AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Σκοπίων

31/10/2000

Ίσο Ρούσι

…………………………………………………………………………………………..

Ο Κέρστε Τσερβενκόφσκι, πρώην ανώτερος αξιωματούχος από την εποχή του σοσιαλισμού και της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας, ένας άνδρας που θεωρείτο φιλελεύθερος συγκριτικά με τους «σκληροπυρηνικούς» κομμουνιστές στα τέλη της δεκαετίας του 1980, στην αυγή του μακεδονικού πολιτικού πλουραλισμού, όταν νέα κόμματα προαναγγέλλονταν και άρχιζαν να κάνουν την εμφάνισή τους, ήταν ο πρώτος που αντέδρασε σε ορισμένα φαινόμενα που πίστευε ότι θα μπορούσαν να αποδειχθούν καταστροφικά για τη μακεδονική εθνική ταυτότητα. Εκείνη την εποχή, ο Τσερβενκόφσκι προειδοποιούσε για τα σημάδια της επανεμφάνισης της διαίρεσης των Μακεδόνων σε Σερβόφιλους, Βουλγαρόφιλους και άλλους, μιας διεργασίας που χαρακτηρίζει την ιστορία τους από το 19ο αιώνα μέχρι το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Λαϊκό Απελευθερωτικό Πόλεμο, που πιστευόταν ότι είχε καταπραΰνει αυτήν την εσωτερική διαίρεση. Για να είμαστε απολύτως ειλικρινείς, κανείς δεν είχε πάρει τα λόγια του Τσερβενκόφσκι στα σοβαρά. Όλοι ήταν βέβαιοι ότι επρόκειτο απλώς για τη φοβία ενός απόμαχου πολιτικού που δεν μπορούσε να απαλλαγεί από τις παλιές κομμουνιστικές απόψεις και φοβόταν τους παλιούς εφιάλτες.

Πριν λίγες ημέρες, στο δεκαπενθήμερο έντυπο «Φόρουμ», ο Στόγιαν Άντοφ, μέλος της Βουλής και στις τρεις περιόδους της και άνθρωπος με ρίζες στο προηγούμενο σύστημα και κράτος, εμφανίστηκε με προσωπική θέση με τίτλο «Για Πόσο Καιρό Ακόμα θα Επιτρέπουμε στο Παρελθόν της Μακεδονίας να Αντικατοπτρίζεται στο Μέλλον της;» Ως πρώτος πρόεδρος της πολυφωνικής Βουλής της Μακεδονίας και αναμφίβολα έμπειρος πολιτικός, ο Άντοφ θεώρησε σωστό να εκφράσει τη γενική του ανησυχία δημόσια. Ξεκινώντας από την υπόθεση ότι «είμαστε όλοι πολίτες της Μακεδονίας», ότι η έννοια του Μακεδόνα θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως ο «λαός της Μακεδονίας» και ότι για τους Μακεδόνες ως εθνοτική κατηγορία θα πρέπει να εισαχθεί ο όρος «μέλη της μακεδονικής εθνότητας», σε ένα τμήμα αυτού του σύνθετου και πολυσήμαντου κειμένου ο Άντοφ μιλά για «σκιές του παρελθόντος». «Τα μέλη της μακεδονικής εθνότητας στη χώρα μας είναι ακόμα διαιρεμένα σε ‘αληθινούς Μακεδόνες’ και ‘σερβομανείς’, ‘βουλγαρόφιλους’ ή, όπως λένε μερικοί, ‘νεοβούλγαρους’, κ.λπ.», γράφει ο Άντοφ. Εξηγεί ότι αυτό είναι απομεινάρι του παρελθόντος, τότε που «οι ιστορικές συνθήκες είχαν ωθήσει τους Μακεδόνες να είναι σερβομανείς ή φιλοσερβικής κατεύθυνσης, βουλγαρόφοβοι, φιλοβουλγαρικής κατεύθυνσης και Βούλγαροι, φιλοτουρκικής κατεύθυνσης και Τούρκοι». Για τον Άντοφ, η «δημιουργία μιας ανεξάρτητης Μακεδονίας έκανε αυτές τις ιστορικές συνθήκες να εξαφανιστούν και δημιουργήθηκε μια νέα πραγματικότητα. Γι’ αυτό το λόγο οι διαιρέσεις πρέπει να σταματήσουν. Αυτό είναι το πρώτο πολιτικό καθήκον όλων των μελών της μακεδονικής εθνότητας».

Η προειδοποίηση του Άντοφ, «Αν απελευθερωθούμε από τις διαιρέσεις, αν πάψουμε να ανταλλάσσουμε κατάρες και να εξοντώνουμε ο ένας τον άλλο, τότε εμείς –τα μέλη της μακεδονικής εθνότητας– θα μπορέσουμε να εκπληρώσουμε το ρόλο μας στην ανάπτυξη του κράτους, και έτσι θα βοηθήσουμε τα μέλη της μακεδονικής εθνότητας που ζουν έξω από τα όρια της Δημοκρατίας της Μακεδονίας», δεν είναι λιγότερο δραματική από εκείνη του Τσερβενκόφσκι, παρά μόνο στο ότι στην περίπτωση του Άντοφ υπήρχε μια ολόκληρη σειρά γεγονότων στη Μακεδονία που πρόσφερε επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας δραματικής αντίδρασης, ενώ για τον Τσερβενκόφσκι το γεγονός που μιλά υπέρ του είναι ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν πλέον αυτό που εκείνος είχε παρατηρήσει πριν δέκα χρόνια.

Tο κόμμα VMRO-DPMNE, από τότε που ιδρύθηκε, κατηγορείται για το φιλοβουλγαρικό προσανατολισμό του. Τα τελευταία δύο χρόνια, οι αντίπαλοί του έχουν εντείνει τις κατηγορίες, ισχυριζόμενοι ότι, αφότου ανέβηκε στην εξουσία, δεν υποστηρίζει απλώς, αλλά εφαρμόζει αυτόν τον προσανατολισμό σε βάρος της μακεδονικής εθνοτικής ταυτότητας και του κράτους της Μακεδονίας, και όχι μόνο εγκαταλείποντας άκριτα το δόγμα των ίσων αποστάσεων στις σχέσεις με τους γείτονες και προσεγγίζοντας επικίνδυνα τη Βουλγαρία. Πριν δύο χρόνια περίπου, οι εσωτερικές εντάσεις στο VMRO-DPMNE σχετικά με αυτό το ζήτημα επέφεραν τον αφορισμό του τότε γενικού γραμματέα του κόμματος, Μπόρις Ζμεϊκόφσκι και πρόσφατα, λόγω «εγκατάλειψης του εθνικού συμφέροντος της Μακεδονίας», έξι μέλη του VMRO-DPMNE που ήταν επίσης μέλη της Βουλής εγκατέλειψαν το κόμμα. Ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Ντίμιταρ Ντιμιτρόφ, που είχε χαρακτηριστεί φιλοβουλγαρικού προσανατολισμού και που, στη διάρκεια της θητείας του, διόρισε άτομα που θεωρούν εαυτούς Βούλγαρους σε θέσεις διευθυντών της εθνικής και της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης και του θερινού φεστιβάλ της Οχρίδας, διορίστηκε πρέσβης της Μακεδονίας στη Ρωσία, αντί να διοριστεί στην ίδια θέση στη Σόφια. Πριν δέκα ημέρες περίπου, ο πρώτος πρόεδρος της Μακεδονίας, Κίρο Γκλιγκόροφ, εξέφρασε την ανησυχία του για την επιβίωση της Μακεδονίας ως κράτους λόγω της όλο και πιο φιλοβουλγαρικής πολιτικής της παρούσας κυβέρνησης.

Σαν κερασάκι σε όλα αυτά ήρθε το περιστατικό στην εκδήλωση του συλλόγου Ράντκο στο Χόλιντεϊ Ιν των Σκοπίων. Πρόκειται για ένα σύλλογο πολιτών που ως ονομασία του υιοθέτησε το ψευδώνυμο του Ιβάν Βάντσο Μιχαΐλοφ, ενός άνδρα που υπήρξε σύμβολο των προσπαθειών άρνησης της εθνοτικής ταυτότητας των Μακεδόνων από τη δεκαετία του 1920 μέχρι το τέλος της ζωής του, στη δεκαετία του 1980. Υποστήριζε ότι οι Μακεδόνες ήταν απλώς Βούλγαροι που ζούσαν στη Μακεδονία με τη γεωγραφική έννοια και μόνο. Στην εκδήλωση, δύο νεαροί, που αργότερα αυτοσυστήθηκαν ως «Μακεδόνες κομιτατζήδες» (ακολουθώντας το παράδειγμα των Μακεδόνων τρομοκρατών των αρχών του εικοστού αιώνα), πέταξαν δύο καπνογόνες βόμβες, ο πρέσβης της Βουλγαρίας ήταν παρών στη συγκέντρωση, και τραυματίστηκε ένας δημοσιογράφος που επί αρκετά χρόνια μαχόταν φλογερά κατά του εκβουλγαρισμού των Μακεδόνων και της Μακεδονίας. Η υπόθεση Ράντκο έφερε μεγάλη αναταραχή στην κοινή γνώμη, ενώ η ίδρυση του συλλόγου και οι δραστηριότητές του καταδικάζονται έντονα και προκάλεσαν αιτήματα για την απαγόρευσή του.

Ήδη, επί τρεις εβδομάδες και 11 ημέρες, στη Μακεδονική Βουλή υπήρχε διαμάχη για τις «τοπικές εκλογές 2000: η πορεία τους, οι ανωμαλίες και οι επιθέσεις εναντίον βουλευτών του VMRO, των σπιτιών και των οικογενειών τους – Πραγματικές μακεδονικές επιλογές μεταρρύθμισης». Τη Δευτέρα, στη συνεδρίαση της Βουλής, ξέσπασε οξεία σύγκρουση μεταξύ του βουλευτή Πέταρ Γκόσεφ από το Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα και μιας ομάδας βουλευτών του VMRO-DPMNE σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ «τοπικών εκλογών και Βάντσο Μιχαΐλοφ». Από τον Γκόσεφ, ο οποίος στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας των τοπικών εκλογών μίλησε πολύ για τον εκβουλγαρισμό της μακεδονικής κοινωνίας υπό την αιγίδα του καθεστώτος, ζητήθηκε να φέρει επιχειρήματα για να υποστηρίξει την άποψή του. Ο Γκόσεφ προσπάθησε να επιχειρηματολογήσει από το βήμα της Βουλής, προειδοποιήθηκε όμως να μην το πράξει και η συνεδρίαση διακόπηκε όταν δεν κατάφερε να ικανοποιήσει την απαίτηση του προέδρου «να μείνει εντός της ημερήσιας διάταξης της Βουλής». Εντούτοις, ο Γκόσεφ πέτυχε το σκοπό του και παρουσίασε στη συνέχεια της συνεδρίασης σειρά παραδειγμάτων τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, έδειχναν τη σύνδεση μεταξύ του καθεστώτος και του εκβουλγαρισμού, και ακολούθως τη σύνδεση μεταξύ των επεισοδίων στις εκλογές και του Βάντσο Μιχαΐλοφ.

Όμως δεν θα υπηρετούσε την αλήθεια να μην αναφερθεί κανείς σε κάτι που ενισχύει την άποψη εκείνων που φοβούνται επανάληψη του εκσερβισμού της Μακεδονίας, μια νέα επικίνδυνη προσέγγισή της με το Βελιγράδι, από τον εναγκαλισμό του οποίου η Μακεδονία απελευθερώθηκε κερδίζοντας την ανεξαρτησία της. Στη διάσκεψη κορυφής των πρωθυπουργών και προέδρων επτά χωρών της νοτιοανατολικής Ευρώπης, που πραγματοποιήθηκε χάρη «στην ιδέα, την πρωτοβουλία και τη διοργάνωση του προέδρου της Δημοκρατίας της Μακεδονίας Μπόρις Τραϊκόφσκι» (φρασεολογία που συχνά χρησιμοποιεί η κρατική τηλεόραση της Μακεδονίας), ο αστέρας ήταν ο νέος γιουγκοσλάβος πρόεδρος Βόισλαβ Κοστούνιτσα. Όσοι πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν μεγάλες ιδεολογικές διαφορές μεταξύ Μιλόσεβιτς και Κοστούνιτσα και ότι, στην πραγματικότητα, η μόνη διαφορά έγκειται στη «μαλακή» προσέγγιση απέναντι στη διεθνή κοινότητα, στην ενδοτικότητα των νέων γιουγκοσλαβικών αρχών στη διεθνή πίεση, θεωρούν ότι η διάσκεψη κορυφής των Σκοπίων θα έχει ως αποτέλεσμα μιαν άκριτη και μάλιστα επικίνδυνη προσέγγιση με το Βελιγράδι. Ο φόβος των πολιτικών κομμάτων που εκφράζουν την αλβανική εθνότητα είναι ιδιαιτέρως έκδηλος, όχι μόνο λόγω της στάσης του Κοστούνιτσα στο θέμα του Κοσσυφοπεδίου, αλλά επίσης επειδή ο φιλοσερβισμός στη Μακεδονία σχεδόν τακτικά στηριζόταν στην αλβανοφοβία, με την έννοια ότι «μαζί με τους Σέρβους θα μας είναι ευκολότερο να αντιμετωπίσουμε τους Αλβανούς».

Μέσα σε αυτή τη γενική σύγχυση, πριν λίγες ημέρες ένας αρθρογράφος της ημερήσιας εφημερίδας «Ντνέβνικ» των Σκοπίων, ο Κιμ Μεχμέτι, υπενθύμισε στην κοινή γνώμη το ερώτημα του δημοψηφίσματος που είχαν κληθεί να απαντήσουν οι πολίτες της Μακεδονίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1991: «Είστε υπέρ ενός ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους της Μακεδονίας με το δικαίωμα να συμπράξει σε μελλοντική ένωση κυρίαρχων κρατών της Γιουγκοσλαβίας;» Στο πλαίσιο όλων αυτών των εξελίξεων, αυτό το ερώτημα στο δημοψήφισμα, το οποίο είχαν μποϊκοτάρει οι Αλβανοί της Μακεδονίας λόγω του δεύτερου μέρους του, από τη μία πλευρά αφήνει ανοικτό τον κίνδυνο να γίνει επίκαιρο το δεύτερο μέρος του ερωτήματος και από την άλλη ανοίγει το πρόβλημα της πολιτικής βούλησης του πληθυσμού της Μακεδονίας για ανεξάρτητο κράτος, εκφράζοντας όμως επίσης και τον φόβο του τότε καθεστώτος για αυτή τη βούληση, ένα φόβο που είναι φανερός στη διφορούμενη διατύπωση του ερωτήματος στο δημοψήφισμα.

Τέλος, ας επιστρέψουμε στην προσωπική θέση του Στόγιαν Άντοφ στο «Φόρουμ»: «Γι’ αυτό πρέπει να σταθούμε, να σκεφτούμε και να ανοίξουμε τη συζήτηση: τι υποατηρίζουμε μέσα από το Σύνταγμά μας, και πώς και με ποιο τρόπο μας βαραίνει το παρελθόν, που δεν μας αφήνει να κάνουμε όσα περιμένουν οι πολίτες από το ίδιο τους το ανεξάρτητο κράτος;»