ΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΟΑΣΕ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΘΡΩΠΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ Η ΤΙΜΩΡΙΑ

Βιέννη, 27 Μαρτίου 2000

Το κείμενο αυτό αποτελεί απάντηση σε μια δήλωση που έγινε από τον εκπρόσωπο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι και ταυτόχρονα αποσκοπεί να σχολιάσει εν συντομία έγγραφα τα οποία κυκλοφόρησαν έξω από αυτή την αίθουσα και αφορούν ισχυρισμούς για κακοποίηση ατόμων από την αστυνομία στην Ελλάδα.

Κατ' αρχή, θα ήθελα να πω ότι η ελληνική κυβέρνηση προσδίδει μεγάλη σημασία στο σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων όλων των ατόμων στην Ελλάδα, ιδιαίτερα εκείνων που τυχαίνει να είναι πιο ευάλωτοι, όπως είναι οι Ρομά και οι μετανάστες –κυρίως δε οι λαθρομετανάστες. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ευπρόσδεκτος ο έλεγχος στον οποίο υποβάλλονται οι υπεύθυνες αρχές από την κοινωνία των πολιτών, όπως είναι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ). Θεωρούμε το έργο των ΜΚΟ σε αυτό τον τομέα ως ένα ουσιώδες στοιχείο της δημοκρατίας. Επίσης εκτιμάμε την παρέμβασή τους στις περιπτώσεις όπου οι κακοποιήσεις είναι υποτιθέμενες ή αποδεδειγμένες, στα διάφορα στάδια του χειρισμού τέτοιων υποθέσεων ακόμα και, όταν είναι απαραίτητο, σε διεθνή φόρα όπως είναι αυτή η συνάντηση.

Αυτό όμως που έχει σημασία στην περίπτωση παρέμβασης σε διεθνή φόρα είναι η ανάγκη θεώρησης των πραγμάτων από τη σωστή τους σκοπιά. Πραγματικά, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να απόρησαν ή ακόμα και να σοκαρίστηκαν όταν είδαν σε μια συνάντηση σαν και αυτή –που σχεδιάστηκε για να ασχοληθεί με τα βασανιστήρια, την απάνθρωπη μεταχείριση και τιμωρία– να διανέμονται έντυπα και να γίνονται δηλώσεις σχετικά με την Ελλάδα. Και η απορία αυξάνει –δικαίως- όταν καταλάβει κανείς τη φύση των ισχυρισμών και το γεγονός ότι τρεις ή τέσσερις υποθέσεις παρατίθενται για να υποστηριχτεί ο ισχυρισμός ότι η κακοποίηση αυτού του είδους στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται με ατιμωρησία. Επί του παρόντος, αυτές οι υποθέσεις εκκρεμούν ακόμα ενώπιον των δικαστηρίων, άρα ο ισχυρισμός για ατιμωρησία είναι τουλάχιστον πρόωρος.

Όμως το ίδιο το γεγονός ότι αυτές οι υποθέσεις δεν έχουν ακόμα ολοκληρωθεί είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο και αποκαλυπτικό από μια σημαντική σκοπιά. Πραγματικά, συνηγορεί στη σπουδαιότητα την οποία προσδίδει η ελληνική κυβέρνηση σε αυτές τις υποθέσεις και στο σχολαστικό τρόπο με τον οποίο τις αντιμετωπίζει. Πάρτε για παράδειγμα την υπόθεση των ισχυρισμών για άσκηση βίας από αστυνομικούς προς δυο ανηλίκους, η οποία χρονολογείται από το 1994. Η υπόθεση εκδικάστηκε και πρόσφατα, στις 3 Μαρτίου αυτού του έτους, οι τρεις αστυνομικοί αθωώθηκαν από το Εφετείο. Όμως η υπόθεση δεν έχει λήξει. Ο εισαγγελέας έκανε αναίρεση στον Αρειο Πάγο κατά της απόφασης του Εφετείου. Η υπόθεση είναι ακόμα σε εξέλιξη.

Αν λοιπόν οι αστυνομικοί είχαν αθωωθεί οριστικά πριν από μερικά χρόνια, αυτό θα σήμαινε ότι η υπόθεση τώρα πια θα θεωρούνταν κλεισμένη οπότε η Ελλάδα δεν θα αντιμετώπιζε τέτοιες κατηγορίες σήμερα;

Στο κάτω-κάτω, η υπόθεση Rodney King στις ΗΠΑ, μια υπόθεση στην οποία κυριολεκτικά ολόκληρος ο κόσμος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας (ενώ η υπόθεση που αναφέρθηκε στην Ελλάδα βασίζεται στους ισχυρισμούς δυο ατόμων), δεν είναι πολύ παλαιότερη από το 1994. Οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί αθωώθηκαν και κανείς δεν μιλά για αυτή την υπόθεση σε αυτό το φόρουμ. Επίσης κανείς δεν αναφέρθηκε στην πρόσφατη υπόθεση Diallo. Και μιλάμε για ατιμωρησία; Στην Ελλάδα;

Αν οι τρεις Έλληνες αστυνομικοί που κατηγορήθηκαν για κακοποίηση ανηλίκων το 1994 είχαν ενεργήσει –και αποδεδειγμένα- με τον τρόπο με τον οποίο κατηγορήθηκαν ότι ενήργησαν, σε οποιαδήποτε από τις περισσότερες χώρες που εκπροσωπούνται σε αυτή την αίθουσα, συμπεριλαμβανόμενων και χωρών που υπερηφανεύονται για το σεβασμό τους στα ανθρώπινα δικαιώματα, πιθανότατα θα είχαν απαλλαγεί από καιρό. Όχι όμως στην Ελλάδα.

Επιστρέφοντας πάλι, σύντομα, στην υποτιθέμενη αστυνομική βία κατά προσφύγων και μεταναστών, πρώτον θα ήθελα να διορθώσω μια ανακρίβεια η οποία έχει παρεισφρύσει στην έκθεση του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι. Δεν αληθεύει ότι από τις 230.000 αιτήσεις για άδειες παραμονής, μόνον 35.000 τέτοιες άδειες είχαν χορηγηθεί μέχρι το τέλος του 1999. Ο ακριβής αριθμός είναι 87.311. Αυτός ο αριθμός έχει φτάσει τώρα τις 100.000 περίπου.

Σχετικά με τη μεταχείριση των μεταναστών από την αστυνομία, καταβάλλεται κάθε προσπάθεια από την Κυβέρνηση ώστε τα δικαιώματα και η αξιοπρέπεια των μεταναστών να γίνονται σεβαστά. Μια χειροπιαστή απόδειξη τέτοιου ενδιαφέροντος είναι το γεγονός ότι όλοι οι συλλαμβάνοντες αξιωματικοί υποχρεούνται από το νόμο να δίνουν σε κάθε άτομο τη στιγμή της σύλληψής του/της ένα ''ενημερωτικό έντυπο'' στο οποίο τα δικαιώματα του κρατουμένου διευκρινίζονται με κάθε λεπτομέρεια. Αυτά τα έντυπα διατίθενται σε 14 γλώσσες και υπάρχουν διαφορετικά έντυπα για κρατουμένους και για άτομα που κρατούνται προς απέλαση. Υπάρχουν εδώ αντίγραφα των εντύπων.

Όσο για τις περίφημες ''επιχειρήσεις σκούπα'', θέλω να επισημάνω, πρώτον, ότι αυτός δεν είναι επίσημος όρος. Πρόκειται για μια ατυχή επινόηση των ΜΜΕ. Είναι αναπόφευκτο ότι πρέπει να γίνουν έλεγχοι των εγγράφων των μεταναστών στην Ελλάδα, ιδιαίτερα δεδομένου ότι υπάρχει μια άνευ προηγουμένου εισροή, κυρίως παράνομων, μεταναστών στη χώρα τα τελευταία χρόνια. Είναι ύψιστης σημασίας για την ελληνική κυβέρνηση το να διεξάγονται αυτοί οι έλεγχοι με σχολαστικό σεβασμό των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των εμπλεκόμενων ατόμων.

Πώς διεξάγονται οι έλεγχοι αυτού του είδους; Παρόλο που φαίνεται να λείπει η διακριτικότητα, όπως βέβαια και η λεπτότητα, από το γεγονός ότι αυτοί οι έλεγχοι πραγματοποιούνται σε ανοικτούς χώρους, κυρίως στα μέσα μαζικής μεταφοράς, θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί ποιες είναι πραγματικά οι δυνατές εναλλακτικές λύσεις: Να πραγματοποιούνται επιδρομές σε χώρους εργασίας; Να χτυπούν τις πόρτες των μεταναστών στις πέντε η ώρα το πρωί;

Είναι περιττό να πω ότι η νομιμοποίηση της θέσης των μεταναστών –και συνεπώς ο διαχωρισμός μεταξύ νόμιμων και παράνομων μεταναστών– είναι ωφέλιμη πρώτα απ' όλα για τους ίδιους τους μετανάστες.