|
Αυτό
που συνέβη δεν είναι ούτε το χειρότερο,
ούτε το καλύτερο. Οι τοπικές εκλογές
της 1ης Οκτωβρίου στην Αλβανία ήταν
ειρηνικές, δεν υπήρξε βία και σοβαρά
επεισόδια, αλλά τα αποτελέσματά τους
δεν αναγνωρίστηκαν από τους
ηττημένους. Ενώ οι Σοσιαλιστές που
βρίσκονται στην εξουσία κήρυξαν τη
νίκη, οι Δημοκράτες που βρίσκονται
στην αντιπολίτευση κατηγόρησαν την
κυβέρνηση ότι χάλκευσε τις εκλογές
και είπαν ότι δεν θα αναγνώριζαν ούτε
ένα νοθευμένο αποτέλεσμα.
«Σαν
επαίσχυντη χαλκευμένη φάρσα», έτσι
χαρακτήρισε τις εκλογές ο ηγέτης της
αντιπολίτευσης, πρώην πρόεδρος
Μπερίσα. Από την άλλη πλευρά, ο
πρωθυπουργός Μέτα πιστεύει ότι η
άρνηση του Μπερίσα να αναγνωρίσει τα
αποτελέσματα των εκλογών είναι «ένα
αποτυχημένο και επαίσχυντο άλλοθι για
να καλύψει την ήττα». Διεθνείς
παρατηρητές του ΟΑΣΕ και του
Συμβουλίου της Ευρώπης εκτίμησαν ότι
οι εκλογές αποτέλεσαν «σημαντική
πρόοδο της Αλβανίας προς την
κατεύθυνση της συμμόρφωσης προς τα
πρότυπα δημοκρατικών εκλογών».
Δήλωσαν ότι υπήρξε ορισμένος αριθμός
ανωμαλιών ιδίως με τον εκλογικό
κατάλογο, αλλά σύμφωνα με τη
δημοσιευμένη έκθεση αυτές οι
ανωμαλίες δεν επηρέασαν τα εκλογικά
αποτελέσματα. Σε δημόσια δήλωση ο
πρέσβης των ΗΠΑ άρθρωσε αμεσότερα απ’
όλους τη στάση ότι οι τοπικές εκλογές
ήταν «ελεύθερες και έντιμες», καθώς
και ειρηνικές. Αντίθετα με
προγενέστερες περιπτώσεις, η διεθνής
κοινότητα ήταν ενωμένη στην εκτίμησή
της για τις τελευταίες εκλογές.
Ο
Συντονιστής του Συμφώνου
Σταθερότητας, Μπόντο Χόμπαχ, η
πρόεδρος του ΟΑΣΕ και Υπουργός
Εξωτερικών της Αυστρίας, Μπενίτα
Φερέρο-Βάλντνερ, ο Ιταλός Υφυπουργός
Εξωτερικών Ρανιέρι, όλοι τους θεωρούν
τις εκλογές κανονικές και ως ένα βήμα
προς τα εμπρός στην κατεύθυνση της
δημοκρατίας και της σταθερότητας στην
Αλβανία.
Σύμφωνα
με τις αρχικές πληροφορίες, οι
Σοσιαλιστές εξασφάλισαν τον έλεγχο σε
27 από τα 65 δημοτικά συμβούλια,
περιλαμβανομένου αυτού των Τιράνων,
τα οποία ελέγχονταν από τους
Δημοκράτες καθ’ όλο το διάστημα της
μετακομμουνιστικής μετάβασης. Οι
Δημοκράτες κατόρθωσαν να νικήσουν
μόνο σε εννέα δημοτικά συμβούλια, μόνο
ένα εκ των οποίων σε μεγάλη πόλη – τη
Σκόδρα. Από την άλλη πλευρά, σε 27
δημοτικά συμβούλια και 131 κοινότητες,
δηλαδή περίπου στο 40 τοις εκατό των
εκλογικών περιφερειών, θα χρειαστεί
δεύτερος γύρος εκλογών προκειμένου να
αναδειχθεί ο νικητής.
Οι
πρόσφατες τοπικές εκλογές, τις οποίες
το κοινό θεώρησε ως ένα τεστ για τη
δημοκρατία και τη σταθερότητα στη
χώρα, δείχνουν ότι οι Αλβανοί έχουν
καταφέρει να βρουν μία διέξοδο από το
φαύλο κύκλο της βίας, όχι όμως και από
το φαύλο κύκλο της άρνησης των
εκλογικών αποτελεσμάτων. Είναι βέβαιο
ότι έγινε ένα βήμα προς τα εμπρός, αλλά
και ένα βήμα προς τα πίσω. Σε κάθε
περίπτωση, ο γόρδιος δεσμός της
αλβανικής πολιτικής φαίνεται πως έχει
αρχίσει να λύνεται. Οι καθιερωμένες
ανωμαλίες στους εκλογικούς
καταλόγους, αν και σκιάζουν με
αμφιβολίες τη νίκη των Σοσιαλιστών,
δεν μπορούν να αλλάξουν το γεγονός της
ήττας των Δημοκρατών.
Ολόκληρη
η προεκλογική εκστρατεία συνοδεύτηκε
από σύγχυση σχετικά με τους
εκλογικούς καταλόγους. Τα τελευταία
χρόνια η Αλβανία είχε ανεξέλεγκτη
μετακίνηση του πληθυσμού, τόσο από τα
χωριά προς τις πόλεις, όσο και μέσα
στις πόλεις, η οποία μετέτρεψε την
καταγραφή των πολιτών σε κάτι σαν
σουρεαλιστική περιπέτεια. Η
αντιπολίτευση παραπονέθηκε ότι η
σύνταξη των καταλόγων
χρησιμοποιήθηκε για να γίνει πολιτική
επιλογή των ψηφοφόρων, όμως οι
διεθνείς παρατηρητές, αν και
παραδέχτηκαν ότι υπήρξαν ορισμένες
ανωμαλίες, δεν υποστήριξαν ωστόσο την
άποψη ότι υπήρξε τάση χάλκευσης και
νοθείας.
Ο
Τύπος στα Τίρανα έδωσε πολύ
περισσότερη προσοχή στην ήττα της
αντιπολίτευσης, παρά στη νίκη των
Σοσιαλιστών. Η διατύπωση επικρίσεων
και υποθέσεων επικεντρώνεται στον
ηγέτη της αντιπολίτευσης, τον πρώην
πρόεδρο Μπερίσα, ο οποίος χειρίστηκε
προσωπικά την εκστρατεία του κόμματός
του, χρησιμοποιώντας ως συνήθως
μαζικές συγκεντρώσεις και οξύτατο
λεξιλόγιο εναντίον των αντιπάλων του
Σοσιαλιστών. Το στιλ του Μπερίσα
φαίνεται πως δεν ενώνει απλώς τους
αντιπάλους του, αλλά είναι και
τρομακτικό και αντιπαραγωγικό για
τους ειρηνικούς και αναποφάσιστους
ψηφοφόρους της χώρας. Το Δημοκρατικό
Κόμμα του Μπερίσα δεν φαίνεται να έχει
αντιληφθεί ότι, για να κερδίσει ψήφους,
δεν αρκεί να έχει τις ψήφους των
πολιτικά στρατευμένων δυνάμεων, αλλά
χρειάζεται και τις ψήφους του κέντρου
και των αναποφάσιστων. Το Δημοκρατικό
Κόμμα πρέπει να διαλέξει. Μπορεί είτε
να παραμείνει ένα κλειστό κόμμα των
πολιτικά στρατευμένων δυνάμεων, είτε
να μετατραπεί σε ανοικτό κόμμα των
πολιτών. Από την άλλη πλευρά, η
αλβανική δεξιά είναι διαιρεμένη σε
έναν ορισμένο αριθμό μικρών κομμάτων
που είτε λειτουργούν ως ντεκόρ του
Μπερίσα, είτε βρίσκονται σε σύγκρουση
με αυτόν.
«Το
Δημοκρατικό Κόμμα είναι σήμερα πιο
μοναχικό παρά ποτέ, και τα κόμματα της
Δεξιάς είναι πιο διαιρεμένα παρά ποτέ»,
σχολιάζει η εβδομαδιαία εφημερίδα
Σπέκταρ στο τελευταίο της φύλλο. Η
ήττα στις εκλογές επιδείνωσε
σημαντικά τη θέση του Μπερίσα μέσα στο
κόμμα του. Οι επικριτές του απαιτούν
να αποσυρθεί από την ηγεσία του
κόμματος και να αναγνωρίσει την ήττα
στις εκλογές. Αλλά δεν υπάρχει
περίπτωση να φύγει ο Μπερίσα από την
ηγεσία του κόμματος, τη στιγμή που
έχει τον πλήρη έλεγχό του. Φαίνεται
ότι ο Μπερίσα σκοπεύει να αρνηθεί εν
μέρει τα αποτελέσματα των εκλογών. Η
πλήρης άρνηση των εκλογών θα
περιέπλεκε πολλά πράγματα στη χώρα,
κυρίως όμως τη θέση του ίδιου του
Μπερίσα στο εσωτερικό και το
εξωτερικό.
Στην
τελευταία συνεδρίασή του, το
Δημοκρατικό Κόμμα δεν κατάφερε να
λύσει το κύριο δίλημμα, αυτό της
συμμετοχής στο δεύτερο γύρο των
εκλογών. Δεν έχει απορρίψει τη
συμμετοχή στο δεύτερο γύρο, έχει όμως
θέσει όρους που δύσκολα μπορούν να
ικανοποιηθούν.
Οι
Δημοκράτες απαίτησαν να αναβληθεί ο
δεύτερος γύρος, κάτι που δεν φαίνεται
δυνατόν, γιατί οι Σοσιαλιστές που
βρίσκονται στην εξουσία δεν το θέλουν,
αλλά και γιατί η διεθνής κοινότητα
θέλει να βγουν από την ημερήσια
διάταξη οι αλβανικές εκλογές για να
συγκεντρωθεί στις εκλογές στο
Κοσσυφοπέδιο.
Οι
Δημοκράτες απαίτησαν επίσης την
αντικατάσταση των μελών της Κεντρικής
Εκλογικής Επιτροπής, την οποία
αμφισβητούσαν διαρκώς λόγω της
φιλοσοσιαλιστικής της σύνθεσης, όμως
και αυτό θα είναι πολύ δύσκολο να
πραγματοποιηθεί στη μέση της
εκλογικής διαδικασίας.
Ο
μόνος όρος, από αυτούς που έθεσαν οι
Δημοκράτες, που είναι δυνατόν να
ικανοποιηθεί, είναι η επανεξέταση των
εκλογικών καταλόγων στις περιφέρειες
όπου θα διεξαχθεί δεύτερος γύρος
εκλογών, κάτι που θα βοηθήσει να
αποκαλυφθούν τα λάθη στους καταλόγους
στον πρώτο γύρο σε ολόκληρη την
επικράτεια.
Σε
μια τέτοια περίπτωση, είναι δύσκολο να
προβλεφθεί εάν η αντιπολίτευση θα
συμμετάσχει στο δεύτερο γύρο των
εκλογών. Από τη στιγμή που έλαβε
επιβεβαίωση για την κανονικότητα των
εκλογών, η κυβέρνηση δεν φάνηκε να
είναι ευαίσθητη στις αντιδράσεις των
Δημοκρατών.
Υπήρχαν
φόβοι ότι η πιθανή άρνηση των
αποτελεσμάτων θα συνοδευόταν από
ταραχές και σκηνές βίας, όμως δεν
συνέβη τίποτα τέτοιο. Οι οπαδοί της
αντιπολίτευσης δεν κατέβηκαν στους
δρόμους να διαμαρτυρηθούν. Ο Μπερίσα,
που προειδοποιούσε τους Σοσιαλιστές
με τα λόγια «όποιος παίζει με τις
ψήφους, παίζει με τη ζωή του», δεν
κάλεσε τους οπαδούς του να
διαδηλώσουν. Είναι πλέον πολύ πιθανή η
ειρηνική μεταβίβαση της τοπικής
εξουσίας. Ούτε και υπάρχουν σημάδια
που να δείχνουν ότι οι Δημοκράτες θα
απαρνηθούν τις θέσεις που εξασφάλισαν
σε ορισμένα δημοτικά συμβούλια και
κοινότητες.
Και
ενώ ο ηγέτης των Δημοκρατών θα
αναγκαστεί να αντιμετωπίσει μόνος την
ήττα, στο στρατόπεδο των Σοσιαλιστών,
ο πρωθυπουργός Μέτα και ο πρόεδρος του
κόμματος Νάνο μοιράζονται τη νίκη. Ο
Μέτα βγήκε από αυτές τις εκλογές
ισχυρότερος, όχι μόνο εξαιτίας των
αποτελεσμάτων, αλλά ιδίως λόγω της
πορείας της διεξαγωγής των εκλογών. Ο
πραγματιστής πρωθυπουργός πέρασε με
επιτυχία το τεστ της σταθερότητας της
χώρας, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο
τις θέσεις του. Η εσωτερική σύγκρουση
μεταξύ δύο κύριων ομάδων των
Σοσιαλιστών φαίνεται να έχει
υποχωρήσει. Αυτή τη στιγμή ο Νάτο και ο
Μέτα αισθάνονται ότι
αλληλοσυμπληρώνονται μάλλον, παρά ότι
είναι αντίπαλοι. Κανείς από τους δύο
δεν διεκδικεί πολλά από τον άλλο.
Και
οι δύο φαίνεται να μοιράζονται την
ίδια άποψη για το μέλλον του
κυβερνητικού συνασπισμού. Οι μικροί
σύμμαχοι προκαλούν περισσότερες
ανησυχίες στους Σοσιαλιστές από όσο
συμβάλλουν στο συνασπισμό. Η
Δημοκρατική Συμμαχία είναι μάλλον
επικριτής παρά σύμμαχος της
κυβέρνησης. Το Κόμμα Ανθρωπίνων
Δικαιωμάτων, που εκπροσωπεί εθνοτικές
μειονότητες, προσχώρησε σε εκείνους
που κατηγορούν την κυβέρνηση για
χάλκευση των εκλογικών καταλόγων. Σε
ορισμένες περιοχές στο δεύτερο γύρο
των εκλογών οι Σοσιαλδημοκράτες έχουν
κοινούς υποψηφίους με τους
Σοσιαλιστές, ενώ σε άλλες περιφέρειες
οι υποψήφιοί τους ανταγωνίζονται τους
υποψηφίους των Σοσιαλιστών. Το
Αγροτικό Κόμμα πήρε λιγότερες ψήφους
από όσες ένας και μόνο ανεξάρτητος
υποψήφιος. Ο Νάνο έκανε σαφές ότι
προτιμά μια συμμαχία με την κοινωνία
των πολιτών παρά με κόμματα χωρίς
ψηφοφόρους.
Σε
αυτές τις συνθήκες, η «Συμμαχία για το
Κράτος» είναι κάθε άλλο παρά Συμμαχία.
Η διάσπασή της θα ανοίξει τη διεργασία
της αλλαγής κυβέρνησης και θα θέσει το
ζήτημα της ισορροπίας μεταξύ Νάνο και
Μέτα σε αυτήν. Φαίνεται ότι το μόνο
πρόβλημα για τους Σοσιαλιστές είναι
το διαζύγιο από τους Σοσιαλδημοκράτες,
που κατάφεραν να πάρουν το οκτώ τοις
εκατό των ψήφων, κάτι που τους έδωσε τη
θέση του τρίτου κόμματος της χώρας,
προσπερνώντας τους διασπασμένους
μοναρχικούς, τους
αποπροσανατολισμένους
Ρεπουμπλικάνους και το Κόμμα
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που επίσης
καταψηφίστηκε. Ο δεύτερος γύρος για το
δημοτικό συμβούλιο της Χιμάρας
φαίνεται πως θα είναι ιδιαίτερα
ενδιαφέρων, γιατί αναμετρούνται ένας
υποψήφιος των Σοσιαλιστών και ένας
εκπρόσωπος της οργάνωσης «Ομόνοια»
της ελληνικής μειονότητας. Ενώ η
Αλβανία θεωρεί τους πολίτες της
Χιμάρας ως Αλβανούς που μιλούν
ελληνικά, η Ελλάδα επιμένει να
αναγνωριστούν ως ελληνική μειονότητα.
Η Αθήνα εφαρμόζει επίσης πολιτική
προνομίων, με μέσα τις προξενικές
θεωρήσεις για τους πολίτες της
Χιμάρας και τις αυξημένες επενδύσεις
στην περιοχή. Η εφημερίδα «Ντεμοκράτσια»
της ελληνικής μειονότητας δημοσίευσε
την πληροφορία για τη δημιουργία
συνασπισμού μεταξύ Δημοκρατικού
Κόμματος και Σοσιαλιστικού Κόμματος
εναντίον του υποψηφίου της Ομόνοιας.
Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα είναι η πρώτη
φορά που οι Σοσιαλιστές του Νάνο και
οι Δημοκράτες του Μπερίσα θα
σχηματίσουν τοπικό συνασπισμό. Οι
Σοσιαλιστές, που ελέγχουν πάνω από τα
δύο τρίτα της Βουλής και που
πιθανότατα θα ελέγχουν πάνω από τις
μισές τοπικές αρχές, φαίνεται πως
εξελίσσονται στην κυρίαρχη δύναμη
στην πολιτική σκηνή αυτής της χώρας.
Σε μια χώρα όπου η ισορροπία δυνάμεων
έχει διαταραχθεί, όπου η συγκατοίκηση
του καθεστώτος εκδηλώνεται
περισσότερο με τη μορφή αμοιβαίων
αποκλεισμών, αυτό θα μπορούσε να
ανοίξει το δρόμο προς αποδοτικότερη
διακυβέρνηση. Ωστόσο, δεν μπορεί να
αποκλειστεί το ενδεχόμενο, αυτή η
διπλή εντολή να εκληφθεί ως άδεια για
κατάχρηση εξουσίας, ιδίως στην
περίπτωση που η αντιπολίτευση
διέρχεται βαθιά κρίση και δύσκολα
μπορεί να διαδραματίσει το ρόλο
δημοκρατικού αντίβαρου. Αν είναι
άκρως σημαντικό οι Δημοκράτες να
αντιμετωπίσουν την ήττα, είναι
πράγματι πολύ σημαντικό οι
Σοσιαλιστές να διαχειριστούν σωστά τη
νίκη.
Αυτό
που έκρινε τη νίκη των Σοσιαλιστών
φαίνεται πως ήταν οι ψήφοι των
αναποφάσιστων, των μεσαίων στρωμάτων
του πληθυσμού που, παρά το σκεπτικισμό
τους για τους Σοσιαλιστές, προτιμούν
να ψηφίσουν αυτούς παρά τους
Δημοκράτες. Οι εκλογές της 1ης
Οκτωβρίου ήταν οι πρώτες εκλογές στις
οποίες οι τηλεοπτικές οθόνες ήταν
σημαντικότερες από τις πλατείες των
πόλεων όπου οργανώθηκαν
συγκεντρώσεις. Οι Σοσιαλιστές
φαίνεται πως το κατανόησαν αυτό
καλύτερα. Οι Δημοκράτες ήταν πάντα
νικητές στις πλατείες, ενώ οι
Σοσιαλιστές συνειδητοποίησαν ότι
ήταν σημαντικότερο να στείλουν
τηλεοπτικά μηνύματα στην πλειονότητα
του πληθυσμού που αρνείται ή δεν
αρέσκεται να πηγαίνει σε
συγκεντρώσεις.
Οι
εκλογές της 1ης Οκτωβρίου φαίνεται ότι
υπερνίκησαν, αν και όχι εντελώς, τη
διαίρεση των ψηφοφόρων μεταξύ Βορρά
και Νότου. Οι Σοσιαλιστές είναι πιο
δημοφιλείς στο Νότο και οι Δημοκράτες
στο Βορρά. Όμως η διαίρεση δεν είναι
πλέον τόσο ξεκάθαρη. Έγινε εμφανής μια
ορισμένη άνοδος της δημοτικότητας των
σοσιαλιστών στο βορρά, καθώς και των
Δημοκρατών στο νότο.
Στις
εκλογές της 1ης Οκτωβρίου ψήφισε
περίπου το 60 τοις εκατό των ψηφοφόρων.
Πρόκειται για τη μικρότερη συμμετοχή
στα χρονικά. Περισσότερο από ένδειξη
αδιαφορίας του κόσμου για την
πολιτική, αυτός ο αριθμός αποτελεί
επίσης ένδειξη της δυσπιστίας τους
για τις δύο κύριες πολιτικές δυνάμεις
της χώρας, καθώς και ένδειξη άρνησης
της διαρκούς πολιτικής σύγκρουσης.
Σε
δύο μήνες οι Αλβανοί θα γιορτάσουν τη
δέκατη επέτειο της πτώσης του
κομμουνιστικού καθεστώτος και μετά
από αυτή την αργία, την ερχόμενη
άνοιξη, θα πάνε στις κάλπες για να
ψηφίσουν για δέκατη φορά. Ήταν άραγε
πρόβα η 1η Οκτωβρίου;
|
