AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Αθήνας

31/7/2000

  της Κάθυ Τζιλιβάκη

Οι μετανάστες χωρίς νομιμοποιητικά χαρτιά [οι λεγόμενοι «λαθρομετανάστες»] στην Ελλάδα, απογοητευμένοι ήδη από το ότι το κράτος μοιάζει να αγνοεί τις εκκλήσεις τους για μια δεύτερη ευκαιρία νομιμοποίησης, διαμαρτύρονται αυτόν το μήνα ότι σπρώχνονται ακόμα περισσότερο στο περιθώριο της κοινωνίας. Μία εγκύκλιος, που εξέδωσε στις 13 Ιουλίου το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, σκληραίνει τους νόμους που αφορούν την ιατρική περίθαλψη αλλοδαπών.

Με βάση την απόφαση που έλαβε το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, τα κρατικά νοσοκομεία πρέπει να αρνούνται να προσφέρουν ιατρική περίθαλψη, με εξαίρεση την περίθαλψη για επείγοντα περιστατικά, σε μετανάστες χωρίς χαρτιά στην Ελλάδα. Οι υπερασπιστές των ανθρώπινων δικαιωμάτων χαρακτήρισαν αυτήν την κίνηση ως άλλη μία «σκληρή» και «ρατσιστική» μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης. Υποστηρίζουν ότι μια τέτοια τακτική επιβαρύνει πολύ τις εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς χαρτιά, μεταξύ των οποίων ολόκληρες οικογένειες με μικρά παιδιά.

Ο Υπουργός Υγείας και Πρόνοιας Αλέκος Παπαδόπουλος δικαιολόγησε την απόφαση του Υπουργείου του στη βάση ότι η ιατρική περίθαλψη των μεταναστών χωρίς χαρτιά κοστίζει στο κράτος δισεκατομμύρια δραχμές κάθε χρόνο. Είπε επίσης ότι θα υποβάλει πρόταση στην ΕΕ για κοινή νομοθεσία ώστε να προστατευτεί κάθε Κράτος Μέλος από αυτήν την «εκμετάλλευση».

Σύμφωνα με την εγκύκλιο, οι γιατροί στα κρατικά νοσοκομεία πρέπει να αρνούνται κάθε υγειονομική μέριμνα εκτός από τα έκτακτα περιστατικά και να αναφέρουν το γεγονός στην αστυνομία όταν κάποιος μετανάστης χωρίς χαρτιά ζητά οποιουδήποτε είδους ιατρική φροντίδα. Μια τέτοια πολιτική, προειδοποιούν οι υπερασπιστές των ανθρώπινων δικαιωμάτων, θα αποθαρρύνει τους μετανάστες χωρίς χαρτιά από το να ζητήσουν οποιαδήποτε ιατρική φροντίδα λόγω του φόβου ότι οι γιατροί θα τους αποκρούσουν ή θα τους καταδώσουν στην αστυνομία. Όσοι είναι άρρωστοι θα αγνοήσουν τα συμπτώματα μέχρι να είναι πολύ αργά, ενώ σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να αποτελέσουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Είναι αβέβαιο, ωστόσο, αν οι γιατροί στα κρατικά νοσοκομεία θα υλοποιήσουν αυτήν τη νέα πολιτική. Σε συνέντευξή του στην αγγλόφωνη ημερήσια εφημερίδα Athens News (29 Ιουλίου 2000), ο πρόεδρος της Ένωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθηνών και Πειραιώς (ΕΙΝΑΠ) Στάθης Τσούκαλος χαρακτήρισε «απάνθρωπη» την απόφαση του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων και είπε ότι είναι απίθανο να αρνηθούν ποτέ οι γιατροί να περιθάλψουν μετανάστες με βάση το καθεστώς παράνομης διαμονής τους, ή και να αναφέρουν στην αστυνομία αυτές τις περιπτώσεις.

Αλλοδαποί από τη γειτονική Αλβανία, τη Ρουμανία και άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και από χώρες μακρινές όπως οι Φιλιππίνες, το Πακιστάν και η Νιγηρία έχουν συρρεύσει στην Ελλάδα αναζητώντας εργασία. Ελλείψει οποιασδήποτε επίσημης εκτίμησης, πιστεύεται ότι οι μετανάστες χωρίς χαρτιά αριθμούν μεταξύ 700.000 και ενός εκατομμυρίου – σχεδόν 10 τοις εκατό του πληθυσμού της χώρας.

Οι Έλληνες αγρότες στηρίζονται όλο και περισσότερο στους μετανάστες από την Ανατολική Ευρώπη –για να κάνουν δουλειές που οι ντόπιοι δεν θέλουν πλέον. Αναρίθμητες οικογένειες της μέσης και ανώτερης τάξης απασχολούν οικιακούς βοηθούς, κυρίως γυναίκες από τις Φιλιππίνες. Υπάρχουν επίσης εκατοντάδες μετανάστες, εγκατεστημένοι από καιρό, που έχουν ανοίξει δικές τους επιχειρήσεις, όπως αφρικανικά κομμωτήρια, ινδικά εστιατόρια, κινεζικά καταστήματα ρούχων στην περιοχή του κέντρου, κ.ο.κ.

Οι περισσότεροι μετανάστες εργαζόμενοι στην Ελλάδα δεν έχουν άδειες παραμονής ή εργασίας και ζουν με τον καθημερινό φόβο ότι θα απελαθούν αν συλληφθούν από την αστυνομία. Οι μετανάστες εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν επίσης τα εχθρικά αισθήματα της κοινής γνώμης, τα οποία, σύμφωνα με τις εγχώριες οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, υποδαυλίζουν οι εθνικιστικές πολιτικές και οι αβάσιμοι ισχυρισμοί ότι οι ξένοι παίρνουν τις δουλειές και ότι ευθύνονται για την αναφερόμενη αύξηση της εγκληματικότητας. Οι επίσημες αστυνομικές εκθέσεις, όμως, δεν δείχνουν καμία θετική συσχέτιση ανάμεσα στον αριθμό των μεταναστών στην Ελλάδα και στην εγκληματικότητα.

Ωστόσο η αστυνομία, αντιμετωπίζοντας αυξανόμενη πίεση από τα δεξιά κόμματα της αντιπολίτευσης να πατάξει την εγκληματικότητα, το περασμένο καλοκαίρι πραγματοποίησε μαζικές επιχειρήσεις -σκούπα με στόχο την απέλαση μεταναστών χωρίς χαρτιά. Εκατοντάδες αστυνομικοί, ντυμένοι με εξοπλισμό καταστολής ταραχών, εισέβαλλαν σε δημόσια λεωφορεία και περιπολούσαν στους δρόμους, σταματώντας οποιονδήποτε έμοιαζε με ξένο. Σήμερα, τέτοιες τακτικές συνεχίζονται, σχεδόν καθημερινά, αλλά σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Αντιρατσιστικές οργανώσεις και οργανώσεις μεταναστών καταδικάζουν τους αυθαίρετους ελέγχους και τις ομαδικές συλλήψεις μεταναστών ως «βάρβαρες» και λένε ότι χρησιμεύουν μόνο για να σκορπούν τον πανικό στους μετανάστες και να τρέφουν την ξενοφοβία και το ρατσισμό.

Η πρώτη και μοναδική κίνηση νομιμοποίησης εγκαινιάστηκε το 1998 και σήμερα βρίσκεται στις τελικές φάσεις της έκδοσης Πράσινης Κάρτας (άδεια παραμονής περιορισμένης διάρκειας) σε περίπου 220.000 μετανάστες. Εκτιμάται ότι συνολικά 375.000 μετανάστες γράφτηκαν στον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) προκειμένου να υποβάλουν αίτηση για την Πράσινη Κάρτα. Όμως πάνω από 150.000 από εκείνους που γράφτηκαν δεν κατάφεραν να υποβάλουν την αίτησή τους για Πράσινη Κάρτα, σε μεγάλο βαθμό λόγω του υπερβολικά γραφειοκρατικού κρατικού συστήματος. Το κύριο εμπόδιο για την υποβολή αίτησης για Πράσινη Κάρτα ήταν η υποχρέωση να συγκεντρώσουν ασφαλιστικά ένσημα 40 ημερών, λόγω της γενικής απροθυμίας των εργοδοτών να ασφαλίσουν τους μετανάστες εργαζομένους τους.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, υπολογίζεται ότι έχουν εξεταστεί μέχρι σήμερα 152.000 αιτήσεις για Πράσινη Κάρτα και έχουν εκδοθεί περίπου 148.000 κάρτες. Με αυτούς τους αργούς ρυθμούς, η έκδοση των Πράσινων Καρτών, που ξεκίνησε το Φεβρουάριο του 1999, θα πάρει άλλους έξι μήνες για να ολοκληρωθεί.

Όταν απέκτησαν νομική ισχύ τα δύο Προεδρικά Διατάγματα του 1997 που αφορούσαν την έκδοση της Πράσινης Κάρτας, η κυβέρνηση τα περιέγραψε ως «προοδευτικά» σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές. Η πρόθεση να νομιμοποιηθούν οι μετανάστες χωρίς χαρτιά που ήσαν στη χώρα ήταν υπαρκτή, αλλά δεν έγινε πράξη, καθώς στη συντριπτική τους πλειονότητα οι μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα δεν ήταν σε θέση να κάνουν χρήση της νομιμοποίησης.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στην αγγλόφωνη ημερήσια εφημερίδα Athens News (16 Ιουλίου 2000), ο Υπουργός Εργασίας Αναστάσιος Γιαννίτσης είπε ότι δεν εξετάζεται προς το παρόν η περίπτωση δεύτερης διαδικασίας νομιμοποίησης. Αυτή η είδηση θορύβησε πολύ τις οργανώσεις μεταναστών και ανθρώπινων δικαιωμάτων που πιέζουν για μια ‘δεύτερη ευκαιρία’.

Στο μεταξύ, το Υπουργείο Εσωτερικών, σε συνεργασία με τα Υπουργεία Εργασίας, Δημόσιας Τάξης και Εθνικής Οικονομίας, συνέταξε νομοσχέδιο για τη μετανάστευση το οποίο επικεντρώνεται στους εποχικούς εργάτες και περιγράφει μια διαδικασία νόμιμης εισόδου εργαζομένων για απασχόληση σε προσωρινή βάση. Οι οργανώσεις μεταναστών κάλεσαν την κυβέρνηση να αποσύρει αυτό το νομοσχέδιο περί μετανάστευσης, καταγγέλλοντας ότι στρέφεται «κατά των μεταναστών». Η κύρια κριτική τους εναντίον του νομοσχεδίου είναι ότι δεν κάνει καμία μνεία σε Πράσινες Κάρτες, και έτσι δεν αναφέρεται στις εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς χαρτιά που αυτή τη στιγμή ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα.

Επιπλέον, το νομοσχέδιο περί μετανάστευσης περιλαμβάνει διάφορες διατάξεις που οι μετανάστες έχουν περιγράψει ως «ανησυχητικές», όπως το δικαίωμα των ελληνικών αρχών να αρνούνται την είσοδο, χωρίς να δίνουν εξηγήσεις, σε μετανάστες που έχουν βίζα. Επίσης το νομοσχέδιο, εάν γίνει νόμος, θα υποχρεώνει όλους όσοι προσφέρουν υπηρεσίες σε μετανάστες χωρίς χαρτιά, όπως γιατρούς, δασκάλους, ιδιοκτήτες κατοικιών, να αναφέρουν αυτό το γεγονός στις αρχές, αλλιώς θα αντιμετωπίζουν πρόστιμα μέχρι ενός εκατομμυρίου δραχμών.

.