AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Σκοπίων

13/9/2000

Ζέλικο Μπάγιτς

………………………………………………………………………………………

Οι περισσότερες διεθνείς αναλύσεις ασχολήθηκαν με τις δημοτικές εκλογές για 123 Δημάρχους και για το Δήμαρχο των Σκοπίων, που διενεργήθηκαν στις 10 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο μιας ολόκληρης σειράς εκλογικών αναμετρήσεων που διεξάγονται ταυτόχρονα σε αρκετές Βαλκανικές χώρες. Τουλάχιστον οι μισές από αυτές τις εκλογικές αναμετρήσεις αποτελούν άγνωστο έδαφος για τη διεθνή κοινότητα: προεδρικές, κοινοβουλευτικές και τοπικές εκλογές στη Σερβία, κοινοβουλευτικές εκλογές στο Κοσσυφοπέδιο, καθώς και κοινοβουλευτικές εκλογές στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Οι τοπικές εκλογές στη Μακεδονία και οι αντίστοιχες στην Αλβανία περίπου είκοσι ημέρες αργότερα θεωρήθηκαν ευκαιρία για την εδραίωση των εύθραυστων δημοκρατιών των δύο χωρών, δηλαδή ευκαιρία να αποδείξουν την αξία τους στην πράξη. Όσο και αν θεωρούνται αυτές οι εκλογές ως ρουτίνα, συνδέθηκαν αναπόφευκτα με τις πολύ σημαντικότερες εκλογές στο Κοσσυφοπέδιο, οι οποίες θα διεξαχθούν στις 28 Οκτωβρίου, υπό το άγρυπνο βλέμμα της διεθνούς κοινότητας. Γιατί η πρόθεση είναι να δοκιμαστεί κατά πόσον το «σύστημα συγκοινωνούντων δοχείων» είναι πράγματι τόσο ισχυρό, εν όψει της σπουδαιότητας του λεγόμενου «αλβανικού πολιτικού παράγοντα».

Η Κρατική Εκλογική Επιτροπή δεν δημοσίευσε τα τελικά αποτελέσματα του πρώτου γύρου των εκλογών της Κυριακής, αφήνοντας (εθιμικά) αρκετό χώρο για διάφορες υποψίες, ιδίως υποψίες όπως ότι πρόκειται πάλι για κάποια καλπονοθευτική ατασθαλία εκ μέρους των αρχών. Ανεξάρτητα από τις αμφιβολίες της Κρατικής Εκλογικής Επιτροπής, ο αντιπολιτευόμενος συνασπισμός «Μαζί για τη Μακεδονία» γιορτάζει τη νίκη, ενώ οι εταίροι του συνασπισμού της Κυβέρνησης αμφισβητούν αυτή τη νίκη. Το αντιπολιτευόμενο Κόμμα Δημοκρατικής Ευημερίας, από τη λεγόμενη αλβανική πολιτική παράταξη, κυριολεκτικά «γλείφει τις πληγές του»: επτά ακτιβιστές του τραυματίστηκαν από πυροβολισμούς. Αυτός θα είναι ο λόγος για να αναγγείλει αυτό το κόμμα την αποχώρησή του από τη συνέχεια των εκλογών, ακόμα και από το κοινοβούλιο. Τα στελέχη του ΚΔΕ επιρίπτουν την ευθύνη στην ηγεσία και τους οπαδούς του αντίπαλου Δημοκρατικού Κόμματος Αλβανών. Ένα μέρος της κοινής γνώμης παίρνει το μέρος του ΚΔΕ.

Με το ίδιο ενδιαφέρον με το οποίο το κοινό περίμενε την έκθεση της Κρατικής Εκλογικής Επιτροπής, περίμενε και την προκαταρκτική εκτίμηση της αποστολής του Γραφείου για τους Δημοκρατικούς Θεσμούς και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Την αποστολή αποτελούσαν 30 παρατηρητές οι οποίοι παρακολούθησαν προσεκτικά όλα όσα συνέβαιναν εκεί. Όταν ο ΟΑΣΕ ανακοίνωσε ότι θα οργάνωνε αποστολή παρατηρητών, κάτι ασυνήθιστο μια που συνήθως δεν παρατηρεί εκλογές σε αυτό το επίπεδο, ορισμένα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, από συνήθεια, δημοσίευσαν οργισμένες παρατηρήσεις του είδους ότι η δημοκρατία στη Μακεδονία έχει προοδεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε η χώρα να είναι σε θέση να εκτιμήσει μόνη της κατά πόσον οι τοπικές εκλογές είναι δημοκρατικές ή όχι.

Η εκτίμηση που δημοσίευσε τη Δευτέρα ο επικεφαλής της αποστολής παρατηρητών του ΟΑΣΕ, ο Αμερικανός Πρέσβης Τσαρλς Μαγκί, συγκλόνισε ακόμα και τους πιο αισιόδοξους: «Οι τοπικές εκλογές δεν ανταποκρίθηκαν στα διεθνή πρότυπα δημοκρατικών εκλογών που περιέχονται στο κείμενο της Κοπεγχάγης του 1990 για τη διεξαγωγή εκλογών χωρίς βία και εκφοβισμό, σε δημοκρατική ατμόσφαιρα, καθώς και για την προστασία της μυστικότητας της ψήφου». Σύμφωνα με τα πορίσματα της αποστολής του ΟΑΣΕ, «η ψηφοφορία διεξήχθη ειρηνικά και χωρίς ταραχές στις περισσότερες κοινότητες. Ωστόσο, η συνολική ατμόσφαιρα ήταν τεταμένη, δηλαδή σε ορισμένες κοινότητες στις δυτικές περιοχές της χώρας συνέβησαν σοβαρά επεισόδια από πλευράς ασφαλείας και υπήρξαν άτομα, ομάδες και οπαδοί μεμονωμένων πολιτικών κομμάτων που χρησιμοποίησαν πυροβόλα όπλα». Η έκθεση ανέφερε περιστατικά στα οποία τραυματίστηκαν τέσσερα άτομα, καθώς και πολυάριθμα παραδείγματα στα οποία οι κάλπες παραβιάστηκαν ή ένα ή περισσότερα άτομα τις γέμισαν με ψηφοδέλτια, άτομα ψήφισαν στη θέση άλλων, ή δεν ελέγχθηκαν δελτία ταυτότητας για να πιστοποιηθεί η ταυτότητα των ψηφοφόρων, κλπ. Οι παρατηρητές του ΟΑΣΕ δήλωσαν ότι έκλεισαν 24 εκλογικά τμήματα στην κοινότητα του Ντεμπάρ, όπου συνέβη το πρώτο σοβαρό ένοπλο επεισόδιο.

Η αποστολή του ΟΑΣΕ ήταν της γνώμης ότι κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας τα ΜΜΕ παρείχαν στους ψηφοφόρους στέρεη βάση για τις εκλογές, αλλά παρ’ όλα αυτά επέκριναν την κρατική τηλεόραση για θετική κάλυψη των δραστηριοτήτων της Κυβέρνησης.

Συγκεκριμένα, η Μακεδονική Τηλεόραση αφιέρωσε το 44 τοις εκατό του ενημερωτικού της προγράμματος στις δραστηριότητες της κυβέρνησης. Η ενωμένη αντιπολίτευση έλαβε μόνο το 8 τοις εκατό της κάλυψης στα ενημερωτικά προγράμματα που μετέδωσαν οι κάμερες των κύριων ηλεκτρονικών μέσων. Η φιλοκυβερνητική ημερήσια εφημερίδα «Νόβα Μακεδονίγια» είχε συχνά αρνητικά ρεπορτάζ για τις δραστηριότητες της αντιπολίτευσης, ενώ η αλβανόφωνη ημερήσια εφημερίδα «Φάκτι» κάλυπτε μόνο τις δραστηριότητες του Δημοκρατικού Κόμματος Αλβανών, χωρίς να αναφέρει ούτε μία φορά το αντιπολιτευόμενο Κόμμα Δημοκρατικής Ευημερίας. Η κυβέρνηση εφάρμοσε μέτρα διακρίσεων σε βάρος ορισμένων ΜΜΕ μόλις πριν τις εκλογές λόγω των επικριτικών για την κυβέρνηση δημοσιευμάτων τους. Η αποστολή του ΟΑΣΕ υπενθύμισε το μπλοκάρισμα του λογαριασμού ταχυπληρωμών της ημερήσιας «Μακεντόνια Ντένες» και της εβδομαδιαίας «Ντένες» λόγω ανεξόφλητων φόρων μόλις δέκα ημέρες πριν την ημερομηνία των εκλογών. Αναφέρθηκαν επίσης απειλές προς τον αντιπολιτευόμενο τηλεοπτικό σταθμό «Κανάλ 5».

Οι παρατηρητές του ΟΑΣΕ σημείωσαν έναν αριθμό ανεπαρκειών στην υπάρχουσα εκλογική νομοθεσία: η Κρατική Εκλογική Επιτροπή διεκπεραίωνε μόνο τις λειτουργίες που προβλέπονταν αυστηρά από το νόμο, πράγμα που προκάλεσε την ανομοιόμορφη εφαρμογή του, ενώ παρατηρήθηκε επίσης η έλλειψη οικονομικών πόρων για τη διοργάνωση των εκλογών στις κοινότητες. Ο Νόμος δεν όριζε σαφώς κατά πόσον απαιτείτο σχετική ή απόλυτη πλειοψηφία για την εκλογή δημάρχων στον πιθανό δεύτερο γύρο των εκλογών, οι κανόνες για εκπροσώπηση στα εκλογικά όργανα επίσης δεν ήταν αρκετά σαφείς, παρατηρήθηκε επίσης καθυστερημένη εκπαίδευση των μελών των εκλογικών επιτροπών, η Κρατική Εκλογική Επιτροπή εξέδωσε βασικές οδηγίες μόνο προς τα πρωτοβάθμια όργανα. Οι παρατηρητές του ΟΑΣΕ ανέφεραν το γεγονός ότι έξι αντιπρόσωποι του VMRO-DPMNE άλλαξαν στρατόπεδο και εντάχθηκαν στο νεοϊδρυθέν VMRO-VMRO ως ένα από τα γεγονότα που συντέλεσαν στη δημιουργία τεταμένης ατμόσφαιρας.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης έστειλε και αυτό ομάδα παρατηρητών. Η έκθεσή τους δεν είναι καλύτερη. Στις παρατηρήσεις τους, οι παρατηρητές του Συμβουλίου της Ευρώπης πρόσθεσαν αρκετά νέα στοιχεία στον κατάλογο των ενστάσεων: υπέδειξαν την «οικογενειακή ψήφο», δηλαδή το φαινόμενο να ψηφίζει ένα μέλος της οικογένειας για όλα τα υπόλοιπα μέλη. Ξεκινώντας από το γεγονός ότι καταγράφηκε μεγάλος αριθμός άκυρων ψηφοδελτίων, οι παρατηρητές του Συμβουλίου της Ευρώπης δήλωσαν ότι οι ψηφοφόροι ήταν ανεπαρκώς πληροφορημένοι για την εκλογική διαδικασία.

Η Επιτροπή του Ελσίνκι για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στη Μακεδονία απευθύνθηκε στην κοινή γνώμη με τη δική της επικριτική έκθεση. Αμέσως μετά τη δημοσίευση των πορισμάτων των διεθνών αποστολών παρατηρητών, εκπρόσωποι των εταίρων του Κυβερνητικού συνασπισμού VMRO-DPMNE και Δημοκρατική Αλτερνατίβα αρνήθηκαν να κάνουν οποιοδήποτε σχόλιο εξηγώντας ότι δεν είχαν δει την έκθεση. Το Δημοκρατικό Κόμμα Αλβανών και ο ηγέτης του, Αρμπέν Τζαφέρι, ήταν εμφανώς αμήχανοι.

Οι πολιτικοί αναλυτές κατά κύριο λόγο συμφωνούν ότι στην πραγματικότητα δεν συνέβη τίποτα καινούργιο και ότι οι διεθνείς παρατηρητές «ξαναανακάλυψαν τον τροχό»: καμία από τις εκλογές που έχουν διεξαχθεί μέχρι τώρα δεν μπορεί να καυχηθεί ότι υπήρξε υπερβολικά δημοκρατική. Λένε ότι η ίδια η διεθνής κοινότητα έχει συμβάλει σημαντικά σε αυτό. Ας θυμίσουμε ότι στις προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές, ήδη το 1994, η διεθνής κοινότητα είχε παρακολουθήσει ευμενώς την καταφανή νόθευση των αποτελεσμάτων και ότι οι αμφισβητήσιμοι νικητές είχαν δεχτεί συγχαρητήρια από ολόκληρο τον κόσμο. Την εποχή των προεδρικών εκλογών πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Ένωση μίλησε για πρώτη φορά σκληρά για τον τρόπο με τον οποίο εξελέγη αρχηγός του κράτους ο Μπόρις Τραϊκόφσκι· αργότερα αυτές οι εκτιμήσεις αμβλύνθηκαν.

Το Κόμμα Δημοκρατικής Ευημερίας που υπήρξε θύμα των εκλογών της Κυριακής (όχι όμως μόνο αυτών), απηύθυνε εκκλήσεις στους εκπροσώπους του ΟΑΣΕ πριν τις εκλογές ζητώντας τους να παρέμβουν στα μέλη του Κυβερνητικού συνασπισμού και να τους ζητήσουν να μην επιτρέψουν κανένα φαινόμενο βίας. Παρέμεινε ωστόσο η εντύπωση ότι αυτές οι προειδοποιήσεις δεν αντιμετωπίστηκαν πολύ σοβαρά. Σε «προχρονολογημένη» δήλωσή του στην κρατική τηλεόραση, ο Πρέσβης Μαγκί είχε προβλέψει, λίαν ατάραχος, ότι «ελάσσονα περιστατικά συμβαίνουν σε όλες τις εκλογές». Ωστόσο αποδείχθηκε ότι τα περιστατικά δεν ήταν ελάσσονα, εν τέλει.

Αφού οι διεθνείς παρατηρητές δημοσίευσαν την προκαταρκτική τους έκθεση, η διεθνής διπλωματία προσπάθησε να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Διπλωμάτες διαπιστευμένοι στα Σκόπια προσπάθησαν (ανεπιτυχώς, όπως αποδείχθηκε) να αποκαταστήσουν επαφή με τον Γοσίφ Λουκόφσκι, Πρόεδρο της Κρατικής Εκλογικής Επιτροπής. Όμως το φορτωμένο πρόγραμμά του ήταν τέτοιο ώστε οι ξένοι υποχρεώθηκαν να του στείλουν δημόσιο αίτημα μέσω της δημοφιλέστερης ειδησεογραφικής εκπομπής του ιδιωτικού σταθμού Α-1 TV ζητώντας τη συνεργασία του.

Ο Ιμέρ Ιμέρι, ηγέτης του Κόμματος Δημοκρατικής Ευημερίας, συναντήθηκε με τον Αμερικανό Πρέσβη και οι συνεργάτες του με Πρεσβευτές άλλων Δυτικών χωρών στα Σκόπια. Ο Ιμέρι μίλησε επίσης στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Μπόρις Τραϊκόφσκι, ο οποίος του μετέφερε την ανησυχία ξένων διπλωματών που είχαν έρθει σε επαφή μαζί του. Αν η κατάσταση δεν ήταν τόσο σοβαρή, θα μπορούσε κανείς ειρωνικά να παρατηρήσει ότι ο Τραϊκόφσκι δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για ειρηνευτικές προσπάθειες αφού απέκτησε τη θέση του χρησιμοποιώντας την ίδια τεχνογνωσία που εφαρμόστηκε την Κυριακή.

Αν η διεθνής κοινότητα περίμενε οι εκλογές της Κυριακής να είναι απλώς μία εισαγωγή σε μία επιτυχή φθινοπωρινή σειρά εκλογών στα Βαλκάνια, οι πρώτες ενδείξεις δεν είναι ενθαρρυντικές. Ακριβώς το αντίθετο. Συνέβη ακριβώς αυτό που όλοι φοβούνταν: το ηγετικό αλβανικό κόμμα δεν επέδειξε το επίπεδο δημοκρατικής ποιότητας που θα ήταν αποδεκτό για τη διεθνή κοινότητα. Μόνο οι αναλύσεις που θα επακολουθήσουν θα δείξουν κατά πόσον τα γεγονότα της περιοχής, στο Κοσσυφοπέδιο, επηρέασαν αυτή τη συμπεριφορά του ΔΚΑ. Ακόμα περισσότερο αφού είναι κοινά γνωστό εδώ ότι οι ηγέτες του ΔΚΑ έχουν πολύ καλές σχέσεις με ορισμένες αλβανικές προσωπικότητες, τη συμπεριφορά των οποίων η διεθνής κοινότητα θεωρεί απρόβλεπτη.

Είναι εντελώς άλλο ερώτημα το κατά πόσον η διεθνής κοινότητα θα είναι πρόθυμη να συνεχίσει να κάνει τα στραβά μάτια συνολικά απέναντι στα ελαττώματα του παρόντος κυβερνητικού συνασπισμού. Οι περσινές προεδρικές εκλογές λειτούργησαν ως «επίπληξη από τον κύριο». Άλλο ένα ολίσθημα στις τοπικές εκλογές θα μπορούσε να αποτελέσει την τελευταία σταγόνα.

.