Ηλεκτρονική Επιθεώρηση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

τεύχος 1- Απρίλιος 2000

Το σχόλιο του μήνα

Φίλες, φίλοι

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι όλο και περισσότερο μέρος του καθημερινού λεξιλογίου μας. Είναι όμως ο σεβασμός τους μέρος της καθημερινής πρακτικής μας; Και τι εννοεί ο καθένας όταν χρησιμοποιεί τον όρο ανθρώπινα δικαιώματα; Στα δικαιώματα ποιων ανθρώπων αναφέρεται;

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι ανακοινώνει μια νέα ηλεκτρονική επιθεώρηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα δικαιωματικά! γεννήθηκαν από τη διαπίστωση ενός ελλείματος ουσιαστικής ενημέρωσης στη χώρα μας σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ενημέρωσης που δε φοβάται να θίξει τα κακώς κείμενα, να παρουσιάσει την άλλη πλευρά του φεγγαριού και να έρθει αντιμέτωπη με έναν κυρίαρχο λόγο που στηρίζει την κυριαρχία του στη συστηματική κατασκευή μιας ψευδούς εικόνας. Τα δικαιωματικά! θέτουν ως στόχο να υπενθυμίζουν συνεχώς και προς όλες τις κατευθύνσεις αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, αλλά διαρκώς ακυρώνεται στην πράξη: ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορεί να περιορίζονται στα δικαιώματα της πλειοψηφίας. Ότι οι άλλοι, οι λίγοι, οι διαφορετικοί έχουν κι αυτοί τα ίδια δικαιώματα. Δικαιώματα ύπαρξης, ταυτότητας, ίσων ευκαιριών. Δικαιώματα ελεύθερης ανάπτυξης και διακίνησης των ιδεών τους. Δικαιώματα στις δικές τους επιλογές θρησκείας, γλώσσας, ερωτικής συμπεριφοράς, πολιτισμού.

H Eλλάδα έχει δεσμευτεί με την υπογραφή διεθνών συνθηκών να προστατεύει τα δικαιώματα όλων των πολιτών που διαμένουν στο έδαφός της. Δυστυχώς η απόσταση από την πραγματικότητα είναι μεγάλη. Οι κρατικές αρχές αδιαφορούν συστηματικά, όταν δεν παραβιάζουν οι ίδιες, στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα των διαφόρων μειονοτήτων που ζουν στην Ελλάδα. Είναι ανησυχητικά διαδεδομένη η αντίληψη ότι όσοι δεν ασπάζονται το πρότυπο της εθνικής και θρησκευτικής ομοιογένειας της χώρας μας είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Ακόμη χειρότερα, ότι συνιστούν απειλή για τη χώρα μας και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εχθροί. Η ίδια η αναφορά στον όρο "μειονότητα" προξενεί στην πλειοψηφία των συμπολιτών μας αρνητικούς συνειρμούς και αντιμετωπίζεται με καχυποψία.

Οι αλλοδαποί εργαζόμενοι στη χώρα μας είναι από τα πρώτα θύματα αυτής της αντίληψης. Όπως επισημαίνεται στο σχετικό θέμα του πρώτου τεύχους, δεν είναι τυχαίο ότι στην πρόσφατη προεκλογική περίοδο υπήρξε συστηματική καλλιέργεια κλίματος ξενοφοβίας. Από τη μια πλευρά εκτεταμένες επιχειρήσεις – σκούπα σε όλη την επικράτεια με μεθόδους που δύσκολα προσιδιάζουν σε ευνομούμενη κοινωνία που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από την άλλη εμφανής προσπάθεια απόδοσης της εγκληματικότητας στους αλλοδαπούς εργάτες. Δεν έλειψε και τηλεοπτικό μήνυμα κόμματος που συμμετείχε στις εκλογές και αναφερόταν στη "μάστιγα των μεταναστών που δολοφονούν τη ψυχική γαλήνη του τόπου". Όλα αυτά τη στιγμή που τα στοιχεία για την εγκληματικότητα δε δικαιολογούν παρόμοια ανησυχία. Και τη στιγμή που, αντιθέτως, οι ίδιοι οι αλλοδαποί υφίστανται τη βία και τις διακρίσεις στην καθημερινή τους ζωή. Η ιστορία ενός νεαρού Αλβανού που αναγκάστηκε να αλλάξει σχολικό περιβάλλον λόγω επιθέσης που δέχτηκε από συμφοιτητές του, όπως αποκαλύπτουν τα δικαιωματικά!, είναι ενδεικτική, αλλά δεν είναι η μόνη. Πολλοί άλλωστε έχουν επισημάνει αναλογίες της ελληνικής περίπτωσης με το φαινόμενο της ανόδου του Χάιντερ στην Αυστρία.

Ανησυχητικά είναι τα συμπεράσματα για το ενδιαφέρον που δείχνει ο Τύπος σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως προκύπτει από το πώς παρουσιάστηκαν στις εφημερίδες πέντε εκθέσεις διεθνών (Μη) Κυβερνητικών Οργανώσεων για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ανάγνωση των σχετικών δημοσιευμάτων δείχνει ότι η μεγάλη μερίδα του τύπου είτε αποσιωπά τις καταγγελίες που αφορούν την Ελλάδα, είτε διαστρεβλώνει τα στοιχεία ώστε να κατασκευάζεται μια θετική εικόνα για τη χώρα μας, σε αντίθεση με την αρνητική εικόνα που παρουσιάζεται για την Τουρκία.

Η απαγόρευση του βιβλίου του Μίμη Ανδρουλάκη, "Μ εις τη νιοστή", από το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, ύστερα από αντιδράσεις εκκλησιαστικών κύκλων που θορυβήθηκαν από την περιγραφή ερωτικών πράξεων του Χριστού, αποτελεί ευθεία ανάμειξη της Εκκλησίας στο θέμα της ελευθερίας της έκφρασης. Αν και ακραία περίπτωση που καταδικάστηκε από το σύνολο σχεδόν των πολιτικών κομμάτων, η απαγόρευση του σχετικού βιβλίου δεν είναι η μόνη περίπτωση περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης. Είναι συνήθης πρακτική η υπαγωγή των αδικημάτων διά του Τύπου στα ποινικά δικαστήρια και όχι στα αστικά, όπως θα επέβαλε ο σεβασμός του δικαιώματος της ελεύθερης διακίνησης των στοχασμών σύμφωνα με τα διεθνώς ισχύοντα. Πρόσφατα παραδείγματα η καταδίκη του σολίστα Λεωνίδα Καβάκου και του στιχουργού Μανώλη Ρασούλη για δηλώσεις τους στον Τύπο, οι οποίες θεωρήθηκαν δυσφημιστικές και συκοφαντικές.

Ο σφιχτός εναγκαλισμός Εκκλησίας και Κράτους οδηγεί το δεύτερο σε πολιτικές που συχνά προσβάλουν τους πολίτες που ασπάζονται διαφορετικό θρήσκευμα ή δόγμα. Πρόσφατο παράδειγμα η ακύρωση της επίσκεψης του αρχηγού της Καθολικής Εκκλησίας στη χώρα μας, ύστερα από απροθυμία της Ιεράς Συνόδου να τον δεχτεί πριν αυτός ζητήσει συγγνώμη για τα σφάλματα των Καθολικών έναντι των Ορθοδόξων κατά τη διάρκεια της Ιστορίας. Συχνές είναι επίσης οι περιπτώσεις όπου η Εκκλησία επιχειρεί να υπαγορεύσει τη δική της πολιτική σε θέματα που άπτονται της διαχείρισης των κοινών, χαρακτηρίζοντας ως "ξενόφερτους" όσους υπεραμύνονται στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως της μη υποχρεωτικής αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες ακόμη και αν πρόκειται για τον Υπουργό Εξωτερικής Πολιτικής.

Άλλωστε η Εκκλησία εξέφρασε την άποψη ότι οι ομοφυλόφιλοι δεν έχουν θέση στην ελληνική κοινωνία, με αφορμή σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για αναγνώριση του νομικού καθεστώτος του γάμου σε μη ετεροφυλόφιλες σχέσεις από τα κράτη μέλη. Είχε προηγηθεί η από τηλεοράσεως διαπόμπευση δημοσίων προσώπων για τις ερωτικές προτιμήσεις τους, ενώ ένας πολιτευτής αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την υποψηφιότητά του στις επικείμενες εκλογές επειδή παραδέχτηκε ότι είναι ομοφυλόφιλος. Τη στιγμή που σε άλλα κράτη έχει γίνει η αρχή για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων, στην Ελλάδα επανενεργοποιήθηκε διάταξη του Ποινικού Κώδικα η οποία εμπεριέχει διακρίσεις εναντίον τους.

Aυτά είναι ορισμένα από τα θέματα που διαπραγματεύονται τα δικαιωματικά! στα πρώτα τους βήματα στον κυβερνοχώρο. Απέναντι σε παρόμοιες πρακτικές, τα δικαιωματικά! θα επιμένουν να θυμίζουν ότι ο σεβασμός της διαφορετικότητας είναι βασική αρχή της δημοκρατίας. Ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορεί να υπάγονται σε μια περιοριστική αντίληψη του εθνικού συμφέροντος. Ότι ένα σύγχρονο κράτος δικαίου οφείλει να προασπίζεται τα δικαιώματα των πολιτών του ανεξαρτήτως εθνικής, θρησκευτικής ή άλλης συνείδησης.