προτάσσεται της κοινωνίας, η ιδιότητα του φορέα του έθνους προτάσσεται εκείνης του "πολίτη", το "εθνικό συμφέρον" προτάσσεται του θεσμοθετημένου δικαιώματος και της υποχρέωσης.

Και όλα αυτά με μία εκλεκτικιστική και ιδεολογικοποιημένη χρήση της ιστορίας, με την κατασκευή "εθνικών μύθων", με την παραποίηση της "κληρονομιάς" και την παραχάραξη της μνήμης, με την εισαγωγή, στον 20ό αιώνα και στην αυγή του 21ου, του στοιχείου του "αίματος και της ράτσας" και με κατάληξη το ιδεώδες της εθνικής ομοιογένειας στη βάση ενός κατασκευασμένου ιδιοτύπου.

Αυτή η ιστορική εξέλιξη γέννησε, παρήγαγε πολιτικές, πρακτικές και συμπεριφορές ενάντια στις μειονότητες.

Η ύπαρξη μειονοτήτων ταυτίσθηκε σχεδόν με ζητήματα εθνικής ασφάλειας, με χειραγώγηση εκ μέρους ανταγωνιστικών ξένων δυνάμεων και με επεκτατικές βλέψεις. Σαν λογική συνέπεια αυτών των αντιλήψεων οι μειονότητες αντιμετωπίζονται ως "Δούρειοι Ίπποι" ξένων συνωμοσιών, είτε ως πληθυσμοί εξ ορισμού ύποπτοι, υποκείμενοι σε καθεστώς ιδιότυπης ομηρείας και ως όργανα άσκησης εξωτερικής πολιτικής.

Θύματα αυτών των αντιλήψεων υπήρξαν όλες σχεδόν οι μειονότητες στις βαλκανικές χώρες. Υπέφεραν και υπέστησαν διώξεις, διακρίσεις, δεινά, περιθωριοποιήθηκαν, γκετοποιήθηκαν, αναγκάστηκαν σε εγκατάλειψη των εστιών τους, υποχρεώθηκαν σε μαζικές φυγές. Μπορεί κανείς να μιλά για ώρες για τα βάσανα των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, για τους Τούρκους της Βουλγαρίας, για τους Έλληνες της Αλβανίας, για τους Τούρκους της Θράκης στην Ελλάδα κ.ο.κ.

Να μερικές κραυγαλέες περιπτώσεις της εσωτερικής μας νομοθεσίας, μερικών πολιτικών συμπεριφορών που δεν συνάδουν με τις σύγχρονες αντιλήψεις:

1) Το άρθρο 19 του Κώδικα Ιθαγένειας ταλαιπώρησε, τυράννησε, βασάνισε και καταδίκασε πάρα πολλούς αλλογενείς Έλληνες πολίτες, πάρα πολλούς Τούρκους στην καταγωγή στη Θράκη. Το Υπουργικό Συμβούλιο επιτέλους πήρε κατ' αρχήν απόφαση για την κατάργησή του. Περιμένουμε να συζητηθεί στη Βουλή, για να βρούμε τρόπους να επουλώσουμε τις πληγές.

2) Η θεσμοθετημένη επικρατούσα θρησκεία. Μία πολιτική που αναδεικνύει απλά προβλήματα, αυτονόητα πράγματα, όπως η ανέγερση ενός χώρου λατρείας από κάποια μη επικρατούσα θρησκεία, σε μείζον εθνικό θέμα.

Η διαχείριση των κοινωφελών θρησκευτικών ιδρυμάτων των άλλων θρησκειών καταντά ένας λαβύρινθος με αποτέλεσμα την μη διαχείριση, την μη επιτέλεση του σκοπού τους, την εξαφάνισή τους.

Η ανάδειξη της θρησκευτικής ηγεσίας μίας άλλης θρησκείας μεταβάλλεται σε επίδειξη επιβολής και πυγμής της πολιτείας ενάντια στη θέληση των πιστών σε μία εποχή μάλιστα που συζητείται έντονα ο διαχωρισμός θρησκείας και κράτους, η εξασφάλιση της πλήρους ανεξιθρησκίας, η μη αναγραφή της θρησκείας στις ταυτότητες, πράγματα ξεπερασμένα και αυτονόητα σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

3) Η άρνηση του δικαιώματος του εθνοτικού αυτοπροσδιορισμού.

Επιμονή σε μία αναχρονιστική πολιτική από την στιγμή που η ζωή, αλλά και η διεθνής νομολογία, τονίζει ότι η ύπαρξη μειονοτήτων είναι ζήτημα γεγονότων και όχι ζήτημα νομοθεσίας.

Αυτές είναι οι αναγκαίες αλλαγές και σε θεσμικό και σε πολιτικό επίπεδο. Είναι αναγκαίες για την λειτουργία της δημοκρατίας στην χώρα. Δεν τις θεωρούμε, ούτε πρέπει να θεωρούνται, αναγκαίες μόνο και μόνο για να μη μας καταδικάζουν οι διεθνείς οργανισμοί, ούτε για φιλανθρωπία. Η εναρμόνιση της νομοθεσίας και της πολιτικής με τις σύγχρονες εξελίξεις είναι αυτονόητη, είναι βασικός όρος για τη διευθέτηση μειονοτικών προβλημάτων.

*Οι μειονότητες δεν είναι προπατορικά αμαρτήματα των κοινωνιών και των κρατών.

*Οι μειονότητες δεν είναι οι αποδιοπομπαίοι τράγοι των εθνικών κρατών.

*Οι μειονότητες δεν είναι πληγές, δεν είναι εστίες έντασης, δεν είναι εν δυνάμει κίνδυνοι.

*Οι μειονότητες δεν είναι πιόνια στην διπλωματική, οικονομική και κοινωνική σκακιέρα.

*Είναι άνθρωποι, κοινωνίες ανθρώπων, ομάδες ανθρώπων, που θέλουν να έχουν τη θέση τους στις σύγχρονες κοινωνίες.

*Είναι η κληρονομιά των πολυπολιτισμικών κοινωνιών πριν από την σύσταση των εθνικών κρατών.

*Είναι οι πιο ωραίες ψηφίδες στο μωσαϊκό της ανθρωπότητας.

*Είναι πλούτος, πολιτιστικός και ουμανιστικός.

*Είναι προπλάσματα της αυριανής κοινωνίας, της αυριανής ανθρωπότητας που, έτσι όπως εξελίσσεται, αναπόφευκτα θα είναι πολυπολιτισμική.

*Είναι εστίες, είναι πηγές από όπου θα αναβλύζουν η ανοχή, η ενότητα της διαφορετικότητας, η αλληλοκατανόηση, ο αλληλοσεβασμός και η αλληλοεκτίμηση.