AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Ζάγκρεμπ

23/9/2000

Μπόρις Ρασέτα

Την Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου, για πρώτη φορά στην ιστορία του, το Ντόνι Λάπατς, ένα μικρό κεφαλοχώρι στη νοτιοανατολική Λίκα, έγινε το επίκεντρο των πιο ενδιαφερόντων γεγονότων στη χώρα, στη σφαίρα των ΜΜΕ και της πολιτικής. Εκείνη την ημέρα, ο Μίλαν Τζούκιτς, Πρόεδρος του Σερβικού Εθνικού Κόμματος, και ο Άντο Τζάπιτς, Πρόεδρος του Κροατικού Κόμματος της Δεξιάς, ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να σχηματίσουν έναν μετεκλογικό συνασπισμό στο επίπεδο της κοινότητας.

Όπως ταίριαζε στην περίσταση, αυτή η είδηση γιορτάστηκε με ψητό αρνί και τσίπουρο από δαμάσκηνα. Οι εταίροι του συνασπισμού, Τζούκιτς και Τζάπιτς, γιόρτασαν αυτή τη συμφωνία στην αυλή του σπιτιού όπου γεννήθηκε ο Τζούκιτς στο χωριό Ντνόπολιε, κοντά στο Λάπατς. Έτσι σημειώθηκε το τέλος μιας μακρόχρονης κυβερνητικής κρίσης σε αυτό το μέρος, τουλάχιστον μέχρι τις επόμενες τοπικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για το ερχόμενο έτος. Το εκλογικό σώμα του Ντόνι Λάπατς αριθμεί περίπου 3.000 Σέρβους (κυρίως πρόσφυγες που επέστρεψαν), και 450 Κροάτες – πρόσφυγες από την κεντρική Βοσνία. Πριν τον πόλεμο, το Λάπατς ήταν εθνοτικά η πλέον ομοιογενής κοινότητα της Κροατίας, με 98 τοις εκατό Σέρβους. Αυτό το μέρος κατείχε άλλο ένα ρεκόρ: είχε το μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό.

Στις εκλογές για το δημοτικό συμβούλιο, που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη Αυγούστου, το Σερβικό Εθνικό Κόμμα του Τζούκιτς πέτυχε ξεκάθαρη νίκη και εξασφάλισε 11 έδρες, το Κροατικό Κόμμα της Δεξιάς του Τζάπιτς πήρε δύο έδρες, ενώ το SRP του Στίπε Σούβαρ πήρε τρεις έδρες. Την κοινότητα διοικούσε τότε ο Ντράγκαν Μιλάνοβιτς, ο επίτροπος της Κυβέρνησης, που τώρα λέγεται ότι είναι ο υποψήφιος του Μέσιτς για τη θέση του Πρέσβη στο Βελιγράδι. Το HDZ δεν πήρε ούτε μία θέση δημοτικού συμβούλου, και έτσι τιμωρήθηκε με το παραπάνω για την πολιτική που ακολούθησε τα τελευταία πέντε χρόνια. Το Ντόνι Λάπατς είναι η πρώτη κοινότητα στο έδαφος της πρώην Κράινα στην οποία πήρε την εξουσία ένα σερβικό εθνικό κόμμα. Το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα του Σούβαρ αρνήθηκε να συμμετάσχει στο συνασπισμό και εξήγησε ότι δεν ανήκει σε μια τέτοια παρέα.

Όλα αυτά μαζί δεν αρκούν για να εξηγηθεί η γενική δυσπιστία, έκπληξη και σοκ που ένιωσαν οι άνθρωποι όταν ανακοινώθηκε ο συνασπισμός. Όσοι δεν είναι εξοικειωμένοι με τις τοπικές συνθήκες καλό είναι να γνωρίζουν ότι το Κροατικό Κόμμα της Δεξιάς του Τζάπιτς εκπροσωπεί τις ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις στην Κροατία. Αν και σχηματίστηκε ως δορυφόρος της Κροατικής Δημοκρατικής Ένωσης (HDZ), το Κόμμα της Δεξιάς του Τζάπιτς σήμερα έχει το δικό του πολιτικό βάρος, ιδίως λόγω της διάβρωσης του HDZ που καθημερινά επιτείνεται. Συγκεντρώνει ανοικτά στοιχεία υπέρ των Ουστάσα, νοσταλγεί την NDH, υποστηρίζει ανοιχτά την αποτροπή της επιστροφής των Σέρβων στην Κροατία, και για αρκετό καιρό αυτό το κόμμα πρότεινε τη μετακίνηση των συνόρων της Κροατίας προς τον ποταμό Ντρίνα.

Οι κομματικοί σύντροφοι του Τζάπιτς αναγνωρίζονται εύκολα: φορούν μαύρα πουκάμισα, μαύρα κοστούμια και, συχνότατα, μαύρες γραβάτες. Πρόσφατα συμμετείχαν στην ανέγερση μνημείου στον Γιούρε Φράνσετιτς, δεξί χέρι του Πάβελιτς, που τον σκότωσαν χωρικοί του Κορντούν στη διάρκεια του Β’ παγκοσμίου Πολέμου. Η ανέγερση αυτού του μνημείου καταθορύβησε ολόκληρο τον εγχώριο πολιτισμένο πληθυσμό και προκάλεσε έντονες διεθνείς επικρίσεις, όμως το μνημείο παρέμεινε στη θέση του.

Από την πλευρά του, το κόμμα του Τζούκιτς έχει παρόμοια γενεαλογία. Ιδρύθηκε υπό την κηδεμονία του HDZ επειδή ο Φράνιο Τούτζμαν, την εποχή του έντονου αγώνα του για διεθνή αναγνώριση, χρειαζόταν έναν «πιστό Σέρβο». Τον βρήκε στο Υπουργείο Εσωτερικών (MUP) όπου εργαζόταν τότε ο Τζούκιτς – τον οποίο οι εξεγερμένοι Σέρβοι εκδίωξαν από το Λάπατς, παγιδεύοντας το σπίτι του με εκρηκτικά, λόγω της συμφιλιωτικής του στάσης απέναντι στο Ζάγκρεμπ. Αυτός είναι ο λόγος που επί χρόνια αργότερα ο Τζούκιτς αδυνατούσε να απαλλαγεί από τον τίτλο του Σέρβου Σέιντα Μπαϊράμοβιτς, που είχε γίνει κάποτε συνώνυμος του τηλεχειριζόμενου στιγμιαίου πολιτικού που επινοείται για να ικανοποιήσει τυπικά – και όχι μόνο τυπικά – τις ανάγκες εκπροσώπησης εθνοτικών μειονοτήτων. Σύμφωνα με τους αντιπάλους του, η πολιτική του Τζούκιτς καθοριζόταν επί χρόνια σύμφωνα με τις οδηγίες του Πάντοβτσακ, στο υπουργικό συμβούλιο του Τούτζμαν. Στο Κοινοβούλιο – όπου διάγει την τρίτη βουλευτική του θητεία – ο Τζούκιτς μιλούσε πάντα «σερβικά», τόσο από γλωσσικής, όσο και από πολιτικής απόψεως.

Εργαζόταν σκληρά για τα δικαιώματα των Σέρβων, μιλούσε για το σερβικό έθνος που κινδυνεύει, αντέκρουε τους ισχυρισμούς ότι ο Πόλεμος της Πατρίδας ήταν ιερός, κλπ. Κατά συνέπεια, ήταν πολύ αντιπαθής σε μία μερίδα του κροατικού κοινού: στις πάμπολλες δημοσκοπήσεις, το όνομά του είχε πάντα περίοπτη θέση στον κατάλογο των αντιδημοφιλών προσωπικοτήτων στην Κροατία. Η εικόνα του σίγουρα βοηθούσε: αναγνωρίσιμο βαρύ χρυσό δαχτυλίδι-σφραγίδα, μακριά γενειάδα, ζωηρόχρωμα κοστούμια και γραβάτες, και άλλες παρόμοιες ενδυματολογικές λεπτομέρειες. Κατά βάση, επί χρόνια ο Τζούκιτς ως άτομο ήταν προσαρμοσμένος στην ιδέα που είχαν οι προκατειλημμένες λαϊκές μάζες για τον στερεότυπο Σέρβο, κάτι που τρέλαινε κυριολεκτικά τους αντιπάλους του, όπως τον Δρ Μίλοραντ Πούποβατς. Εντούτοις, σε όλες τις εκλογές μέχρι σήμερα, ο Τζούκιτς περνούσε το εκλογικό όριο, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, και έτσι κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη γνησιότητά του.

Ωστόσο, ο Τζούκιτς είναι γνωστός στο κροατικό κοινό ως «Τσέτνικ», «υπέρμαχος της Μεγάλης Σερβίας», κλπ. Γι’ αυτό και είναι απόλυτα κατανοητοί οι λόγοι για τους οποίους οι έκπληκτοι κάτοικοι του Ντόνι Λάπατς, καθώς και πολυάριθμα τηλεοπτικά, ραδιοφωνικά και δημοσιογραφικά συνεργεία, πέρασαν μία ολόκληρη ημέρα στο Λάπατς παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα με γουρλωμένα μάτια. Ένας ριζοσπάστης Κροάτης και ένας έξαλλος Σέρβος, ενωμένοι εν ειρήνη και αγάπη – με τη συνοδεία ψητού αρνιού και τσίπουρου από δαμάσκηνα – έκαναν προπόσεις ο ένας στον άλλο όλη μέρα, χωρίς να βρίσκουν και πολλά σημεία φιλονικίας και, ακόμα περισσότερο, αναδεικνύοντας αυτό το παράδειγμα ως τον προάγγελο του μέλλοντος. Ο Τζάπιτς είπε, αυτολεξεί: «Οι Κροάτες και οι Σέρβοι στο Ντόνι Λάπατς μπορούν να ζήσουν μαζί, και ο νέος δήμαρχος Τζούκιτς θα έχει την πλήρη στήριξή μου στο εξής σε κάθε του σχέδιο επειδή μέχρι τώρα, σε ό,τι αφορά τις συνθήκες διαβίωσης, το Ντόνι Λάπατς ήταν μια ζώνη λυκόφωτος. Η παρούσα κατάσταση, στην οποία το SNS έχει μια τέτοια πλειοψηφία, είναι μοναδική στην Κροατία, και έτσι αποτελεί ένα μεγάλο τεστ τόσο για το Ντόνι Λάπατς, όσο και για την Κροατία. Αν τα καταφέρει το Ντόνι Λάπατς, θα τα καταφέρει και η Κροατία».

Ο Τζούκιτς και ο Τζάπιτς συμφώνησαν σε πολλά σημεία. Για παράδειγμα, στην κριτική απέναντι στην παλιά και τη νέα κυβέρνηση: «Η παλιά κυβέρνηση του HDZ έχει εξαπατήσει αυτούς τους ανθρώπους», είπε ο Άντο Τζάπιτς. «Σέρβους και Κροάτες εξίσου. Με το σχέδιο επαναπατρισμού από το 1997, προσκάλεσε όλους τους εξόριστους Σέρβους να επιστρέψουν, αλλά δεν έκανε τίποτα για να εξασφαλίσει στέγη στους Κροάτες. Αυτός είναι ο λόγος που το HDZ τα πήγε τόσο άσχημα στις εκλογές στο Λάπατς και δεν πήρε ούτε μία έδρα. Ούτε και θα κάνει πολύ περισσότερα η κυβέρνηση των έξι. Κανείς εκπρόσωπος της κυβέρνησης δεν ήρθε εδώ, και δεν τους νοιάζει για το Ντόνι Λάπατς. Αυτή η κυβέρνηση δεν έχει όραμα για την ανάκαμψη αυτής της περιφέρειας, γι’ αυτό και δεν βρίσκεται εδώ σήμερα». Σε παρόμοιο τόνο ο Τζούκιτς δήλωσε ότι «το HDZ ήταν τουλάχιστον ειλικρινές απέναντι σε αυτούς τους ανθρώπους και έλεγε: ‘Δεν θα σας δώσουμε κάτι’. Όμως η νέα κυβέρνηση λέει: ‘Δεν θα σας δώσουμε τίποτα’.» Σύμφωνα με τον Τζούκιτς, η κυβέρνηση είναι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να αλλάξει τα πράγματα στο Ντόνι Λάπατς επειδή «από αυτήν εξαρτάται να ικανοποιηθούν και οι δύο πλευρές». Οι δημοσιογράφοι παρατήρησαν ότι υπήρχε μια κάποια διαφωνία αναφορικά με τον επαναπατρισμό: Συγκεκριμένα, ο Τζάπιτς δήλωσε ότι οι Κροάτες δεν θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη Ρεπούμπλικα Σέρπσκα, όπως και οι Σέρβοι δεν επιτράπηκε να επιστρέψουν στην Κροατία, οπότε ο Τζούκιτς, όπως αρμόζει σε καλό οικοδεσπότη, απάντησε ότι οι Κροάτες «θα πρέπει να επιτραπεί να επιστρέψουν εκεί».

Τι μπορεί να κάνει αυτός ο περίεργος συνασπισμός; Σήμερα, το Ντόνι Λάπατς έχει δύο καίρια προβλήματα. Ένα είναι το ανεπίλυτο πρόβλημα των περιουσιών. Οι Βόσνιοι Κροάτες έχουν κατά κύριο λόγο μετακινηθεί σε σπίτια που ανήκουν σε Σέρβους ιδιώτες, και θα αναγκαστούν να τα εγκαταλείψουν. Φαίνεται ότι ο Άντο Τζάπιτς το αντιλαμβάνεται απολύτως.

Όμως, δεδομένου ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους δεν έχουν καμία πρόθεση να επιστρέψουν στην κεντρική Βοσνία, το κράτος θα πρέπει να τους βρει κάποια εναλλακτική στέγη – κάτι που έχει αναλάβει – είτε μετακινώντας τους σε άλλα μέρη, είτε δίνοντάς τους οικόπεδα δωρεάν, είτε χτίζοντάς τους σπίτια. Πρόκειται για μία δαπανηρή και χρονοβόρα διαδικασία, η έκβαση της οποίας είναι αβέβαιη, όμως ο Τζούκιτς, όπως είπε, έχει επίγνωση της κατάστασης και έχει υποσχεθεί να κάνει τα πάντα προκειμένου να αναγκάσει την κυβέρνηση να λύσει πράγματι σωστά αυτό το πρόβλημα. Χάρη σε ευτυχή συγκυρία, μέχρι σήμερα σε αυτήν την πόλη δεν έχει καταγραφεί ούτε ένα σοβαρό επεισόδιο ή σύγκρουση μεταξύ των εθνοτήτων. Το Ντόνι Λάπατς δεν έχει διαχωρισμό των εθνοτήτων, διχοτόμηση, χωριστά εστιατόρια ή λεωφορεία. Η φτώχεια και η μεγάλη απόσταση από όλες τις κυκλοφοριακές οδούς έχουν κάνει, για τη συνύπαρξη των επαναπατριζόμενων, περισσότερα από ό,τι οποιαδήποτε πολιτική. Και οι δύο πλευρές γνώριζαν ότι είναι ηττημένες. Όλοι τους ήταν πρόσφυγες και, έτσι, αυτή η επίγνωση συνέβαλε στην αλληλοκατανόηση καλύτερα από ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο μέρος. Το δεύτερο πρόβλημα είναι δυσκολότερο. Γύρω στο 70 τοις εκατό των σπιτιών στο Λάπατς έχουν καεί, δεν λειτουργεί καμία οικονομική εγκατάσταση και οι μόνοι που έχουν δουλειά είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι.

Με άλλα λόγια, χωρίς τη βοήθεια της Κυβέρνησης, ο Τζούκιτς και ο Τζάπιτς δεν θα μπορέσουν να λύσουν ούτε ένα από τα καίρια προβλήματα της κοινότητας. Σχηματίζοντας συνασπισμό επέδειξαν την καλή τους θέληση να τακτοποιήσουν τις διαφορές τους. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει, τι θα κάνει η Κυβέρνηση. Από τα έξι κυβερνώντα κόμματα, ούτε ένα δεν κατέβασε υποψήφιους στο Ντόνι Λάπατς, κάτι που σημαίνει ότι αυτός ο μικρός σερβικός θύλακας – όπου τα κόμματα του Τζούκιτς και του Τζάπιτς προωθούν τη συνύπαρξη – απορρίφθηκε εκ των προτέρων, παρ’ όλο που πρόκειται για περιοχή «ειδικού εθνικού ενδιαφέροντος».

Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν τι μέτρα θα ληφθούν σε αυτήν την ολοσχερώς κατεστραμμένη περιοχή. Το μόνο πράγμα στο Ντόνι Λάπατς που έχει κάποιες προοπτικές – όσο απίστευτο και αν ακούγεται – είναι ο συνασπισμός του Τζούκιτς και του Τζάπιτς. Σύμφωνα με τις πηγές μας, έχουν ήδη συμφωνήσει για την προεκλογική εκστρατεία και τη μετεκλογική συνεργασία για τις δημοτικές εκλογές στην Πετρίνια.