Κεντρική Σελίδα Παρουσίαση Eκδόσεις Links Επικοινωνία
Δελτία Τύπου Εκθέσεις Άρθρα Ειδικά Θέματα Επισκόπηση Τύπου
The Balkan Human Rights Web Pages

Στραγαλινός Αποστόλης

Εφημερίδα "Εποχή", 11-6-2001


Οι λησμονημένοι του ναζισμού: το προλεταριάτο (1927- 1931) , το ολοκαύτωμα
και η μεταπολεμική λήθη

ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Η ζοφώδης σκιά του Β Παγκοσμίου Πολέμου μονοπωλεί την πολιτική ζωή της
Ομοσπονδίας 56 χρόνια μετά το Σύμφωνο του Πότσνταμ - παθολογικό κληροδότημα
του καταστροφικού παρελθόντος, αλλά και συνέπεια της άστοχης αντιμετώπισης
της Ιστορίας από τις Γερμανικές μεταπολεμικές κυβερνήσεις.
Αποζημίωση και μνημεία

Κι ενώ τα τηλεοπτικά προγράμματα παρουσιάζουν κάθε βράδυ ντοκιμαντέρ από
την εποχή της ναζιστικής Γερμανίας, αναζητώντας ακόμη τους λόγους της
μαζικής αυθυποβολής του Γερμανικού πληθυσμού, το ομοσπονδιακό κοινοβούλιο
υπερψήφισε μόλις την περασμένη εβδομάδα την άμεση αποπληρωμή των πολεμικών
αποζημιώσεων στους εναπομείναντες δικαιούχους, ο 89χρονος δεσμοφύλακας σε
στρατόπεδο συγκέντρωσης, Μάλοτ, καταδικάστηκε στο Μόναχο σε ισόβια κάθειρξη
και το Βερολίνο, τέλος, επικύρωσε την ανέγερση μνημείου ως το 2004 στο
κέντρο της πρωτεύουσας - δίπλα σ' εκείνο των Εβραίων - εις ανάμνηση
τουλάχιστον 600 000 Ρομά (Τσιγγάνων), θυμάτων της ναζιστικής βαρβαρότητας.
Οι παλαιότερες κυβερνήσεις - κυρίως εκείνες του Αντενάουερ - αμφισβήτησαν
συστηματικά το μέγεθος των εγκλημάτων της ναζιστικής δωδεκαετίας,
προχώρησαν σε ελάχιστες αποζημιώσεις κυρίως Εβραίων δικαιούχων και
υπονόμευσαν την αντιμετώπιση του παρελθόντος με ταμπού και απαγορεύσεις
είτε συνέχισαν τις διακρίσεις κατά το ναζιστικό πρότυπο (διώξεις Ρομά,
ομοφυλόφιλων).

Τα άγνωστα θύματα

Περιορίζοντας την όποια αυτοκριτική του το Γερμανικό κράτος στ' απάνθρωπα
εγκλήματα κατά του Εβραϊκού πληθυσμού, απεκδύετο κάθε ευθύνης για τις
ανάλογες κτηνωδίες έναντι ποσοτικά και πολιτικά ανίσχυρων μειονοτήτων, οι
οποίες ήδη από το 1933 αποτελούσαν δεδηλωμένους εσωτερικούς, φυλετικούς -
ιδεολογικούς εχθρούς: Ρομά, Μαύροι, άτομα με ειδικές ανάγκες, ομοφυλόφιλοι,
άεργοι, κομμουνιστές, όλες τούτες οι μειονότητες έμειναν εκτός αποζημιώσεων
- υλική ή ηθική - για δεκαετίες, αποπέμφθηκαν από τη νέα εθνική συνείδηση
και εξοστρακίστηκαν στα αζήτητα της ιστορίας. Με την αναδίφηση του θέματος
περί ευθυνών και ηθικού χρέους της Γερμανίας απέναντι στα μέλη των άνωθεν
μειονοτήτων, επιχειρείται να αποκατασταθεί η κεκαλυμμένη ιστορική αλήθεια
και ν΄ αποκαλυφθεί ο φενακισμός του μεταπολεμικού δυτικογερμανικού κράτους.
Ελάχιστα γνωστή είναι ωστόσο μια προπολεμική πτυχή της κοινής δράσης των
απόκληρων της κοινωνίας, εκείνων δηλαδή που η Kriminalpolizei από την αρχή
ανήγαγε σε de fakto αντικείμενο ανελέητων διώξεων. Στο στόχαστρο των
νομοθετημάτων των κυβερνήσεων της Βαϊμάρης είχαν περιέλθει οι άεργοι, οι
περιπλανώμενοι, καθώς και οι Ρομά, ομάδες τις οποίες το κράτος ταύτιζε
μεταξύ τους, καταπίεζε και καταδίωκε με κάθε έννομο και έκνομο μέσο. Η
νομοθετική δραστηριότητα τελειοποιήθηκε με την άνοδο του Χίτλερ στην
εξουσία, ο οποίος ανέλαβε να "εκκαθαρίσει το Ράιχ από τα άχρηστα και
επικίνδυνα στοιχεία" με τη συνεργία της ρατσιστικής "επιστήμης",
αστυνομίας, δικαστικών υπηρεσιών και Εκκλησίας.
Η ειδοποιός διαφορά περιπλανωμένων και Ρομά ήταν η εξής: Οι πλάνητες -
ταξικώς πιο συνειδητοποιημένοι - επέλεξαν τη ζωή στο δρόμο εκ πεποιθήσεως,
απέταξαν την καταδολίευση και τις συμβατικότητες της κοινωνίας, απαρνήθηκαν
τους κρατικούς θεσμούς και αναζητούσαν την πλήρη ελευθερία. Ο δρόμος ήταν
στα 1920 ήταν τρόπος ζωής, αποτέλεσμα συνειδητής απόρριψης της αστικής
ζωής. Οι Ρομά εντούτοις, κυνηγημένοι από συντεχνίες, κράτος και εκκλησία
από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη, προσυπολογίστηκαν μετά
από μια ιστορία κατατρεγμού, αυτόματα με τη εκβιομηχάνιση της Γερμανίας
παρά τη θέλησή τους, στο προλεταριάτο των πόλεων, όπου ήρθαν για  πρώτη
φορά σε επαφή με τους πλάνητες. Οι Ρομά, αποτέλεσαν a priori εσωτερικό
εχθρό του Χίτλερ, όπως παλαιότερα του Μπίσμαρκ και ακόμη παλαιότερα της
μεταφεουδαρχικής τάξης πραγμάτων.  Έτσι δε μπορεί να γίνει λόγος για
ελεύθερη απόφαση των Ρομά να ζουν στο δρόμο.

Η πολιτικοποίηση των περιπλανώμενων

Ο δρόμος ένωσε ρέμπελους και Ρομά, φυγάδες αναρχικούς και λιποτάκτες
κομμουνιστές σ' ένα άμεσα πολιτικοποιημένο εγχείρημα από το 1927 ως το
1931. Σε αυτούς προστέθηκαν γρήγορα ριζοσπάστες διανοούμενοι και
πανεπιστημιακοί με αποτέλεσμα την έκδοση του περιοδικού "Πλάνης" (der
Kunde) στη Στουτγάρδη.  Οι εκδότες του οργάνου των απανταχού περιπλανωμένων
ακολουθούσαν μια ανοιχτά σοσιαλιστική πολιτική και ασκούσαν αμείλικτη
κριτική στο θεσμό του κράτους. Παράλληλα προσπαθούσαν να οργανώσουν τους
πλάνητες για την επανάσταση. Για τον Τόμπροκ το κράτος ήταν ο φυσικός
εχθρός του ανθρώπου: "το κράτος μας περνάει δεσμά, σκοτώνει το ανθρώπινο
μέσα μας, το καλό, την αγάπη, την ελευθερία, κάθε τι ζωντανό. Το κράτος δε
αναγνωρίζει ανθρώπους: κατασκευάζει πολίτες, φορολογούμενους, υπαλλήλους,
στρατιώτες". Πολλοί από τους αρθρογράφους του "Πλάνητος" έζησαν τη φρίκη
του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. "Ανήκαμε στο έθνος και γινήκαμε άγριοι,
σαρκοφάγα ζώα, δολοφόνοι, ανήκαμε στο κράτος και αυτό μας έκανε δήμιους. Μα
εμείς δε θέλουμε να σκοτώνουμε, είμαστε αδέλφια, όχι μόνο με τους ανθρώπους
αλλά και με τα ζώα και με τα φυτά, με κάθε δημιουργία".
Στους πολιτικοποιημένους πλάνητες του ΄20 ανήκαν οι αναρχικοί διανοούμενοι
Μαξ Στίρνερ και Τζον Μακέι, ο Βιεννέζος ποιητής Ρούντολφ Γκάιστ, ο ζωγράφος
Μαξ ?κερμαν, ο καθηγητής φιλοσοφίας Τέοντορ Λέσινγκ κ.α. Ο "Πλάνης"
φιλοξενούσε τακτικά κείμενα  του Χέρμαν Έσσε, ενώ ο Μάξιμ Γκόρκι έγραψε το
1931 την "πρόσκληση στους Γερμανούς πλάνητες".
Η αλληλεγγύη και ο αλτρουισμός αποτελούσαν για εκείνη την ιδιότυπη
συνεπικουρία τα κομβικά σημεία του στόχου πρωτίστως της οργάνωσης των
Vagabunden και μετέπειτα της επανάστασης: Έγραφε ο Γκάιστ: "300 000
περιπλανώμενοι περιφέρονται στη Γερμανία. Τι σκέφτονται; (...) Η Ρωσική
Επανάσταση προετοιμάστηκε κατά το 1/3 από τους Ρώσους μποέμ". Και ο
αναρχικός Έριχ Μίζαμ προς το βαυαρικό προλεταριάτο: "Εκατομμύρια εργάτες
στη Γερμανία, εκατοντάδες εκατομμύρια στον κόσμο δουλεύουν σα σκλάβοι για
τον καπιταλισμό και το εκκλησιαστικό δόγμα που τον υποστηρίζει".
Ο "Πλάνης" επιβίωσε τέσσερα χρόνια χάρις στη γλώσσα του. Οι περιπλανώμενοι
είχαν αναπτύξει ένα ιδιόμορφο γλωσσικό ιδίωμα με νεολογισμούς και στοιχεία
από τη γλώσσα των Ρομά και τα εβραϊκά, κυριολεκτικά μια γλώσσα του δρόμου,
πλήρως ακατανόητη από τους κρατικούς μηχανισμούς καταστολής. Το αποκορύφωμα
της δράσης του "Πλάνητα" και της πολιτικής του ήταν το συνέδριο των
περιπλανώμενων" το 1929 υπό την αιγίδα του. Πάνω από 1000 Τσιγγάνοι,
πλανόδιοι, τεμπέληδες, μουσικοί και ηθοποιοί του δρόμου, ζητιάνοι,
καλλιτέχνες, άστεγοι, ποιητές, Εβραίοι, ακαδημαϊκοί, οδοιπόροι, πρώην αστοί
έφτασαν στη Στουτγάρδη από την Αυστρία και τη Φιλανδία ως την Αίγυπτο για
να διακηρύξουν ενότητα, να εκφράσουν την αλληλεγγύη του διεθνούς
προλεταριάτου και να προετοιμάσουν την προλεταριακή επανάσταση.
Ο πρόεδρος της "αδελφότητας των περιπλανώμενων", πρώην αστός  Γκρέγκορ Γκοκ
συγγραφέας του έργου "φιλοσοφία του δρόμου", κατακεραύνωσε την άρχουσα τάξη
και καταδίκασε την εκμετάλλευση του προλεταριάτου: "το βασανισμένο τμήμα
της κοινωνίας δεν είμαστε εμείς οι πλάνητες, αλλά οι εργάτες. Εμείς οι
ελεύθεροι πρέπει ν' απελευθερώσουμε τους εργάτες, την ανθρωπότητα. Δεν
επιτρέπεται να γνωρίζουμε το δίκαιο και ν' αφήνουμε το άδικο να βασιλεύει!
Η δράση μας είναι εκείνη που θ' αρχίσει την προλεταριακή επανάσταση!"

Τέλος και λήθη

Γρήγορα ωστόσο επήλθε το τέλος, όταν το 1931 ο Γκοκ με την ομάδα του
αποχώρησαν από τη συλλογικότητα και ενίσχυσαν το κομμουνιστικό KPD, όταν ο
διχασμός στη Γερμανία ηχούσε ως σαφές προανάκρουσμα του ναζισμού και
εκβιαστικά διλήμματα κυριαρχούσαν: Η μετατροπή των περιπλανωμένων σε
οπισθοφυλακή του KPD, ώστε να αποφύγουν τη στρατολόγησή τους από την
μπουρζουαζία και ακόμη χειρότερα από το ναζισμό. Ο Γκοκ το 1932 ήδη
συμπέρανε πως "πείνα και απόγνωση μεταβάλλουν τους ανθρώπους του δρόμου σε
εύκολη λεία για τους φασίστες. Για ένα ξεροκόμματο, με ψεύτικες υποσχέσεις
ή με την απειλή πογκρόμ".
Ένα χρόνο αργότερα, πρώτα οι Εβραίοι και οι πολιτικοί αντίπαλοι, ύστερα οι
πλάνητες - Ρομά και όσοι εκ πεποιθήσεως - διώκονται, εκτοπίζονται,
δολοφονούνται. Οι περισσότεροι προλετάριοι του δρόμου αρνήθηκαν ν'
ανακρούσουν πρύμναν και να μεταπηδήσουν στο χιτλερικό NSDAP - όπως έπραξε ο
ποιητής των εργατών Χάινριχ Λέρς, αλλά αντιστάθηκαν στο μέτρο του εφικτού
από τις γραμμές του KPD. Οι Ρομά, οι ομοφυλόφιλοι και οι μαύροι από την
άλλη, όντας εκτός από προλεταριάτο και φυλετικά κατώτεροι, υποτάχτηκαν εκ
νέου στη μοίρα τους και κατέληξαν αργά ή γρήγορα στο ?ουσβιτς και το
Ζάξενχάουζεν, πειραματόζωα του Μένγκελε ή ομαδόν στους θαλάμους αερίων.
Το γερμανικό κράτος μέχρι σήμερα δεν έχει ζητήσει συγγνώμη από αυτές τις
μειονότητες για τα διαπραχθέντα εγκλήματα, τα οποία απλώς την κορυφή του
παγόβουνου αποτέλεσαν κατά τη δωδεκαετία 1933 - 1945. Για τους ξεχασμένους
της Ιστορίας απαιτείται εκτός από την πανηγυρική ανέγερση μνημείων η
απαραχάρακτη επανασύνθεση της αλήθειας

----------

  Για τη συνέχεια της συστηματικής εξόντωσης των Ρομά, βλ. Stragalinos,
Apostolos. "Roma, ein Volk sui generis in Europa". [Masch.-schr.] Mag.,
Aachen, 2001, σελ. 31-60.

  βλ. Hohmann, Joachim. S. Geschichte der Zigeunerverfolgung in
Deutschland. Frankfurt am Main; NY: Campus Verlag, 1981, σελ. 83- 88. 

  Αναλυτικά για τις συνθήκες στα KZ και τα πειράματα βλ. ενδεικτ., Schenk,
Michael, Zur Kontinuitaet der Zigeunerverfolgung von der Weimarer Republik
bis in der Gegenwart. Frankfurt a.M;Berlin;Paris;Wien: Lang, 1994, σελ.161ff.