AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Λουμπλιάνας

12/10/2000

Μίλαν Γκόριανατς

……………………………………………………………….

Η ανακήρυξη των υποψηφίων για τις επερχόμενες γενικές βουλευτικές εκλογές στη Σλοβενία, που είναι προγραμματισμένες για τις 15 Οκτωβρίου, έδειξε ότι πολλά από τα κόμματα στοχεύουν σε εκλογικές ομάδες που προέρχονται από τα νότια του ποταμού Κούπα, είτε ως προς τον τόπο γέννησης, είτε ως προς την καταγωγή –που προέρχονται, δηλαδή, από τα κομμάτια της κοινής, κάποτε, πατρίδας, της πρώην Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Το δε πλήθος τους δεν είναι μικρό, αν και οι επίσημες στατιστικές έχουν πάψει να εμφανίζουν τους σχετικούς αριθμούς, αφού αυτοί αφορούν σε εκείνες τις μειονότητες που δεν είναι αναγνωρισμένες επίσημα. Είναι γνωστό ότι, κατά τη διάρκεια της ανθηρής ανάπτυξης και της έκρηξης της σλοβενικής οικονομίας στη σοσιαλιστική εποχή, πολλοί πολίτες από υπανάπτυκτες περιοχές της πρώην Γιουγκοσλαβίας ήρθαν στη Σλοβενία, την πιο προηγμένη από τις ομόσπονδες δημοκρατίες, αναζητώντας καλύτερη ζωή.

Ένα μεγάλο μέρος των εργατικών χεριών προήλθαν από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, κάπως μικρότερο μέρος από την Κροατία, τη Σερβία και τη Μακεδονία, ενώ οι Μαυροβούνιοι αντιπροσωπεύουν αμελητέο μέρος του «εισαγόμενου» εργατικού δυναμικού. Στα χρόνια που προηγήθηκαν της διάλυσης της πρώην Γιουγκοσλαβίας, έφτασε στη Σλοβενία και ένας αξιοσημείωτος αριθμός Αλβανών από το Κοσσυφοπέδιο. Εκτιμάται ότι αυτή τη στιγμή στη Σλοβενία ζουν περισσότεροι από 200.000 πολίτες που προέρχονται από τα νεοπαγή κράτη που κάποτε αποτελούσαν τη Γιουγκοσλαβία.

Στον προαναφερθέντα αριθμό θα πρέπει να προστεθούν τουλάχιστον άλλοι 100.000 πολίτες, κατ’ ευθείαν απόγονοι μεταναστών εργατών. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με την εξάπλωση του πολέμου στην Κροατία και τη Βοσνία, πολλοί από τους «αλλοδαπούς» μετέφεραν στη Σλοβενία μέλη των ευρύτερων οικογενειών τους. Σε πολλούς από αυτούς τους νεοφερμένους δόθηκε η σλοβενική υπηκοότητα, αφού οι νόμοι που ρύθμιζαν αρχικά το ζήτημα (το 1991 και 1992) ήταν φιλελεύθεροι και χαρακτηρίζονταν από το πνεύμα των ευρωπαϊκών προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν αποτελεί μυστικό: συγκεκριμένες (βιομηχανικές) περιοχές της Σλοβενίας είναι πυκνοκατοικημένες από τους «Νότιους», όπως τους θέλει ο χυδαίος, δεξιάς απόχρωσης όρος. Αυτό ισχύει, πέρα από τη Λουμπλιάνα, και για το Γεσένιτσε, το Βελένιε, το Κοτσέβιε.

Στα χρόνια της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο και πριν τη διάλυση της χώρας, πολλοί από αυτούς ήταν ένθερμοι –και μάλιστα επιθετικοί– υπέρμαχοι της γιουγκοσλαβικής υπόθεσης, αντίθετα προς την επικρατούσα διάθεση των Σλοβένων. Οι λεγόμενοι μετανάστες βρήκαν πολιτική στέγη στην πρώην Λίγκα των Σλοβένων Κομμουνιστών (SKS), κυρίως επειδή κατά το μεγαλύτερο μέρος οι υπόλοιπες πολιτικές ομάδες και κόμματα της εποχής ήταν είτε υπερβολικά εθνικιστικά, είτε υπερβολικά τυφλωμένα ώστε να δουν αυτή τη συγκεκριμένη μερίδα του πληθυσμού ως σημαντικό πολιτικό εταίρο. Πριν την κήρυξη της ανεξαρτησίας της Σλοβενίας, η εν λόγω κατηγορία Σλοβένων παραμερίστηκε πολιτικά λόγω της ριζοσπαστικής θέσης που πήρε εντός του SKS. Αυτό ισχύει ιδίως για τους εργοστασιακούς εργάτες βοσνιακής μουσουλμανικής προέλευσης.

Η αποσύνθεση της χώρας και οι πόλεμοι που ακολούθησαν έπαιξαν το ρόλο τους. Οι «αλλοδαποί» εργάτες, που κάποτε ήταν μια ομάδα ομοιογενής πολιτικά, διασπάστηκαν σε έναν αριθμό μικρότερων οργανώσεων που επανατοποθετήθηκαν με βάση την αρχή της εθνικότητας. Σε γενικές γραμμές, οι Κροάτες έχασαν τις δουλειές τους και επέστρεψαν στην Κροατία. Όσοι από αυτούς έμειναν πίσω, έχουν πλέον αφομοιωθεί από την πλειονότητα και εν γένει ψηφίζουν την κεντροδεξιά. Υπήρξαν απόπειρες να σχηματιστεί στη Σλοβενία παράρτημα της Κροατικής Δημοκρατικής Κοινότητας (HDZ), όμως η –ας πούμε ψυχρή– υποδοχή που είχαν αυτές οι ιδέες ήταν απόρροια της σταθερής στάσης της κυβέρνησης Ντρνόβσεκ απέναντι στον Τούτζμαν και τον εν γένει τρόπο διακυβέρνησής του. Σε ό,τι αφορά τους Σέρβους, εκείνη την εποχή είχαν σχετικά καλύτερη θέση στη Σλοβενία επειδή κοινωνικά αποτελούνταν κατά μεγάλο μέρος από επαγγελματίες με πανεπιστημιακή μόρφωση που καταλάμβαναν κορυφαίες θέσεις στη σλοβενική οικονομία, σε αντίθεση με τους χειρώνακτες εργάτες που επέλεξαν κατά κύριο λόγο να επιστρέψουν στην πατρίδα τους –είτε αυτή ήταν η Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας (Republika Srpska – RS), είτε η Σερβική Δημοκρατία της Κράινα (Republika Srpska Krajina, RSK).

Τα προηγούμενα χρόνια, οι Σέρβοι που ζουν στη Σλοβενία δεν μπορούσαν ούτε κατά διάνοια να σχηματίσουν πολιτικές ενώσεις. Αυτό έγινε κάτι παραπάνω από εμφανές πέρυσι, όταν οργανώθηκαν στη Λουμπλιάνα διαδηλώσεις εναντίον του βομβαρδισμού της Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ. Η Σλοβενία ήταν από τις τελευταίες ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένων των χωρών του ΝΑΤΟ, όπου οργανώθηκαν τέτοιες διαδηλώσεις, διάρκεσαν σίγουρα λιγότερο και τέθηκαν υπό ασφυκτικότερο αστυνομικό έλεγχο απ’ ό,τι οπουδήποτε αλλού, με τη συμμετοχή αστυνομικών σκύλων και έφιππης αστυνομίας. Οι Μουσουλμάνοι, από την πλευρά τους, αν και αποτελούσαν το ισχυρότερο προπύργιο του γιουγκοσλαβισμού και του κομμουνισμού στη Σλοβενία, απογοητεύτηκαν πλήρως, τόσο από τη Γιουγκοσλαβία, όσο και από τη Λίγκα των Κομμουνιστών. Την ίδια στιγμή, ανακάλυψαν τη μουσουλμανική ιδέα ως μέσο πολιτικής δράσης. Αυτό ευνοήθηκε από το συνολικό πολιτικό κλίμα στη Σλοβενία, όπου οι Βόσνιοι θεωρούντο ως τα θύματα του πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, καθώς και από την εισροή ενός αριθμού προσφύγων. Μέχρι τώρα, κανένα από τα πολιτικά κόμματα της Σλοβενίας δεν έδειχνε ενδιαφέρον για τις ψήφους αυτής της μερίδας του εκλογικού σώματος. Οι καλές πολιτικές σχέσεις μεταξύ της Λουμπλιάνα και της βοσνιακής οντότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς και το ενδιαφέρον της σλοβενικής οικονομίας να επεκταθεί στην αγορά της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, έχουν ευνοήσει το να οργανωθούν οι πολίτες βοσνιακής καταγωγής στο Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης της Σλοβενίας (SDAS).

Μία ιδιαιτέρως δραστήρια αλβανική ομάδα πίεσης στη Σλοβενία προωθεί πολιτικές απόψεις που σχετίζονται, όχι με τη σλοβενική πολιτική σκηνή, αλλά με τη Γιουγκοσλαβία, το Κοσσυφοπέδιο και τη Μακεδονία. Τυπικά έχει τη μορφή πολιτιστικού συλλόγου (Μιτζένι) και ήταν εξαιρετικά δραστήρια την εποχή του βομβαρδισμού της Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ. Τα τοπικά κόμματα επιτέλους συνειδητοποίησαν τη δυνητική ισχύ (και τα απαιτούμενα για την είσοδο στη Βουλή ποσοστά) που αντιπροσωπεύουν οι μη Σλοβένοι ψηφοφόροι. Στις προηγούμενες εκλογές, ένα μέρος αυτών των ψήφων πήγε στην Ενωμένη Λίστα των Σοσιαλδημοκρατών (ZLSD), που είναι το νέο όνομα του κόμματος των ανανηψάντων κομμουνιστών. Είναι απολύτως σαφές το γιατί αυτή η μερίδα του εκλογικού σώματος αποφάσισε να ψηφίσει το ZLSD, παρά το γεγονός ότι το ίδιο το κόμμα δεν έκανε τίποτε για να την προσελκύσει –στο νεοπαγές κράτος, η κοινωνική ανασφάλεια αυξήθηκε σε ορισμένο βαθμό και οι εργάτες έλπιζαν ότι οι πρώην κομματικοί τους σύντροφοι θα τους προστάτευαν στον αγώνα τους για την επιβίωση.

Η ανάλυση των προεκλογικών αφισών δείχνει ότι οι «ολοκαίνουργιοι» πολίτες της Σλοβενίας είναι μάλλον ετερόκλητοι πολιτικά. Κρίνοντας από τα 1.001 ονόματα των υποψηφίων για τη Βουλή, τα σλοβενικά κόμματα έχουν την τάση να παίρνουν τις ψήφους τους, όχι όμως και να στρατολογούν βουλευτές από τις τάξεις τους. Με την εξαίρεση του Σλοβενικού Εθνικού Κόμματος (SNS) του Γέλιντσιτς, σχεδόν κανένα από τα υπόλοιπα κόμματα δεν παρουσίασε υποψήφιο από κάποια από τις πρώην γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες. Τα κυριότερα πολιτικά κόμματα στην τοπική σκηνή –η Φιλελεύθερη Δημοκρατία της Σλοβενίας (LDS) του Γιάνεζ Ντρνόβσεκ, οι Σοσιαλδημοκράτες του Γιάνεζ Γιάνσα και το Κόμμα του Σλοβενικού Λαού του Φρανκ Ζάγκοζεν (SLS)– δεν παρουσίασαν ούτε έναν υποψήφιο, τουλάχιστον κρίνοντας από τα επώνυμά τους, του οποίου οι οικογενειακοί δεσμοί να εκτείνονται στα «Βαλκάνια». Σε ό,τι αφορά τον Γιάνσα, αυτό ήταν αναμενόμενο, αφού την εποχή που είχε τη θέση του Υπουργού Άμυνας, οι πρώτοι που υποβλήθηκαν σε εκκαθαρίσεις στο εσωτερικό του σλοβενικού στρατού ήταν οι αξιωματικοί που προέρχονταν από άλλα μέρη της πρώην Γιουγκοσλαβίας, παρά το γεγονός ότι είχαν εγκαταλείψει εγκαίρως το Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό και είχαν ενταχθεί στις τάξεις της Εθνοφυλακής (TO) της Σλοβενίας.

Έτσι, η εκτεταμένη και δαπανηρή πολιτική καμπάνια που πραγματοποίησε το LDS πριν μερικά χρόνια με σύνθημα «διαφορετικοί αλλά ίσοι» πραγματικά εκπλήσσει. Το προσφάτως ενωμένο SLS δεν υπολογίζει στις ψήφους των «Νοτίων», καθώς η κύρια εκλογική του βάση –εύποροι αγρότες, εύποροι τεχνίτες και μικροεπιχειρηματίες– είναι προκατειλημμένη κάπως σοβινιστικά απέναντι στην εν λόγω κατηγορία Σλοβένων πολιτών. Παραδόξως, αν και δεν έκανε τίποτε για αυτή τη μερίδα του σλοβενικού εκλογικού σώματος, το ZLSD κατά κάποιον τρόπο υπολογίζει ότι αυτές οι ψήφοι θα έρθουν στα χέρια του εκ παραδόσεως. Το ZLSD θα βρεθεί, το μόνο σίγουρο, προ μεγάλης εκπλήξεως.

Όμως, το πιο περίεργο φαινόμενο, κατά πολύ, είναι αυτό του Ζμάγκο Γέλιντσιτς. Στις εκλογές του 1992, μπήκε στη σλοβενική Βουλή συνοδευόμενος από 12 οπαδούς του, κυρίως χάρη σε μια ζωηρή και επιθετική προεκλογική εκστρατεία που στρεφόταν ενάντια σε οποιονδήποτε και ο,τιδήποτε προερχόταν από το νότο της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Πέρασαν οκτώ χρόνια και τώρα πλέον ο Ζμάγκο δεν είναι αυτός που ήταν. Από τους δεκατέσσερις μη Σλοβένους υποψήφιους βουλευτές που παρουσίασε το κόμμα του, οι δώδεκα είναι σερβικής καταγωγής! Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού της Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ πέρυσι, ο Ζμάγκο υπήρξε ο μόνος Σλοβένος πολιτικός που τους καταδίκασε. Παρομοίως, αυτή τη στιγμή είναι ο μόνος που υπερασπίζεται και προωθεί τη σερβική «υπόθεση» στη Σλοβενία. Τι προκάλεσε, άραγε, τέτοια μεταστροφή; Είναι άραγε αποτέλεσμα μιας άφθαρτης εσώτερης πεποίθησης ή μήπως απλώς ένας υπολογισμός που έχει να κάνει με τις πιθανές ψήφους; Το τελευταίο είναι και το πιθανότερο. Ο Γιάνσα έχει από καιρό κατακτήσει τις ψήφους των εθνικιστών και του προλεταριάτου των φτωχογειτονιών, ενώ οι αγρότες έχουν στραφεί στη Δεξιά. Έτσι, ο Ζμάγκο ορθώς συμπέρανε ότι οι σερβικές ψήφοι θα μπορούσαν ίσως να του δώσουν την ευκαιρία να αναρριχηθεί ξανά στη Βουλή.

Αρκετά από τα νεοϊδρυθέντα κόμματα ακολούθησαν τη λογική του Ζμάγκο και συμπεριέλαβαν στις λίστες υποψηφίων τους πολίτες από άλλες περιοχές της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Σλοβενίας, για παράδειγμα, παρέταξε, σε σύνολο 18 υποψηφίων, τέσσερις «ολοκαίνουργιους» Σλοβένους πολίτες: δύο Βόσνιους και δύο Σέρβους. Το πραγματικά νέο στο πνεύμα κόμμα, από όσα σχηματίστηκαν πρόσφατα, το Κόμμα της Σλοβενικής Νεολαίας, συμπεριέλαβε στη λίστα του 20 υποψήφιους –σε σύνολο 52– που κατάγονται από πρώην γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες,. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι νέοι, γεννημένοι και μορφωμένοι στη Σλοβενία, φοιτητές πανεπιστημίων ή επαγγελματίες με πανεπιστημιακά πτυχία. Πολλοί από αυτούς είναι εξέχουσες μορφές στην πολιτιστική ζωή των κοινοτήτων τους, στην τοπική αθλητική σκηνή και σε οργανώσεις πολιτών. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν ανάγκη να βρουν μια θέση στο άμεσο κοινωνικό τους περιβάλλον, που συχνά είναι προκατειλημμένο απέναντι στους ανθρώπους που στα επώνυμά τους έχουν την κακόφημη κατάληξη ‘-ιτς’.

Ένα εντελώς ξεχωριστό φαινόμενο των σλοβενικών εκλογών είναι το τοπικό Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA). Αν και ισχυρίζεται ότι δεν έχει καμία σχέση με το SDA του Αλίγια Ιζετμπέκοβιτς στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, εντούτοις ποτέ δεν προσπάθησε να κρύψει σε ποιων τις ψήφους υπολογίζει κατά κύριο λόγο –στις ψήφους που προέρχονται από μία ιδιαίτερη μερίδα του σλοβενικού εκλογικού σώματος, τους Βόσνιους. Από τους 31 υποψήφιους που επέλεξε το κόμμα, οι 30 είναι Βόσνιοι, τουλάχιστον κρίνοντας από τα μικρά τους ονόματα. Ένας είναι Αλβανός. Το σλοβενικό SDA παρουσίασε υποψήφιους βοσνιακής καταγωγής μόνο σε περιφέρειες που κατοικούνται κυρίως από μη Σλοβένους. Αν και η συγκέντρωσή τους είναι μάλλον υψηλή στη Λουμπλιάνα και τους γειτονικούς δήμους, το SDA απέχει από τις εκλογές σε αυτές τις περιφέρειες. Το ίδιο ισχύει για την Κορούσκα (Ράβνε, Μέζιτσα) και την κοιλάδα της Σαβίνια (με τις πόλεις Βελένιε και Τσέλιε) όπου, παρά την υψηλή συγκέντρωση Βοσνίων, το SDA της Σλοβενίας δεν λαμβάνει μέρος στις επερχόμενες εκλογές. Συγκρίνοντας τη λίστα των υποψηφίων του με τις εκλογικές μονάδες που αυτοί εκπροσωπούν, είναι προφανές ότι το σλοβενικό SDA φιλοδοξεί να γίνει ένα καθαρά εθνικιστικό κόμμα, ένα προηγούμενο κάπως απαράδεκτο σε ό,τι αφορά τη μάλλον μετριοπαθή σλοβενική πολιτική σκηνή. Η πιθανή νίκη του σλοβενικού ομολόγου του SDA και η είσοδός του στην Εθνική Βουλή θα αποτελούσε πρόκληση για ορισμένες άλλες εθνότητες που ζουν στη Σλοβενία.

Από αυτήν την άποψη, δεν θα αποτελούσε έκπληξη αν η σλοβενική πολιτική σκηνή σταθεί μάρτυρας της εμφάνισης του Σερβικού Δημοκρατικού Κόμματος (SDP) της Σλοβενίας, του αντίστοιχου Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος (SRS) ή, σε τελευταία ανάλυση, της Δημοκρατικής Ένωσης Αλβανών της Σλοβενίας.