AIM (Εναλλακτικό Δίκτυο Πληροφόρησης) - Γραφείο Αθήνας

25/11/2000

Νέος Νόμος της Ελλάδας για τη Μετανάστευση:
Πρόοδος ή Οπισθοδρόμηση;

Κατερίνα Τζιλιβάκη

Η Υπουργός Εσωτερικών της Ελλάδας, Βάσω Παπανδρέου, χαρακτηρίζει το νέο σχέδιο νόμου της κυβέρνησης για τη μετανάστευση, που προγραμματίζεται να συζητηθεί αυτήν την εβδομάδα, ως «προοδευτικό». Όμως οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα διαφωνούν σφόδρα.

………………………………………………………………………………………………

Οι υπερασπιστές των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ελλάδα έχουν εκφράσει τις ανησυχίες τους σχετικά με αυτό το αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο. Έχουν καταγγείλει ότι «στρέφεται κατά των μεταναστών» και ζητούν να γίνουν σημαντικές τροποποιήσεις πριν συζητηθεί στη Βουλή. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), ο Συνήγορος του Πολίτη και η διεθνής οργάνωση Human Rights Watch, που εδρεύει στις ΗΠΑ, έχουν δημοσιεύσει κείμενα, στα οποία συνιστούν αλλαγές στο νομοσχέδιο για τη μετανάστευση.

Μετά από δεκαπενθήμερη αποστολή έρευνας στην Ελλάδα αυτό το μήνα, η Human Rights Watch συμπέρανε ότι το νομοσχέδιο «δεν κατορθώνει να προσφέρει στοιχειώδη προστασία για τα ανθρώπινα δικαιώματα των παιδιών που δεν έχουν έγγραφα και άλλων ευάλωτων μεταναστών». Η ΕΕΔΑ (σώμα που αποτελείται από εκπροσώπους διάφορων υπουργείων, κοινοβουλευτικών κομμάτων, της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ), της Ανώτατης Διοίκησης Ενώσεων Δημοσίων Υπαλλήλων (ΑΔΕΔΥ), του Συνηγόρου του Πολίτη, της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, μη κυβερνητικών οργανώσεων καθώς και καθηγητές πανεπιστημίου) εξέφρασε επίσης ανησυχία για ρήτρες του νομοσχεδίου που περιορίζουν την πρόσβαση των μεταναστών σε υγειονομική περίθαλψη και στερούν την παιδεία από τα παιδιά τους. Η οκτασέλιδη κριτική του νομοσχεδίου από την ΕΕΔΑ εντοπίζει επίσης διατάξεις που θέτουν όρια στην οικογενειακή επανένωση.

Μία από τις κυριότερες αντιρρήσεις για το νομοσχέδιο, το οποίο συνέταξε το Υπουργείο Εσωτερικών σε συνεργασία με αρκετά άλλα υπουργεία, είναι ότι δεν κάνει καμία αναφορά στην τρέχουσα πολιτική της έκδοσης της Πράσινης Κάρτας και δεν καλύπτει τους εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς έγγραφα που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Το σχέδιο νόμου για τη μετανάστευση επικεντρώνεται στη διαδικασία που θα επιτρέψει μελλοντικά στους ξένους να εισέρχονται στην Ελλάδα νόμιμα για απασχόληση και σπουδές.

Μετανάστες, οργανώσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν ακατάπαυστα, από πέρυσι, μια δεύτερη νομιμοποίηση των μεταναστών που δεν έχουν έγγραφα. Υποστηρίζουν ότι είναι ο μόνος τρόπος για να διορθωθούν τα λάθη του πρώτου ‘νόμου αμνήστευσης’ που προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση. Η διαδικασία των αιτήσεων για Πράσινη Κάρτα ήταν γεμάτη γραφειοκρατικά εμπόδια και αξιώσεις που οι περισσότεροι μετανάστες αποδείχθηκε αδύνατο να εκπληρώσουν, παρά τις αλλεπάλληλες παρατάσεις της προθεσμίας που έδωσε το Υπουργείο Εργασίας.

Η κυρία Παπανδρέου την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε την πολυπόθητη δεύτερη ευκαιρία για να γίνουν νόμιμοι οι μετανάστες χωρίς έγγραφα. Αλλά αυτός ο δεύτερος γύρος νομιμοποίησης, που προτάθηκε σε μεταβατική διάταξη, πρόκειται να ξεκινήσει μόλις ψηφιστεί το νομοσχέδιο. Οι οργανώσεις δικαιωμάτων φοβούνται ότι εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς έγγραφα θα δυσκολευτούν να εξασφαλίσουν νόμιμη παραμονή.

Η δεύτερη ευκαιρία θα ισχύσει μόνο για όσους μπορούν να αποδείξουν ότι ζουν στην Ελλάδα επί τουλάχιστον δύο χρόνια στις 15 Νοεμβρίου 2000. Τι θα συμβεί στους μετανάστες χωρίς έγγραφα που ήρθαν μετά τις 15 Νοεμβρίου 1998, ή στους πολλούς άλλους που δεν μπορούν να αποδείξουν πόσα χρόνια ζουν στην Ελλάδα;

«Θα πρέπει να φύγουν», είπε η Παπανδρέου στην κατάμεστη αίθουσα της συνέντευξης Τύπου την περασμένη Πέμπτη.

Σύμφωνα με οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες, ίσως, μετανάστες χωρίς έγγραφα θα στερηθούν την ευκαιρία να αποκτήσουν νόμιμο καθεστώς. Εκείνοι που έχουν περισσότερες πιθανότητες είναι περίπου 150.000 μετανάστες που είχαν εγγραφεί στον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) το 1998, με την ελπίδα ότι θα αποκτούσαν Πράσινη Κάρτα, αλλά δεν κατάφεραν να υποβάλουν την αίτησή τους εξαιτίας γραφειοκρατικών αξιώσεων, τις οποίες περιέγραψαν ως «αδύνατον» να εκπληρωθούν.

Οι μετανάστες στην Ελλάδα βλέπουν την προτεινόμενη δεύτερη νομιμοποίηση με ανάμικτα αισθήματα. Είναι καλή είδηση για εκείνους που είχαν εγγραφεί στον ΟΑΕΔ αλλά δεν κατάφεραν να κάνουν αίτηση για Πράσινη Κάρτα, είναι όμως κακή είδηση για πολλούς άλλους που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τις 15 Νοεμβρίου 1998 ή που δεν έχουν τρόπο να αποδείξουν τον αριθμό ετών που ζουν στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Εργατικού Κέντρου Αθήνας, Θωμά Πατρίκιο, η νέα νομιμοποίηση είναι ένα «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση».

Ερωτηματικά για τη ‘δεύτερη ευκαιρία’

Υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τη μεταβατική διάταξη για τη νέα νομιμοποίηση μεταναστών χωρίς έγγραφα. Πηγές του Υπουργείου Εσωτερικών αναφέρουν ότι ακόμα γίνεται επεξεργασία των λεπτών σημείων.

Μερικά από τα ερωτήματα έχουν ως εξής:

Οι μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα επί τουλάχιστον δύο χρόνια θα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν αίτηση για νόμιμη παραμονή αν έχουν απελαθεί μέσα σε αυτό το διάστημα; Υπάρχει μεγάλος αριθμός μεταναστών χωρίς έγγραφα από γειτονικές χώρες, όπως η Αλβανία, που συνελήφθησαν από την αστυνομία, απελάθηκαν, αλλά λίγο αργότερα επέστρεψαν παράνομα στην Ελλάδα. Τα ονόματά τους βρίσκονται στη λεγόμενη «λίστα ανεπιθύμητων» του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης.

Εκείνοι που έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου θα έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν νόμιμη παραμονή βάσει αυτής της νέας νομοθεσίας; Υπάρχουν πολλοί αιτούντες άσυλο που περιμένουν για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους μέχρι οι αρχές να εξετάσουν το αίτημά τους για άσυλο.

Οι αποριφθέντες αιτούντες άσυλο, που ζουν παράνομα στην Ελλάδα, θα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν αίτηση για άδεια παραμονής;

Άλλα ερωτήματα αφορούν στη δεύτερη μεταβατική διάταξη που ανακοίνωσε η κ. Παπανδρέου και που στοχεύει στην επίσπευση της ανανέωσης της Πράσινης Κάρτας. Η υπουργός είπε ότι οι Πράσινες Κάρτες που εκπνέουν μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου του τρέχοντος έτους θα ανανεωθούν «αυτόματα» για ένα χρόνο. Αυτή τη στιγμή, η διαδικασία χρειάζεται πάνω από έξι μήνες, αφού οι αιτήσεις πρέπει να εξεταστούν από ειδική επιτροπή που έχει δημιουργήσει το Υπουργείο Εργασίας.

Είναι αβέβαιο το κατά πόσον οι μετανάστες που επιθυμούν να ανανεώσουν την Πράσινη Κάρτα θα πρέπει και πάλι να εκπληρώσουν τις αξιώσεις που περιγράφονται σε εγκύκλιο που εξέδωσε το Υπουργείο Εργασίας το Φεβρουάριο 1999, η οποία σκιαγραφεί τη διαδικασία. Σύμφωνα με την εγκύκλιο, για να ανανεώσει την Πράσινη Κάρτα, ο κάτοχος θα πρέπει να έχει συγκεντρώσει τουλάχιστον 150 ένσημα για κάθε 12μηνη περίοδο αφ’ ότου εκδόθηκε η Πράσινη Κάρτα. Αυτό μεταφράζεται σε αποδοχές περίπου 1.000.000 δραχμών για κάθε έτος ισχύος της Πράσινης Κάρτας.

Τα ψιλά γράμματα του νέου νομοσχεδίου

Το Άρθρο 53 του σχεδίου νόμου για τη μετανάστευση εξυπηρετεί τον περιορισμό της πρόσβασης των μεταναστών χωρίς έγγραφα στην κρατική υγειονομική περίθαλψη. Όπως περιγράφεται στο νομοσχέδιο, όλοι οι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα, περιλαμβανομένων των δημόσιων νοσοκομείων, είναι υποχρεωμένοι να ειδοποιούν την αστυνομία αν ένας μετανάστης χωρίς έγγραφα ζητήσει τις υπηρεσίες τους, αλλιώς θα θεωρηθούν υπεύθυνοι και θα υπόκεινται σε διοικητικές πειθαρχικές ενέργειες. Οι μετανάστες χωρίς έγγραφα δικαιούνται δωρεάν ιατρική περίθαλψη μόνο σε καταστάσεις επείγουσας ανάγκης και μόνο μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάσταση της υγείας τους. Αυτή η διάταξη του νομοσχεδίου βασίζεται σε εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας που εκδόθηκε προς όλα τα κρατικά νοσοκομεία στις 13 Ιουλίου.

Οι επικριτές τρέμουν στη σκέψη ότι εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς έγγραφα που έχουν ανάγκη ιατρικής φροντίδας, μεταξύ των οποίων μικρά παιδιά και ηλικιωμένοι, δεν θα έχουν πουθενά να προσφύγουν. Η Ένωση Ιατρών Νοσοκομείων Αθήνας-Πειραιά (ΕΙΝΑΠ) έχει καταδικάσει ανοικτά αυτήν την υπουργική απόφαση και έχει ζητήσει την αναίρεσή της. Ο πρόεδρος του ΕΙΝΑΠ Στάθης Τσούκαλος έχει δηλώσει ότι οι γιατροί θα την αγνοήσουν.

«Πιστεύουμε ότι οι γιατροί δεν πρέπει να διώχνουν τους ανθρώπους που χρειάζονται ιατρική φροντίδα», δήλωσε ο κ. Τσούκαλος. «Όλοι οι μετανάστες θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε γιατρό ακόμα και αν δεν έχουν νόμιμη άδεια παραμονής».

Η ΕΕΔΑ αντιδρά και αυτή σε αυτή τη διάταξη του νομοσχεδίου. Στην κριτική της για το νομοσχέδιο σημειώνει ότι κάτι τέτοιο θα έκανε το νοσηλευτικό προσωπικό απρόθυμο να περιθάλψει μετανάστες χωρίς έγγραφα και ότι δημιουργεί «μηχανισμό αστυνόμευσης των αλλοδαπών».

Εξάλλου, το νομοσχέδιο, εφ’ όσον γίνει νόμος, θα υποχρεώνει όσους ενοικιάζουν διαμερίσματα σε μετανάστες χωρίς έγγραφα να ενημερώνουν τις αρχές, αλλιώς θα αντιμετωπίζουν δυσβάστακτα πρόστιμα ύψους 500.000 έως 1.000.000 δραχμών. Αυτό ισχύει επίσης για τους ξενοδόχους και για όποιον προσφέρει οποιουδήποτε είδους στέγη σε μετανάστες χωρίς έγγραφα.

Οι επικριτές ξεχωρίζουν επίσης το Άρθρο 42, που αναφέρει ρητά ότι τα παιδιά μεταναστών, των οποίων η οικογένεια διαμένει νόμιμα στην Ελλάδα, δικαιούνται να παρακολουθήσουν δημόσιο σχολείο. Προηγούμενη εκδοχή του νομοσχεδίου δήλωνε ότι ακόμα και τα παιδιά μεταναστών, των οποίων οι γονείς δεν έχουν έγγραφα, έχουν το δικαίωμα δημόσιας παιδείας. Όμως, σύμφωνα με την τελική εκδοχή του νομοσχεδίου, χιλιάδες παιδιά θα μπορούσαν να στερηθούν αυτό το δικαίωμα.

Η ΕΕΔΑ προτείνει οι συντάκτες του νομοσχεδίου να διασφαλίσουν το δικαίωμα στην παιδεία για όλα τα παιδιά μεταναστών. Παρατηρεί επίσης ότι το σχέδιο νόμου θα πρέπει να συμπεριλάβει τρεις παραγράφους του Άρθρου 28 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία έχει επικυρώσει η Ελλάδα. Τα τρία αυτά άρθρα έχουν ως εξής: «γ) [τα Συμβαλλόμενα Κράτη] εξασφαλίζουν σε όλους την πρόσβαση στην ανώτατη παιδεία με όλα τα κατάλληλα μέσα σε συνάρτηση με τις ικανότητες του καθενός, δ) καθιστούν ανοικτές και προσιτές σε κάθε παιδί τη σχολική και την επαγγελματική ενημέρωση και τον προσανατολισμό ε) παίρνουν μέτρα για να ενθαρρύνουν την τακτική σχολική φοίτηση και τη μείωση του ποσοστού εγκατάλειψης των σχολικών σπουδών».

Τα Άρθρα 28-32 που αφορούν την οικογενειακή επανένωση έχουν και αυτά μπει στο μικροσκόπιο. Σύμφωνα με αυτά, ένας μετανάστης που διαμένει νόμιμα στην Ελλάδα επί τουλάχιστον τρία χρόνια θα έχει τη δυνατότητα να φέρει τον ή τη σύζυγό του να εγκατασταθεί εδώ. Αυτή η αξίωση τριετούς διαμονής, σύμφωνα με την ΕΕΔΑ, αντιβαίνει στη νομοθεσία της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Νομικό Καθεστώς των Μεταναστών Εργαζομένων δηλώνει ρητά ότι αυτή η περίοδος αναμονής δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 12 μήνες.

Η ΕΕΔΑ προτείνει επίσης ο όρος «οικογένεια», που στο νομοσχέδιο αναφέρεται μόνο σε σύζυγο και τέκνα, να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει και άλλα μέλη. Αντιδρά επίσης σε μία ρήτρα που απαγορεύει σε αυτά τα μέλη της οικογένειας που έρχονται στην Ελλάδα, να εργαστούν κατά τα τρία πρώτα έτη της διαμονής τους στη χώρα. Αυτό «προωθεί την παράνομη εργασία», προειδοποιεί η ΕΕΔΑ στην έκθεσή της.

Ένας άλλος τομέας ανησυχίας είναι το κατά πόσον μπορεί να εφαρμοστεί η διαδικασία που, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι αλλοδαποί πρέπει να ακολουθήσουν όταν επιδιώκουν να εισέλθουν στη χώρα για λόγους εργασίας. Το νομοσχέδιο προτείνει τη δημιουργία ενός περίπλοκου δικτύου γραφείων απασχόλησης μεταναστών σε κάθε νομό της χώρας καθώς και σε άλλες, κυρίως κοντινές χώρες, ιδίως εκείνες που συνορεύουν με την Ελλάδα, όπως είναι η Αλβανία.