δικαιωματικά 10

Πρώτη Σελίδα Εισαγωγή Προηγούμενα Τεύχη Επικοινωνία
 

Ηλεκτρονική Επιθεώρηση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

τεύχος 10
Ιανουάριος 2001

 

 

Θεματική Ενότητα για Εθνικές Μειονότητες

Δήλωση ΕΠΣΕ για Αλβανία, Βουλγαρία, Γαλλία, Ελλάδα, Μακεδονία, Σλοβενία, Τουρκία: (Μερικά ή Πλήρως Μη Αναγνωρισμένες) Εθνικές Μειονότητες

Δήλωση ΕΟΔΜ για Ελλάδα: Επιστροφή στις «Παλιές, Κακές Εποχές»

Δήλωση Κέντρου Προάσπισης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων: Εκλογές στη Χειμάρα και ΜΚΟ στην Ελλάδα

Απάντηση της Ελλάδας για τη Μουσουλμανική Μειονότητα στη Θράκη

Απάντηση της Τουρκίας για τις Εθνικές Μειονότητες

Σημειώσεις από την Απάντηση της Αλβανίας

   

ΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ, ΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, ΤΗ ΓΑΛΛΙΑ,
ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΤΗ ΣΛΟΒΕΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
ΣΤΗ ΣΥΝΟΔΟ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ 2000 ΤΟΥ ΟΑΣΕ

24 Οκτωβρίου 2000

(Μερικά ή Πλήρως Μη Αναγνωρισμένες) Εθνικές Μειονότητες


Η ύπαρξη μιας μειονότητας είναι «ζήτημα πραγματικό και όχι νομικό», αποφάνθηκε το Διεθνές Δικαστήριο στην περίοδο του μεσοπολέμου. «Μπορώ να διακρίνω μια μειονότητα, όταν τη βλέπω» είπε πρόσφατα ο ΟΑΣΕ/ΥΑΕΜ Μαξ βαν ντερ Στουλ. Είναι λυπηρό που ορισμένα κράτη συνεχίζουν να ισχυρίζονται ότι οι μειονότητες υφίστανται μόνο όταν το λένε οι νόμοι, και αρνούνται να αναγνωρίζουν τις εθνικές μειονότητες όταν «τις βλέπουν». Ο σεβασμός για την ταυτότητα οποιασδήποτε μειονότητας είναι προϋπόθεση για να θεωρηθεί ότι μια χώρα σέβεται τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Συνιστούμε ο ΥΑΕΜ να επιδοθεί σε μελέτη του ζητήματος και να βοηθήσει τις χώρες που αναφέρονται παρακάτω να προσαρμόσουν το σύνταγμα, τη νομοθεσία ή/και την πρακτική τους έτσι ώστε να αναγνωρίσουν επισήμως τις μειονότητες, των οποίων την ύπαρξη η διεθνής κοινότητα ούτως ή άλλως αναγνωρίζει, ανεξαρτήτως των θέσεων αυτών των χωρών.

Όπως δήλωσε η ECRI,[1] το «ρεπουμπλικανικό μοντέλο» της Γαλλίας απορρίπτει την αντίληψη της ύπαρξης μειονοτικών ομάδων μεταξύ των Γάλλων πολιτών. Όμως «η ECRI θεωρεί ότι, de facto, υπάρχουν τέτοιες ομάδες και ότι … τα δικαιώματα των ατόμων που συνδέονται με την ταυτότητα αυτών των ομάδων του γαλλικού πληθυσμού είναι περιορισμένα» (σ. 12). Η Γαλλία απάντησε ότι «η νομική αντίληψη της ‘μειονότητας’ δεν υφίσταται στη γαλλική νομοθεσία» (σ. 26) καθώς είναι ασύμβατη με «τις αρχές του αδιαίρετου του έθνους» (σ. 25) και τα σχετικά επιχειρήματα διαπνέονταν από ισχυρό πνεύμα αφομοίωσης. Μελετητές και ακτιβιστές των μειονοτικών δικαιωμάτων έχουν αποδείξει ότι είναι απαραίτητες αλλά και εφικτές οι συνταγματικές τροποποιήσεις για την ανάπτυξη μιας πολυπολιτισμικής αντίληψης της Δημοκρατίας: άλλωστε, το γαλλικό σύνταγμα τροποποιείται συχνά, μεταξύ άλλων φέτος για άλλα ζητήματα.

Ένα παρόμοιο «ρεπουμπλικανικό μοντέλο» βασισμένο στο «αδιαίρετο του έθνους» υφίσταται στην Τουρκία, με τη διαφορά ότι αυτή η χώρα είναι υποχρεωμένη να αναγνωρίζει τις μη μουσουλμανικές μειονότητες της Συνθήκης της Λωζάννης. Έτσι, η Τουρκία απορρίπτει την αντίληψη περί ύπαρξης εθνοτικο-εθνικών μειονοτήτων όπως οι Κούρδοι, και θεωρεί επιπλέον τις μη μουσουλμανικές κοινότητες ως θρησκευτικές μειονότητες, παρ’ όλο που φιλοδοξούν να είναι εθνοτικο-εθνικές: για παράδειγμα, οι Έλληνες της Τουρκίας δεν μπορούν να αυτοαποκαλούνται Έλληνες («Γιουνανλί») αλλά μόνο Ελληνορθόδοξοι («Ρουμ»).

Η γειτονική της Ελλάδα, με το ιδεολόγημα της «100% ομοιογένειας» για να παραθέσουμε τα λόγια του Προέδρου της ΕΣΗΕΑ μεταξύ πολλών άλλων, είναι η άλλη χώρα του ΟΑΣΕ εκτός από την Τουρκία που αρνείται να αναγνωρίσει την παρουσία εθνοτικο-εθνικών μειονοτήτων, όπως των Μακεδόνων και των Τούρκων, ενώ αναγνωρίζει μόνο μία θρησκευτική μειονότητα, τους Μουσουλμάνους, όπως επιβάλλει η Συνθήκη της Λωζάννης. Αυτοί οι τελευταίοι στερούνται το δικαίωμα να αυτοαποκαλούνται οι ίδιοι και οι σύλλογοί τους Τούρκοι ή τουρκικοί (τους επιτρέπεται όμως να αυτοαποκαλούνται οι ίδιοι και οι οργανώσεις τους Πομάκοι ή Ρόμα). Οι περιορισμοί της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και της έκφρασης Μακεδόνων και Τούρκων έχουν δεχτεί τις επικρίσεις της ECRI.[2]

Κάπως παρόμοια είναι η θέση της Σλοβενίας. Στις συστάσεις της του 2000 για αυτήν τη χώρα, η CERD του ΟΗΕ «σημειώνει ότι σε διάφορες μειονοτικές ομάδες παρέχονται διά νόμου διαφορετικά μέτρα προστασίας σε διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής, όπως η πολιτική εκπροσώπηση, η πρόσβαση στα ΜΜΕ, η παιδεία και ο πολιτισμός. Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι μειονοτικές ομάδες, όπως οι Κροάτες, οι Σέρβοι, οι Βόσνιοι και οι Ρομά, δεν απολαμβάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας από το Κράτος όπως η ιταλική και ουγγρική μειονότητα. Σε σχέση με αυτό, η Επιτροπή συνιστά «να διασφαλίσει το Κράτος, σύμφωνα προς το άρθρο 2 της ICERD, ότι δεν γίνονται διακρίσεις σε βάρος των προσώπων ή των ομάδων προσώπων που ανήκουν σε άλλες μειονοτικές ομάδες». Ο λόγος είναι ότι εκτός από τους Ιταλούς και τους Ούγγρους, οι υπόλοιπες και πιο πολυάνθρωπες ομάδες δεν αναγνωρίζονται ως μειονότητες. Είναι ειρωνικό, αλλά επίσης ενδεικτικό της κατεύθυνσής του, ότι το Σύμφωνο Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη έχει αποφασίσει να χρηματοδοτήσει ένα ινστιτούτο για τις μειονότητες ως κοινό ελληνοσλοβενικό εγχείρημα.

Η Μακεδονία έχει και αυτή μια νομικίστικη προσέγγιση: αναγνωρίζει επισήμως ορισμένες μειονότητες –μεταξύ άλλων σε ερμηνευτική δήλωση προς την FCNM– και τους παρέχει, τουλάχιστον στα χαρτιά, μια μεγάλη σειρά δικαιωμάτων. Όμως σε άλλες μειονότητες, είτε πρόκειται για τους κυρίως πρόσφατα εγκατασταθέντες Βόσνιους ή για τους ιστορικά εθνοτικο-εθνικούς «αντίπαλους» Βούλγαρους, αν και πιθανότατα είναι πιο πολυάνθρωπες απ’ ό,τι οι αναγνωρισμένοι Αρουμάνοι, αρνείται την αναγνώριση. Στο πρόσφατο παρελθόν αρνήθηκε να εγγράψει βουλγαρικά κόμματα.

Στην άλλη πλευρά των συνόρων, η Βουλγαρία «ανταποδίδει» αναγνωρίζοντας μια μεγάλη σειρά «μειονοτικών ομάδων» –που όμως δεν της αρέσει να ονομάζει μειονότητες– αλλά αρνείται να συμπεριλάβει σε αυτές τους Μακεδόνες και, όπως δηλώθηκε εδώ, περιορίζει τις ελευθερίες τους του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι. Η ECRI αναγνωρίζει την παρουσία «εθνοτικής μακεδονικής ταυτότητας», σημειώνει ότι οι προσφυγές για παραβιάσεις του δικαιώματος του συνέρχεσθαι έγιναν παραδεκτές από το Ευρωπαϊκο Δικαστήριο, και «ελπίζει ότι οι βουλγαρικές αρχές θα λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν ότι όλες οι ομάδες στη Βουλγαρία απολαμβάνουν αποτελεσματικά το δικαίωμα της ειρηνικής συνάθροισης».[3]

Τέλος, η Αλβανία αναγνωρίζει ελληνική και μακεδονική μειονότητα, αλλά μόνο στις νότιες περιοχές. Όσοι προσδιορίζονται ως Μακεδόνες και Έλληνες έξω από αυτές τις μειονοτικές περιοχές στερούνται τα μειονοτικά δικαιώματα που παραχωρούνται στο νότο, μεταξύ των οποίων μειονοτικές τάξεις σε κρατικά σχολεία. Οι πρόσφατες εντάσεις στις εκλογές στη Χιμάρα σχετίζονταν με προσπάθεια της ελληνικής μειονότητας να πετύχει την αναγνώριση της ύπαρξής της, προσπάθεια που υπήρξε επιτυχής στο βαθμό που ακόμα και το ODIHR του ΟΑΣΕ ανέφερε ότι «στη Χιμάρα, … υπάρχει ελληνόφωνη μειονότητα». Δεδομένου ότι η αλβανική αντιπροσωπεία, απαντώντας σε προηγούμενη δήλωση σε αυτή τη σύνοδο, υποστήριξε ότι «το ΕΠΣΕ έχει μπερδέψει τα στοιχεία του καθώς η Χιμάρα δεν είναι μειονοτική περιοχή», θα εκτιμούσαμε αν έλεγαν σε αυτή τη σύνοδο κατά πόσον και το ODIHR του ΟΑΣΕ έχει μπερδέψει τα στοιχεία του. Επιπλέον, η αλβανική αντιπροσωπεία επέμενε την περασμένη εβδομάδα ότι «δεν υπήρξαν ανωμαλίες στις εκλογές». Όμως η αποστολή του ODIHR του ΟΑΣΕ δήλωσε: «στη Χιμάρα, η κατάσταση σημαδεύτηκε από ορισμένες σοβαρές ανωμαλίες που εκτείνονταν από τον εκφοβισμό μελών επιτροπών, μέχρι μια περίπτωση βίας όπου καταστράφηκε μία κάλπη, μέχρι και επαληθευμένα στοιχεία απάτης σε τουλάχιστον τρία άλλα εκλογικά τμήματα. Οι αρχές θα πρέπει να ερευνήσουν πλήρως τις ανωμαλίες σύμφωνα με το κράτος δικαίου». Σύμφωνα με αναφορές, παρόμοια σύσταση προήλθε από το Συμβούλιο της Ευρώπης πριν λίγες ημέρες. Ελπίζουμε ότι, μετά από όλα αυτά, οι αλβανικές αρχές θα ερευνήσουν πρώτα όλες αυτές τις σοβαρές ανωμαλίες και έπειτα, σε συνεργασία με το κυρίως ελληνικό μειονοτικό «Κόμμα Ένωσης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων» –που είναι εταίρος στην κυβέρνηση– θα αναζητήσουν τρόπους για να παραχωρήσουν στους Έλληνες στη Χιμάρα, καθώς και στους Έλληνες και Μακεδόνες έξω από τις «μειονοτικές ζώνες», τα ίδια δικαιώματα που δίνονται στο εσωτερικό αυτών των περιοχών.

Ακριβώς όπως παροτρύνουμε επίσης τις αρχές της Βουλγαρίας, της Γαλλίας, της Ελλάδας, της Μακεδονίας, της Σλοβενίας και της Τουρκίας –πέρα από εκείνες τις Αλβανίας– να σεβαστούν την ταυτότητα των μειονοτήτων τους και να τους παραχωρήσουν όλα τα δικαιώματα που ζητούν, αρκεί να συμβιβάζονται με τους σχετικούς διεθνείς κανόνες. Τα όργανα της ΕΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης, του ΟΑΣΕ και του ΟΗΕ είναι διαθέσιμα για να παράσχουν όλες τις απαραίτητες συμβουλές και διαμεσολαβήσεις. Μακροπρόθεσμα, αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί να πάρουν εκρηκτικές διαστάσεις τέτοια ζητήματα, όπως είδαμε πρόσφατα σε τόσες χώρες, περιλαμβανομένων ορισμένων που βρίσκονται σε αυτόν τον κατάλογο.



[1] ECRI «Δεύτερη Έκθεση για τη Γαλλία» Συμβούλιο της Ευρώπης, 27 Ιουνίου 2000.

[2] ECRI «Δεύτερη Έκθεση για την Ελλάδα» Συμβούλιο της Ευρώπης, 27 Ιουνίου 2000.

[3] ECRI «Δεύτερη Έκθεση για τη Βουλγαρία» Συμβούλιο της Ευρώπης, 21 Μαρτίου 2000. 

 


 

Ηλεκτρονική Επιθεώρηση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

τεύχος 10
Ιανουάριος 2001


Το πρωτοτυπο κειμενο στα αγγλικά
Μετάφραση
από το αγγλικό
πρωτότυπο:
Νίκος Μαστρακούλης


Έκθεση προς τη Συνάντηση για την Επισκόπηση της Υλοποίησης των Συμφωνιών του ΟΑΣΕ για Θέματα Ανθρώπινης Διάστασης:Ελλάδα
Βαρσοβία, 17-27 Οκτωβρίου 2000

από τη Διεθνή Ομοσπονδία Ελσίνκι για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (IHF), το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) και την Ελληνική Ομάδα για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων (ΕΟΔΜ)




Special Web Page on the OSCE Human Dimension Implementation Meeting
October 17-27, 2000




Report to the OSCE Implementation Meeting on Human Dimension Issues
Warsaw 17-27 October 2000

by the International Helsinki Federation for Human Rights (IHF)




Report to the OSCE Implementation Meeting on Human Dimension Issues: Greece
Warsaw, 17-27 October 2000

by the International Helsinki Federation for Human Rights (IHF), Greek Helsinki Monitor (GHM) and Minority Rights Group-Greece (MRG-G)

 
 
 
δικαιωματικά!
τεύχος 10, Ιανουάριος 2001
πρώτη σελίδα - εισαγωγή - προηγούμενα τεύχη - επικοινωνία